धक्कादायक! ‘या’ तीन औषधांमुळे कॅन्सरचा धोका; WHOच्या IARCचा गंभीर इशारा
उच्च रक्तदाब, गंभीर बुरशीजन्य संसर्ग आणि अवयव प्रत्यारोपणानंतर रुग्णाचे नवीन अवयव शरीराने नाकारू नये यासाठी वापरली जाणारी तीन औषधे कर्करोगाच्या धोक्याशी संबंधित असल्याचे जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) कर्करोग संशोधन संस्थेने म्हटले आहे. WHOची इंटरनॅशनल एजन्सी फॉर रिसर्च ऑन कॅन्सर (IARC) यांनी हायड्रोक्लोरोथियाझाइड, व्होरिकोनाझोल आणि टॅक्रोलिमस या तीन औषधांचे मूल्यांकन केले असून, तिन्ही औषधांना ‘ग्रुप 1 – कर्करोगकारक’ (Carcinogenic to humans) या श्रेणीत वर्गीकृत केले आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे, ‘ग्रुप 1’ याचा अर्थ हे औषध घेतलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला कॅन्सर होईल असा नाही. या वर्गीकरणाचा अर्थ असा आहे की, उपलब्ध वैज्ञानिक पुराव्यांच्या आधारे संबंधित घटक आणि मानवांमधील कर्करोग यांच्यात कारणात्मक संबंध असल्याचे पुरेसे पुरावे आढळले आहेत. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ही औषधे बंद करणे किंवा डोस बदलणे योग्य नाही.
कोणती आहेत ही तीन औषधे?
IARCच्या Volume 137 मध्ये या तीन औषधांचा सविस्तर वैज्ञानिक आढावा घेण्यात आला आहे. त्यासाठी मानवांवरील महामारीशास्त्रीय अभ्यास, प्राण्यांवरील कर्करोगविषयक अभ्यास आणि औषधांच्या शरीरावर होणाऱ्या जैविक परिणामांचा अभ्यास करण्यात आला. फेब्रुवारी 2026 मध्ये या मूल्यांकनाचा अधिकृत मोनोग्राफ ऑनलाइन उपलब्ध करण्यात आला.
Related News
Nepal Flood: नेपाळमध्ये जलप्रलयाचा कहर! काही मिनिटांत गावं उद्ध्वस्त, पूल अन् इमारती वाहून गेल्या
Nepal Flood Video: त्याची अखेरची धाव व्यर्थ… हॉटेलमधून बाहेर पडताच पुराचा तडाखा, VIDEO पाहून अंगावर काटा
नेपाळमध्ये महापूराचा हाहाकार; 400 जण बेपत्ता, 105 भारतीयांचा समावेश, PM मोदींचा बालेन शाह यांना फोन
पावसाचा थेंबही नाही, तरी नेपाळमध्ये जलप्रलय! हवेच्या वेगाने पाणी आलं अन् सर्वच वाहून नेलं; VIDEO व्हायरल
7 वर्षांची गुंतवणूक, दर 6 महिन्यांनी व्याज; RBI ची ही योजना आहे तरी काय?
EPFO चा कर्मचाऱ्यांना मोठा इशारा! 58 वर्षांनंतर PF खात्यात पैसे ठेवल्यास होणार आर्थिक नुकसान
“तू अर्ध्या रात्री आवाज दे, मी एका आवाजावर येईन…”; कुणालच्या मावस बहिणीची पोस्ट पाहून डोळ्यात येईल पाणी
पॅनिक अटॅकचा त्रास सतावतोय? ‘या’ 5 सवयी ठरतील फायदेशीर, जाणून घ्या
पाकिस्तान महिला क्रिकेटला मोठा धक्का! अनुभवी वेगवान गोलंदाज आयमन अन्वरची निवृत्ती
धडधाकट पुरुष, पण महिला क्रिकेटमध्ये खेळला! अनाया बांगर प्रकरणाने पुन्हा उफाळला मोठा वाद
नेपाळमध्ये महापुराचा कहर! 105 भारतीयांसह 291 पर्यटक बेपत्ता; 8 जणांचा मृत्यू
MPSC पेपरफुटी प्रकरणात मोठी कारवाई; अपर सचिवांसह 3 अधिकाऱ्यांना अटक
1. हायड्रोक्लोरोथियाझाइड
हायड्रोक्लोरोथियाझाइड हे थायाझाइड प्रकारचे लघवीचे प्रमाण वाढवणारे औषध असून, त्याचा मोठ्या प्रमाणावर उच्च रक्तदाब आणि शरीरातील अतिरिक्त द्रव साचणे (oedema) यासाठी वापर केला जातो. अनेक वेळा हे औषध इतर रक्तदाब नियंत्रक औषधांसोबत एकाच गोळीत दिले जाते.
IARCच्या मूल्यांकनानुसार हायड्रोक्लोरोथियाझाइडचा त्वचेतील स्क्वॅमस सेल कार्सिनोमा आणि ओठाच्या कर्करोगाशी संबंध असल्याचे मानवांमध्ये पुरेसे पुरावे आहेत. बेसल सेल कार्सिनोमा, त्वचेचा मेलानोमा, मर्केल सेल कार्सिनोमा आणि काही इतर त्वचेच्या कर्करोगांसाठी मात्र पुरावे मर्यादित असल्याचे IARCने स्पष्ट केले आहे.
या औषधाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते फोटो-टॉक्सिक आहे. म्हणजेच अल्ट्राव्हायोलेट (UV) किरणांच्या संपर्कात त्याचा परिणाम वाढू शकतो. त्यामुळे दीर्घकाळ औषध घेणाऱ्या रुग्णांसाठी सूर्यप्रकाशापासून त्वचेचे संरक्षण महत्त्वाचे ठरू शकते.
2. व्होरिकोनाझोल
व्होरिकोनाझोल हे ब्रॉड-स्पेक्ट्रम अँटी-फंगल औषध आहे. गंभीर बुरशीजन्य संसर्ग, विशेषतः इनव्हेसिव्ह अॅस्परजिलोसिस, यांच्या उपचारासाठी किंवा प्रतिबंधासाठी याचा वापर केला जातो. अवयव प्रत्यारोपण झालेल्या किंवा रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असलेल्या रुग्णांमध्ये अशा संसर्गांचा धोका अधिक असू शकतो.
IARCने व्होरिकोनाझोलला मानवांसाठी कर्करोगकारक ठरवताना त्वचेतील स्क्वॅमस सेल कार्सिनोमासाठी पुरेसे पुरावे असल्याचे नमूद केले आहे. या औषधाच्या चयापचयानंतर तयार होणारा व्होरिकोनाझोल N-ऑक्साइड हा घटक फोटो-टॉक्सिक असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे. UV किरणांच्या संपर्कासोबत हे औषध ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि पेशींच्या वाढीशी संबंधित बदल घडवू शकते, असे यंत्रणात्मक पुरावे आढळले आहेत.
3. टॅक्रोलिमस
टॅक्रोलिमस हे इम्युनोसप्रेसिव्ह औषध आहे. अवयव प्रत्यारोपणानंतर शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा नवीन अवयवावर हल्ला करून तो नाकारू नये, यासाठी हे औषध दिले जाते. काही विशिष्ट त्वचारोगांमध्ये टॉपिकल टॅक्रोलिमसचाही वापर केला जातो.
IARCच्या मूल्यांकनात टॅक्रोलिमसचा नॉन-हॉजकिन लिम्फोमा आणि पोस्ट-ट्रान्सप्लांट लिम्फोप्रोलिफरेटिव्ह डिसऑर्डर (PTLD) यांच्याशी संबंध असल्याचे मानवांमध्ये पुरेसे पुरावे आढळले आहेत. ल्युकेमिया आणि स्क्वॅमस सेल त्वचा कर्करोगाबाबत मात्र मानवांमधील पुरावे मर्यादित असल्याचे संस्थेने नमूद केले आहे.
टॅक्रोलिमस रोगप्रतिकारक शक्ती दाबत असल्यामुळे शरीराची असामान्य पेशींवर नियंत्रण ठेवण्याची क्षमता कमी होऊ शकते. IARCने मानव आणि प्रयोगशाळेतील अभ्यासांमध्ये या औषधाच्या इम्युनोसप्रेशनशी संबंधित मजबूत यंत्रणात्मक पुरावे नोंदवले आहेत.
तिन्ही औषधे WHOच्या अत्यावश्यक औषधांच्या यादीत
या प्रकरणातील आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे ही तीनही औषधे WHOच्या Model List of Essential Medicines मध्ये समाविष्ट आहेत. त्यामुळे IARCच्या वर्गीकरणाचा अर्थ ही औषधे अचानक ‘बंदी घालण्यासारखी’ किंवा सर्व रुग्णांसाठी धोकादायक आहेत असा होत नाही.
IARCचे वर्गीकरण मुख्यतः एखाद्या घटकात कर्करोग निर्माण करण्याची क्षमता किंवा धोका (hazard) आहे का, याचे वैज्ञानिक मूल्यांकन करते. प्रत्यक्ष रुग्णाला होणारा धोका हा डोस, उपचाराचा कालावधी, इतर आजार, सूर्यप्रकाशाचा संपर्क, प्रत्यारोपणाची स्थिती आणि इतर जोखीम घटकांवर अवलंबून बदलू शकतो.
रुग्णांनी औषधे अचानक बंद करू नयेत
या अहवालामुळे संबंधित औषधे घेणाऱ्या रुग्णांमध्ये भीती निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. मात्र डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय हायड्रोक्लोरोथियाझाइड, व्होरिकोनाझोल किंवा टॅक्रोलिमस बंद करणे धोकादायक ठरू शकते. विशेषतः टॅक्रोलिमससारखे औषध अवयव प्रत्यारोपणानंतर अत्यंत महत्त्वाचे असते.
रुग्णांनी नियमितपणे औषध घेत असल्यास आपल्या डॉक्टरांशी चर्चा करूनच पुढील उपचार ठरवावेत. डॉक्टर गरजेनुसार औषधाचा कालावधी, डोस, पर्यायी उपचार किंवा आवश्यक तपासण्यांबाबत निर्णय घेऊ शकतात.
भारतासाठी काय महत्त्व?
उच्च रक्तदाब आणि इतर दीर्घकालीन आजारांमध्ये औषधांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होत असल्याने या वैज्ञानिक निष्कर्षांकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे. मात्र या बातमीचा अर्थ ‘ही औषधे घेतली की कॅन्सर होतो’ असा काढणे चुकीचे ठरेल.
IARCने उपलब्ध वैज्ञानिक पुराव्यांच्या आधारे तिन्ही औषधांना Group 1 मध्ये ठेवले आहे. त्यामुळे रुग्णांनी घाबरून औषधोपचार थांबवण्याऐवजी आपल्या डॉक्टरांकडून वैयक्तिक जोखमीचे मूल्यांकन करून घेणे अधिक योग्य ठरेल. विशेषतः दीर्घकाळ औषध घेणाऱ्या रुग्णांनी नियमित वैद्यकीय तपासणी, त्वचेतील संशयास्पद बदलांकडे लक्ष आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या संरक्षणात्मक सूचनांचे पालन करणे महत्त्वाचे आहे.
टीप : हा लेख IARC/WHOच्या वैज्ञानिक मूल्यांकनावर आधारित माहिती देतो. कोणतेही औषध स्वतःहून बंद करणे, सुरू करणे किंवा डोस बदलणे टाळावे. वैयक्तिक उपचारांसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/5-3/
