BMC Mayor : मुंबईत भाजपचाच महापौर! पण दुसऱ्यांदा… कोण होते पहिले महापौर?

मुंबई महानगरपालिकेच्या बहुचर्चित निवडणुकीनंतर अखेर महापौर आणि उपमहापौर पदाची निवड स्पष्ट झाली आहे. महायुतीकडून भाजपच्या रितू तावडे या महापौरपदी विराजमान होणार असून शिवसेनेचे (शिंदे गट) संजय घडी उपमहापौरपद स्वीकारणार आहेत. अनेक वर्षांनंतर मुंबईला भाजपचा महापौर मिळत असल्याने राजकीय वर्तुळात चर्चा रंगल्या आहेत. मात्र, रितू तावडे या भाजपच्या पहिल्या महापौर नाहीत, हे अनेकांना ठाऊक नाही. यापूर्वीही एकदा भारतीय जनता पक्षाचा नेता मुंबईच्या महापौरपदी विराजमान झाला होता—ते म्हणजे डॉ. प्रभाकर पै.

१९८२-८३ मधील ऐतिहासिक क्षण

तब्बल चार दशकांपूर्वी, १९८२ ते १९८३ या कालावधीत डॉ. प्रभाकर पै यांनी मुंबई महापालिकेचे महापौरपद भूषवले होते. त्या काळातील राजकीय समीकरणे आजच्या तुलनेत पूर्णपणे वेगळी होती. जनता पक्षातून फुटून भाजपची स्थापना नुकतीच झाली होती. पक्षाचा विस्तार मर्यादित असला तरी मुंबईच्या राजकारणात भाजपने ठसा उमटवण्यास सुरुवात केली होती. अशा वेळी डॉ. पै यांची महापौरपदी झालेली निवड हा पक्षासाठी महत्त्वाचा टप्पा मानला गेला.

डॉ. प्रभाकर पै कोण होते?

डॉ. प्रभाकर पै हे मूळचे कर्नाटकमधील उडपी जिल्ह्यातील बारकूर गावचे रहिवासी. व्यवसायाने डॉक्टर असले तरी त्यांना समाजकारणाची ओढ होती. मुंबईत आल्यावर त्यांनी वंचित, गरीब आणि गरजू नागरिकांसाठी वैद्यकीय सेवा उभारण्याचा संकल्प केला. गर्भवती महिला, मलेरियाग्रस्त रुग्ण किंवा आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत घटकांना वेळेवर उपचार मिळावेत यासाठी त्यांनी विशेष प्रयत्न केले.

वांद्रे-खार परिसरात त्यांचा वैद्यकीय व्यवसाय यशस्वी झाला. मात्र त्यांनी केवळ व्यवसायापुरते स्वतःला मर्यादित ठेवले नाही. १९६८ मध्ये ते प्रथमच नगरसेवक म्हणून निवडून आले. १९६८ ते १९८४ या दीर्घ काळात त्यांनी नगरसेवक म्हणून सातत्याने काम केले. या काळात त्यांनी बेस्ट समितीचे अध्यक्ष आणि आरोग्य समितीचे अध्यक्ष म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली.

राजकीय निष्ठा आणि वैचारिक बांधिलकी

डॉ. पै हे भाजपचे निष्ठावान नेते म्हणून ओळखले जात. त्यांची वैचारिक भूमिका स्पष्ट आणि ठाम होती. ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश अकोलकर यांनी त्यांच्या सोशल मीडियावर केलेल्या पोस्टमध्ये डॉ. पै यांच्या आठवणींना उजाळा दिला आहे. त्यांनी नमूद केले की, “१९८२ मध्येच डॉक्टर प्रभाकर संजीवा पै हे मुंबईचे महापौर झाले होते आणि ते भाजपचे निष्ठावान नेते होते.” महापौर असतानाही त्यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या शिबिरात सहभागी होत आपली वैचारिक भूमिका स्पष्ट ठेवली होती, अशी आठवणही अकोलकर यांनी सांगितली.

आजची परिस्थिती आणि ऐतिहासिक संदर्भ

आज रितू तावडे यांच्या निवडीमुळे भाजपला मुंबई महापालिकेत पुन्हा महापौरपद मिळाले आहे. ४४ वर्षांनंतर भाजपचा महापौर विराजमान होत असल्याने हा पक्षासाठी राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाचा क्षण आहे. मात्र हा पहिलाच प्रसंग नसून इतिहासात डॉ. प्रभाकर पै यांच्या रूपाने भाजपने आधीच हा मान मिळवला होता, हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

रितू तावडे यांनी पदभार स्वीकारताना ‘मी महापौर म्हणून नव्हे, तर सेवक म्हणून काम करेन’ असे स्पष्ट केले आहे. मुंबईतील पायाभूत सुविधा, रस्ते, पाणीपुरवठा, स्वच्छता आणि बेकायदेशीर प्रकारांवर कारवाई हे त्यांचे प्राधान्यक्रम असतील, असे त्यांनी सांगितले. या पार्श्वभूमीवर डॉ. पै यांच्या कार्यकाळाची आठवण काढणे महत्त्वाचे ठरते. कारण त्या काळातही आरोग्य आणि नागरी सेवांवर विशेष भर देण्यात आला होता.

राजकीय परंपरेची दुसरी इनिंग

मुंबईच्या राजकारणात अनेक चढ-उतार पाहायला मिळाले. विविध पक्षांनी सत्तेची धुरा सांभाळली. मात्र इतिहासातील काही अध्याय काळाच्या पडद्याआड गेले. डॉ. प्रभाकर पै यांचे नाव त्यापैकीच एक. आजच्या घडीला रितू तावडे यांच्या निवडीच्या निमित्ताने त्या इतिहासाची उजळणी होत आहे.

मुंबईकरांसाठी महत्त्वाचे म्हणजे, महापौर कोणत्याही पक्षाचा असो—शहराचा विकास, पारदर्शक प्रशासन आणि जनतेच्या अपेक्षांची पूर्तता हीच खरी कसोटी ठरणार आहे. भाजपच्या महापौरपदाची ही दुसरी इनिंग शहराच्या विकासाला नवी दिशा देईल का, याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे.