भारत-बेल्जियम संबंध : पाकिस्तानबाबत बेल्जियमचे भारताला महत्त्वाचे आश्वासन?
संरक्षण सहकार्याबाबत चर्चेला उधाण; पाकिस्तानला लष्करी साहित्य न देण्याचे आश्वासन दिल्याची माहिती
भारत आणि बेल्जियम यांच्यातील द्विपक्षीय संबंधांना नवी दिशा देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण चर्चेदरम्यान पाकिस्तानबाबत एक महत्त्वाची बाब समोर आली आहे. बेल्जियमचे पंतप्रधान बार्ट डी वेवर यांच्या भारत दौऱ्यादरम्यान पाकिस्तानसोबत संरक्षण क्षेत्रात सहकार्य न करण्याचे आश्वासन भारताला देण्यात आल्याची माहिती समोर आली आहे. विशेषतः पाकिस्तानला लष्करी साहित्य किंवा संरक्षण तंत्रज्ञानाचा पुरवठा करण्यासंदर्भात कोणताही संरक्षण सहकार्य करार केला जाणार नसल्याचे बेल्जियमकडून भारताला सांगण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
मात्र, या कथित आश्वासनाची अधिकृतपणे सार्वजनिक घोषणा करण्यात आलेली नाही. भारत-बेल्जियमच्या संयुक्त निवेदनात किंवा बेल्जियमच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकृत निवेदनात पाकिस्तानला संरक्षण साहित्याच्या निर्यातीबाबत कोणतीही स्पष्ट अट नमूद करण्यात आलेली नाही. त्यामुळे या मुद्द्याकडे अधिकृत घोषणेपेक्षा दोन्ही देशांमधील चर्चेदरम्यान देण्यात आलेल्या आश्वासनाच्या स्वरूपात पाहिले जात आहे.
पंतप्रधान मोदी आणि बार्ट डी वेवर यांच्यात महत्त्वपूर्ण चर्चा
बेल्जियमचे पंतप्रधान बार्ट डी वेवर नुकतेच भारत दौऱ्यावर आले होते. ३ सप्टेंबर रोजी नवी दिल्ली येथे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि डी वेवर यांच्यात महत्त्वपूर्ण चर्चा झाली. या बैठकीत भारत-बेल्जियम संबंध, व्यापार, तंत्रज्ञान, संरक्षण, गुंतवणूक तसेच दहशतवादविरोधी सहकार्य यासह विविध मुद्द्यांवर चर्चा झाली.
Related News
SBIचा मोठा निर्णय! 12 हजार कर्मचाऱ्यांची होणार भरती; 250 नव्या शाखाही उभारणार
इंडोनेशियात ज्वालामुखीचा कहर! 50 हजार फुटांवर राख, विमानसेवा विस्कळीत
मुंबईत दहीहंडीला गालबोट! दुपारी 12 वाजेपर्यंत 22 गोविंदा जखमी
Nepalमध्ये पुन्हा हाहाकार! चौलानी नदीवर भूस्खलन; महापुराचा धोका वाढला
एकनाथ शिंदे उद्धव ठाकरेंना आणखी एक धक्का देणार? नरेश म्हस्केंचा मोठा दावा
Vidyanand Bapat Dance Video : दहीहंडीत DJच्या तालावर ‘बापट’ थिरकले; पुणेकरांची भन्नाट कल्पकता चर्चेत!
Prime Minister Modi झाले विद्यार्थी! राष्ट्रीय पुरस्कार विजेत्या शिक्षकांकडून घेतला वक्तृत्वाचा सल्ला
Manoj Jarange Patil उपोषणावर, सरकारचा मोठा निर्णय! 62 महसूल मंडळांत कुणबी नोंदींचा शोध
Vinod Tawde चा मोठा डाव! उत्तर प्रदेशात 2027 च्या निवडणुकीसाठी ‘गेमचेंजर’ प्लॅन
कृष्ण बनून सजला, पण गळ्यातील माळच ठरली जीवघेणी; 6 वर्षीय आर्यनचा दुर्दैवी मृत्यू
IMD Alert : महाराष्ट्रासह 17 राज्यांना वादळी पावसाचा महाअलर्ट! ताशी 60 किमी वेगाने वारे
वजन कमी करण्यासाठी कढीपत्ता ठरू शकतो फायदेशीर; जाणून घ्या सेवनाची योग्य पद्धत
या दौऱ्यादरम्यान दोन्ही देशांमध्ये विविध क्षेत्रांतील सहकार्य वाढवण्यासाठी अनेक करार आणि सामंजस्य करारांवर चर्चा झाली. विशेष म्हणजे, संरक्षण आणि सुरक्षा क्षेत्रातील सहकार्य हा देखील चर्चेचा महत्त्वाचा भाग होता.
भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी बेल्जियमच्या संरक्षण आणि परराष्ट्र व्यापार मंत्र्यांसोबत स्वतंत्र चर्चा केली. या बैठकीत संरक्षण उद्योग, तंत्रज्ञान आणि संरक्षण उत्पादनाशी संबंधित विषयांवर चर्चा झाल्याचे सांगण्यात आले.
पाकिस्तानबाबत नेमके काय आश्वासन?
संरक्षण आणि सुरक्षा आस्थापनांमधील सूत्रांच्या हवाल्याने समोर आलेल्या माहितीनुसार, बेल्जियम पाकिस्तानसोबत तंत्रज्ञान किंवा लष्करी साहित्य पुरवठ्याशी संबंधित कोणताही संरक्षण सहकार्य करार करण्याच्या विचारात नसल्याचे भारताला सांगण्यात आले आहे.
मात्र, महत्त्वाची बाब म्हणजे हे आश्वासन अधिकृत संयुक्त निवेदनात स्पष्टपणे नमूद करण्यात आलेले नाही. त्यामुळे पाकिस्तानला बेल्जियमकडून भविष्यात कोणत्याही प्रकारचे संरक्षण साहित्य मिळणार नाही, असा थेट अधिकृत दावा सध्या करता येत नाही.
भारत आणि बेल्जियमच्या संयुक्त निवेदनात मात्र दहशतवादाविरोधातील सहकार्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. बेल्जियमने भारताच्या दहशतवादाविरोधातील लढ्याला पाठिंबा व्यक्त केला असून, सीमेपलीकडून होणाऱ्या दहशतवादाचाही निषेध करण्यात आला आहे.
पहलगाम हल्ल्याचा निषेध
एप्रिल २०२५ मध्ये जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाम येथे झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याचा भारतासह जगभरातून निषेध करण्यात आला होता. भारत-बेल्जियम चर्चेदरम्यानही या हल्ल्याचा संदर्भ देत दहशतवादाविरोधात कठोर भूमिका घेण्यावर भर देण्यात आला.
दहशतवादी संघटनांना मिळणारा आर्थिक पुरवठा रोखणे तसेच दहशतवाद्यांना सुरक्षित आश्रय देणाऱ्या ठिकाणांविरोधात प्रभावी कारवाई करण्याची गरज दोन्ही देशांनी व्यक्त केली. यासाठी संयुक्त राष्ट्र आणि फायनान्शियल ॲक्शन टास्क फोर्स (FATF) सारख्या आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या माध्यमातून प्रयत्न करण्यावरही भर देण्यात आला.
बेल्जियमने याआधी पाकिस्तानला काय दिले?
बेल्जियम आणि पाकिस्तान यांच्यात यापूर्वी संरक्षण क्षेत्रात व्यवहार झाले आहेत. स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) च्या माहितीनुसार, बेल्जियमने २०२१ मध्ये पाकिस्तानला सात वापरलेली C-130H ट्रान्सपोर्ट विमाने विकली होती.
या विमानांचा वापर लष्करी वाहतूक आणि विविध संरक्षणविषयक मोहिमांसाठी केला जातो. त्यामुळे भविष्यात बेल्जियमकडून पाकिस्तानला संरक्षण क्षेत्रातील साहित्य किंवा तंत्रज्ञानाचा पुरवठा होणार आहे का, याकडे भारताचेही लक्ष असणे स्वाभाविक आहे.
F-16 व्यवहार अमेरिकेमुळे अडकला
पाकिस्तानने यापूर्वी बेल्जियमकडून F-16 फायटर विमानांची मागणीही केली होती. २००३ मध्ये पाकिस्तानने बेल्जियमकडे F-16 विमानांसाठी संपर्क साधला होता. मात्र हा व्यवहार प्रत्यक्षात पूर्ण होऊ शकला नाही.
यामागचे प्रमुख कारण म्हणजे F-16 ही अमेरिकन बनावटीची विमाने आहेत. त्यामुळे या विमानांच्या पुनर्विक्रीसाठी अमेरिकेची पूर्वपरवानगी आवश्यक होती. परिणामी पाकिस्तानचा हा संभाव्य व्यवहार पुढे जाऊ शकला नाही.
पाकिस्तानचा शस्त्रास्त्रांसाठी चीनवर मोठा भर
दरम्यान, पाकिस्तानच्या संरक्षण खरेदीच्या पद्धतीकडे पाहिल्यास चीनचे महत्त्व मोठ्या प्रमाणात वाढलेले दिसते. SIPRIच्या माहितीनुसार, २०२१ ते २०२५ या कालावधीत पाकिस्तान हा जगातील पाचवा सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र आयातदार देश होता.
या कालावधीत पाकिस्तानच्या एकूण शस्त्रास्त्र आयातीपैकी तब्बल ८० टक्के संरक्षण साहित्य चीनकडून आले. त्यानंतर तुर्कीचा सुमारे ७ टक्के आणि नेदरलँड्सचा सुमारे ४.६ टक्के वाटा असल्याचे आकडेवारीतून दिसून येते.
यामुळे पाकिस्तानच्या संरक्षण क्षेत्रातील चीनवरील अवलंबित्व स्पष्ट होते. अशा परिस्थितीत बेल्जियमसारख्या युरोपीय देशाने पाकिस्तानसोबत संरक्षण सहकार्य न करण्याची भूमिका घेतल्यास त्याला भारताच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त होऊ शकते.
भारतासाठी आश्वासनाचे महत्त्व काय?
भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील संबंध गेल्या काही वर्षांपासून तणावपूर्ण राहिले आहेत. दहशतवाद, सीमापार कारवाया आणि जम्मू-काश्मीरमधील परिस्थिती या मुद्द्यांवर भारत सातत्याने कठोर भूमिका घेत आहे.
अशा परिस्थितीत युरोपियन देशांसोबत संरक्षण आणि दहशतवादविरोधी सहकार्य वाढवणे भारतासाठी महत्त्वाचे ठरते. बेल्जियमने पाकिस्तानबाबत दिल्याचे सांगितले जाणारे आश्वासनही याच व्यापक राजनैतिक पार्श्वभूमीवर पाहावे लागेल.
मात्र, पाकिस्तानला बेल्जियमकडून भविष्यात कोणतेही संरक्षण साहित्य मिळणार नाही, असा अधिकृत निर्णय जाहीर झालेला नाही, हे स्पष्ट राहणे आवश्यक आहे. सध्या समोर आलेली माहिती ही सूत्रांच्या हवाल्याने दिलेल्या वृत्तांवर आधारित आहे.
भारत-बेल्जियम संबंधांमध्ये संरक्षण, तंत्रज्ञान, व्यापार आणि दहशतवादविरोधी सहकार्याला मिळणारे वाढते महत्त्व पाहता, पाकिस्तानशी संबंधित बेल्जियमची भविष्यातील भूमिका काय राहते, याकडे आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही लक्ष लागले आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/nepal-23/
