चीनने कंडोमसह इतर गर्भनिरोधक उत्पादनांवर ३० वर्षांनंतर १३% व्हॅट लावला आहे. या धोरणाचा उद्देश जन्मदर वाढवणे आहे. भारतासह जागतिक परिणाम व तज्ज्ञांचा दृष्टिकोन.
चीनमध्ये कंडोमवर ३० वर्षांनंतर कर लावला: जागतिक व भारताशी संबंध
चीनने लावलेला कंडोम कर: इतिहासाची उलटफेर
भारताच्या शेजारील देश चीनमध्ये कंडोम आणि इतर गर्भनिरोधक उत्पादनांवर नवीन कर लावण्यात आला आहे. हा निर्णय ३० वर्षांनंतर घेतला जातोय. येत्या जानेवारी २०२६ पासून या वस्तूंवर १३ टक्के व्हॅट (Value Added Tax) लागू होणार आहे. १९९३ पासून म्हणजेच ‘एकच मूल’ धोरणाच्या काळात या वस्तूंवर कोणताही कर लागत नव्हता, परंतु आता सरकारने धोरण पूर्णपणे उलटवले आहे.
Related News
38 देशांसमोर मोठे आर्थिक संकट! वृद्ध लोकसंख्येमुळे 48 लाख कोटींचे नुकसान होण्याचा इशारा
भारताचा जन्मदर 1.9 वर; एलॉन मस्क यांचा धक्कादायक दावा, ‘शिक्षित भारतीयांनी मुलं जन्माला घालणं थांबवलं’
मोठी घोषणा! तिसऱ्या मुलासाठी सरकार देणार 85,000 रुपये, 18 वर्षांपर्यंत मोफत शिक्षण
चीन सरकारचा उद्देश स्पष्ट आहे – कंडोम आणि इतर गर्भनिरोधक महाग करून लोकांना अधिक मूल जन्माला घालण्यास प्रवृत्त करणे. हा निर्णय चीनच्या घटत चाललेल्या जन्मदराच्या पार्श्वभूमीवर घेतला जात आहे.
जन्मदर घटण्याची समस्या: चीनची गंभीर परिस्थिती
२०२४ मध्ये चीनमध्ये फक्त ९५.४ लाख बाळांचा जन्म झाला, तर २०१५ मध्ये हे आकडे १.८८ कोटी होते. जन्मदरातील ही घट चीनच्या दीर्घकालीन आर्थिक व सामाजिक धोरणांसाठी मोठा धोका ठरू शकते.
सरकार आता नागद अनुदान, चांगल्या बालसंगोपन सुविधा, मातृत्व आणि पालकत्वाची अधिक रजा, आणि ‘वैद्यकीयदृष्ट्या गरज नसलेले गर्भपात’ कमी करण्याचे निर्देश देत लोकांना मुले जन्माला घालण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहे.
कंडोम करमागचे नेमके कारण
चिनी तज्ज्ञांचा असा दावा आहे की कंडोमवर व्हॅट लावण्यामागचा मुख्य हेतू लोकसंख्या वाढवणे हा आहे. चीनमध्ये जन्मदर सलग तिसऱ्या वर्षी घटत आहे, आणि सरकार मानते की कंडोम व गर्भनिरोधक महाग करून लोक जास्त मूल घेण्यास प्रवृत्त होतील.
YuWa पॉप्युलेशन रिसर्च इन्स्टिट्यूटच्या २०२४ च्या अहवालानुसार, एका मुलाला १८ वर्षांपर्यंत वाढवण्यासाठी सरासरी ५.३८ लाख युआन (साधारण ९७ लाख रुपये) खर्च येतो. आर्थिक अनिश्चितता, नोकरीची कमतरता आणि सामाजिक अपेक्षांमुळे अनेक तरुण आता मूल पाळण्यास तयार नाहीत.
YuWa चे जनसांख्यिकी तज्ज्ञ असेही सांगतात की, “व्हॅट काढून टाकणे हे प्रतीकात्मक पाऊल आहे. जन्मदरावर या निर्णयाचा फारसा परिणाम होणार नाही. पण या माध्यमातून सरकार एक सामाजिक वातावरण तयार करण्याचा प्रयत्न करत आहे जे लोकांना मुले जन्माला घालण्यासाठी प्रोत्साहित करेल.”
सामाजिक आणि आरोग्याचे परिणाम
चीनमध्ये एचआयव्ही संसर्ग वाढत असल्याची चिंता आहे. सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टिकोनातून गर्भनिरोधकांवर कर लावणे हे काही प्रमाणात धोकादायक ठरू शकते. जागतिक स्तरावर एचआयव्ही संसर्ग कमी होत असताना चीनमध्ये नवीन रुग्णांची संख्या वाढत आहे, कारण असुरक्षित लैंगिक संबंधांमुळे संसर्ग होतो.
सरकार गर्भनिरोधक महाग करून लोकांना अधिक मूल घेण्यास प्रवृत्त करेल, परंतु या धोरणामुळे असुरक्षित लैंगिक संबंध वाढू शकतात, त्यामुळे एचआयव्ही आणि लैंगिक आरोग्य समस्यांचा धोका वाढतो.
आर्थिक आणि कौटुंबिक कारणे
चीनमधील तरुण लोक मुलं का जन्माला घालत नाहीत, यामागचे आर्थिक कारण हे महत्त्वाचे आहे. १८ वर्षांपर्यंत एका बाळाचा संगोपन खर्च, शिक्षण, आरोग्य, आणि जीवनमान राखण्यासाठी लागणारी किंमत पाहता, अनेक तरुण म्हणतात की “आम्ही मूल पाळण्याइतके पैसे देऊ शकत नाही.”
साथीच्या काळातील आर्थिक मंदी, नोकरीची अनिश्चितता, आणि वाढत्या महागाईमुळे लोक अधिक मूल घेण्यास प्रवृत्त होत नाहीत.
चीनच्या नवीन कर धोरणाचे तपशील
कंडोम आणि गर्भनिरोधक उत्पादनांवर १३% व्हॅट लावला जात आहे
मुलांच्या संगोपनाशी संबंधित सेवा (नर्सरी, किंडरगार्टन, ज्येष्ठ नागरिकांची काळजी, अपंगांसाठी सेवा, लग्न संबंधी सेवा) व्हॅटमधून सूट दिली आहे
ही सर्व सुधारणा जानेवारी २०२६ पासून लागू होणार आहेत
यामुळे कंडोम महागून जरी काही प्रमाणात लोक जन्माला प्रवृत्त झाले, तरी तज्ज्ञांचा असा विश्वास आहे की जन्मदरावर मोठा परिणाम होणार नाही.
जागतिक संदर्भ: भारताशी तुलना
भारतासारख्या देशांमध्ये गर्भनिरोधक उत्पादनांवर मोठ्या प्रमाणात सबसिडी आहे. दक्षिण भारतातील राज्यं, जसे केरळ आणि तमिळनाडू, आता चीनसारखीच कमी प्रजननदर (TFR १.५ च्या आसपास) गाठत आहेत.चीनचा हा कंडोम कर भारतासही विचार करायला भाग पाडतोय की पुढच्या १०-२० वर्षांत भारतालाही आपली धोरणं उलटी करावी लागणार का.
तज्ज्ञांचा दृष्टिकोन
YuWa चे तज्ज्ञ हे म्हणतात:”कंडोम कर हा मुख्यतः प्रतीकात्मक आहे. चीनमध्ये जन्मदर वाढवण्यासाठी सरकार सामाजिक वातावरण तयार करत आहे. पण लोक आर्थिक कारणांसाठी मुलं जन्माला देत नाहीत, त्यामुळे याचा मोठा परिणाम दिसणार नाही.”सरकार कंडोम महाग करून लोकांना अधिक मूल घेण्यास प्रवृत्त करेल, परंतु ही योजना फक्त जन्मदर वाढवण्यापुरती प्रभावी ठरेल की नाही, हे अजून स्पष्ट नाही.
भारतासहित जागतिक परिणाम
भारतासारख्या देशांसाठी विचारण्यासारखा मुद्दा: चीनच्या धोरणानुसार, जिथे लोकसंख्या घटत आहे, तिथे गर्भनिरोधक महाग करणे किती प्रभावी ठरू शकते?
सामाजिक संदेश: सरकार लोकांना अधिक मूल घेण्यासाठी प्रोत्साहित करू शकते, पण आर्थिक अडचणी, शिक्षण, नोकरी आणि खर्च यासारख्या समस्यांवर उपाय करणे गरजेचे आहे.
आरोग्यविषयक परिणाम: कंडोम महाग झाल्याने लोक असुरक्षित लैंगिक संबंधांकडे वळू शकतात, ज्यामुळे एचआयव्ही संसर्ग वाढण्याची भीती आहे.
निष्कर्ष
चीनने कंडोमवर ३० वर्षांनंतर कर लावला हे निर्णय जागतिक स्तरावर चर्चेचा विषय ठरला आहे. सरकारचा उद्देश जन्मदर वाढवणे आणि सामाजिक वातावरण तयार करणे हा आहे, परंतु आर्थिक आणि सामाजिक कारणांमुळे या धोरणाचा परिणाम मर्यादित राहण्याची शक्यता आहे.भारतासारख्या देशांसाठी ही घटना विचार करण्यासारखी आहे की, लोकसंख्या घटत चालल्यास पुढील दशकांत आपल्या धोरणांमध्ये बदल आवश्यक ठरतील का.
read also: https://ajinkyabharat.com/india-richest-city-2025-mumbai-451-including-delhi-and-pune-complete-list/
