LPG सिलेंडरसाठी पुन्हा रांगा लागणार? होर्मुज स्ट्रेट संकटामुळे भारतावर किती परिणाम होणार?
LPG : इराण आणि अमेरिकेतील वाढत्या तणावाचा परिणाम आता जागतिक तेल आणि गॅस पुरवठ्यावर होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर जगातील सर्वात महत्त्वाच्या जलमार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुज स्ट्रेटमध्ये तेल आणि गॅस वाहतुकीवर दबाव वाढला आहे. या मार्गातून मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आणि एलपीजीची वाहतूक होत असल्याने त्याचा थेट परिणाम जागतिक ऊर्जा बाजारावर होऊ शकतो. भारतासाठीही हा मुद्दा महत्त्वाचा आहे, कारण काही वर्षांपूर्वीपर्यंत भारताच्या एलपीजी आयातीपैकी मोठा हिस्सा होर्मुज स्ट्रेटमार्गे येत होता.
यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांमध्ये पुन्हा एकदा घरगुती एलपीजी सिलेंडरच्या पुरवठ्याबाबत चिंता निर्माण झाली आहे. यापूर्वी पुरवठा साखळीत अडथळे निर्माण झाल्यानंतर अनेक ठिकाणी गॅस एजन्सी आणि गोदामांसमोर नागरिकांच्या रांगा लागल्याचे चित्र पाहायला मिळाले होते. आता पुन्हा तशी परिस्थिती निर्माण होणार का, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
LPG : होर्मुज स्ट्रेट इतका महत्त्वाचा का?
होर्मुज स्ट्रेट हा आखातातील तेल आणि गॅस वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा समुद्री मार्ग आहे. सौदी अरेबिया, इराक, कुवेत, कतार आणि संयुक्त अरब अमिरातीसह अनेक ऊर्जा उत्पादक देशांकडून जगाच्या विविध भागात तेल आणि गॅसची वाहतूक या मार्गाने केली जाते.
Related News
घरी गणपती बसवता येणार नाही? चिंता नको! ‘या’ पद्धतीने करा बाप्पाची भक्ती
UPI वापरणाऱ्या छोट्या दुकानदारांसाठी मोठी खुशखबर! आता मिळणार कर्ज, SBI ची नवी योजना
Bigg Boss 20 मध्ये पहिल्याच आठवड्यात राडा! कनिका मान-यंग डीएसएमध्ये जोरदार भांडण
14 सप्टेंबरला हरितालिका आणि गणेश चतुर्थी एकाच दिवशी; आधी कोणती पूजा करायची? जाणून घ्या
शी जिनपिंग भारतात येण्यापूर्वीच मोठी बातमी; 6 वर्षांनंतर पुन्हा सुरू होणार थेट विमानसेवा!
मनोज जरांगेंच्या मुंबई आंदोलनावर सरकारची पहिली प्रतिक्रिया; बावनकुळेंनी स्पष्ट केली भूमिका!
मनोज जरांगे यांच्या मुंबई आंदोलनापूर्वी मोठी खलबतं; फडणवीस-बावनकुळे यांची महत्त्वाची बैठक!
शेतकरी संकटात, जरांगे उपोषणावर; राऊतांचा सरकारला सवाल – ‘महाराष्ट्राकडे पाहायला वेळ आहे का?’
जिनपिंग भारतात येण्याआधीच चीनचा मोठा पॉझिटिव्ह संदेश; मोदी भेटीपूर्वी वाढल्या अपेक्षा!
चीनच्या राष्ट्राध्यक्षांची ‘सुपर सिक्युअर’ कार! Hongqi N701 मध्ये आहेत धक्कादायक फीचर्स
गणेशोत्सवातील 10 दिवसांच्या दारूबंदीवर कोर्ट संतापले; पुणे प्रशासनाला फटकारले!
EV मार्केटमध्ये टाटाचा धमाका! ऑगस्टमध्ये 16 हजारांहून अधिक इलेक्ट्रिक कारची विक्री
युद्ध किंवा लष्करी संघर्षामुळे या मार्गावरील जहाजांची वाहतूक थांबली किंवा मोठ्या प्रमाणावर कमी झाली, तर त्याचा परिणाम केवळ आखाती देशांवर नाही, तर संपूर्ण जगाच्या ऊर्जा बाजारावर होऊ शकतो. पुरवठा कमी झाल्यास आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या तसेच एलपीजीच्या किमती वाढण्याची शक्यता असते.
भारतावरील संकट किती मोठे?
भारतासाठी परिस्थिती पूर्वीपेक्षा काही प्रमाणात वेगळी आहे. युद्धापूर्वी भारताच्या एलपीजी आयातीपैकी सुमारे ९० टक्के आयात होर्मुज स्ट्रेटमधून होत असल्याचे सांगितले जात होते. मात्र, आता भारताने आपल्या आयातीचे स्रोत मोठ्या प्रमाणावर विविध केले आहेत.
अमेरिका आणि इतर देशांकडून एलपीजीची आयात वाढवण्यासोबतच भारताने देशांतर्गत एलपीजी उत्पादन वाढवण्यावरही भर दिला आहे. त्यामुळे भारताचा होर्मुज स्ट्रेटवरील थेट अवलंबित्व पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाले आहे.
यामुळे होर्मुज स्ट्रेटमध्ये काही काळ अडथळा निर्माण झाला तरी भारताला तात्काळ मोठ्या संकटाचा सामना करावा लागेलच असे नाही. मात्र, हा मार्ग दीर्घकाळ बंद राहिल्यास परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.
भारतात दररोज किती LPG तयार होते?
भारतामध्ये सध्या दररोज सुमारे ३७ हजार ते ३८ हजार मेट्रिक टन एलपीजीचे उत्पादन होत असल्याचे सांगितले जात आहे. देशातील रिफायनरींकडून हे उत्पादन आणखी वाढवण्याची तयारी सुरू आहे.
दररोज सुमारे ४ हजार मेट्रिक टनांनी उत्पादन वाढवण्याचे लक्ष्य असल्याचेही सांगितले जात आहे. म्हणजेच देशांतर्गत उत्पादनात १० टक्क्यांहून अधिक वाढ करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
याचा उद्देश स्पष्ट आहे—आंतरराष्ट्रीय बाजारातील संकटाचा परिणाम कमी करणे आणि देशातील घरगुती तसेच व्यावसायिक ग्राहकांना एलपीजीचा पुरवठा सुरळीत ठेवणे.
सध्या LPG चा पुरेसा साठा आहे का?
उपलब्ध माहितीनुसार, सध्या भारतातील एलपीजीचा साठा समाधानकारक असल्याचे सांगितले जात आहे. होर्मुज स्ट्रेटमधून अद्याप पुरवठा सुरू आहे. त्यामुळे सध्या लगेच घरगुती गॅस सिलेंडरचा तुटवडा निर्माण होण्याची शक्यता कमी आहे.
मात्र, या एका समुद्री मार्गावर दीर्घकाळ अवलंबून राहणे भारतासाठी धोकादायक ठरू शकते. विशेषतः होर्मुज स्ट्रेटमधील वाहतूक सलग एक आठवडा किंवा त्याहून अधिक काळ मोठ्या प्रमाणावर विस्कळीत झाली, तर पुरवठा साखळीवर दबाव वाढू शकतो.
अशा परिस्थितीत आयात होणाऱ्या एलपीजीचा पुरवठा कमी होऊ शकतो. त्याचा परिणाम वितरण व्यवस्थेवर आणि पुढे ग्राहकांवर होण्याची शक्यता आहे.
भारताने LPG आयात का कमी केली?
इराण-अमेरिका संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर भारताने एलपीजी आयातीवर नियंत्रण ठेवत देशांतर्गत उत्पादनाला प्राधान्य देण्यास सुरुवात केली आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, ऑगस्ट महिन्यात भारतातील एलपीजी आयात सुमारे २५ टक्क्यांनी कमी होऊन १४.५ लाख टनांवर आली.
याच काळात देशातील एलपीजीच्या वापरातही घट झाल्याचे दिसून आले. ऑगस्टमध्ये एलपीजीचा वापर वर्षाच्या सरासरीच्या तुलनेत सुमारे १७ टक्क्यांनी कमी झाल्याचे सांगितले जाते.
घरगुती ग्राहकांसोबतच व्यावसायिक आणि औद्योगिक क्षेत्रातही एलपीजीचा वापर कमी झाला आहे. विशेषतः औद्योगिक क्षेत्रातील होलसेल एलपीजीच्या वापरात जुलै महिन्यात मोठी घट नोंदवण्यात आली.
LPG : जगाच्या २० टक्के तेल-गॅस वाहतुकीचा मार्ग
होर्मुज स्ट्रेटचे महत्त्व यावरून लक्षात येते की, संघर्षापूर्वी जगातील सुमारे २० टक्के कच्चे तेल आणि गॅसचा पुरवठा या समुद्री मार्गातून होत होता. त्यामुळे या मार्गावरील कोणतीही मोठी अडचण जागतिक बाजारासाठी धोक्याची घंटा ठरू शकते.
अमेरिका-इराणमधील तणाव वाढत राहिला आणि जहाजांवरील हल्ले किंवा समुद्री वाहतुकीतील अडथळे कायम राहिले, तर तेलाच्या किमती आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. याचा परिणाम वाहतूक खर्चापासून ते घरगुती वस्तूंच्या किमतीपर्यंत अनेक क्षेत्रांवर होऊ शकतो.
LPG : मग ग्राहकांनी सिलेंडरसाठी रांगेत उभे राहावे लागेल का?
सध्या तरी घाबरून सिलेंडरचा अतिरिक्त साठा करण्याची गरज नाही. भारताने एलपीजीचे आयात स्रोत विविध केले आहेत, देशांतर्गत उत्पादन वाढवले आहे आणि सध्या उपलब्ध साठाही समाधानकारक असल्याचे सांगितले जात आहे.
LPG मात्र, होर्मुज स्ट्रेटमधील संकट दीर्घकाळ कायम राहिल्यास परिस्थिती बदलू शकते. त्यामुळे पुढील काही दिवस भारतासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
थोडक्यात, सध्या घरगुती एलपीजी सिलेंडरच्या तुटवड्याचा तातडीचा धोका दिसत नसला, तरी होर्मुज स्ट्रेट दीर्घकाळ बंद राहिल्यास भारताच्या एलपीजी पुरवठा व्यवस्थेवर मोठा दबाव येऊ शकतो. त्यामुळे सरकार, तेल कंपन्या आणि वितरण यंत्रणेला पर्यायी पुरवठा मार्ग आणि देशांतर्गत उत्पादनावर अधिक भर देणे आवश्यक ठरणार आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/2-4/
