Gen Z ची आवडती एनर्जी ड्रिंक बाजारातून का हटवल्या जातायत? खरंच हे पेय आरोग्यासाठी धोकादायक आहे?
भारतातील तरुणांमध्ये, विशेषतः Gen Z पिढीत एनर्जी ड्रिंकची लोकप्रियता झपाट्याने वाढत आहे. अभ्यास, ऑफिसचे तास, गेमिंग, जिम आणि रात्री उशिरापर्यंत जागरण अशा जीवनशैलीमुळे अनेकजण Sting, Red Bull, Monster, Campa Energy, Hell Energy यांसारख्या पेयांना पसंती देतात. मात्र आता या उत्पादनांबाबत भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) ने मोठा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे अनेक लोकप्रिय ब्रँडना त्यांच्या उत्पादनांवर ‘Energy Drink’ हा शब्द वापरता येणार नाही. त्यामुळेGen Z ग्राहकांमध्येही अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत. नेमकं सरकारने हा निर्णय का घेतला? आणि ही पेय खरंच आरोग्यासाठी धोकादायक आहेत का? जाणून घेऊया.
FSSAI ने नेमका कोणता निर्णय घेतला?
भारतात विक्री होणाऱ्या उच्च-कॅफिनयुक्त पेयांवर ‘Energy Drink’, ‘Energy Beverage’ किंवा अशाच प्रकारचे शब्द वापरण्यास FSSAI ने आक्षेप घेतला आहे. कारण भारतात एनर्जी ड्रिंकसाठी स्वतंत्र फूड स्टँडर्ड किंवा अधिकृत व्याख्या उपलब्ध नाही.
FSSAI च्या मते, अशा प्रकारचे शब्द वापरल्यामुळे ग्राहकांना हे पेय शरीराला किंवा मेंदूला विशेष ऊर्जा देतात, असा चुकीचा संदेश जाऊ शकतो. त्यामुळे कंपन्यांना त्यांच्या उत्पादनांवरील लेबल बदलण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. यासाठी सुमारे 90 दिवसांचा कालावधी देण्यात आला आहे.
Related News
मोदी-शाहांवर संजय राऊतांचा घणाघात; “2029 पूर्वीच सत्ता हादरेल”
UPSC चा पेपर कधी फुटत नाही, मग NEETचाच का?; सुप्रिया सुळेंचा सरकारला थेट सवाल
“भक्त बनू नका, मोकळ्या मनाने विचार करा”; गावी पोहोचताच सोनम वांगचुक यांचा मोठा संदेश
Gold Price Today : ऑगस्टच्या पहिल्याच दिवशी सोन्याच्या दरात मोठा बदल; 10 ग्रॅमचा ताजा भाव किती?
CWG 2026 : भारताची एका दिवसात 6 पदकांची कमाई; अस्मिता डेचा इतिहास, नीरज चोप्राला रौप्य
अमित शहांचा पुणे दौरा; बॅनरबाजी, काँग्रेसची धरपकड, पेपरफुटीवर बोलणार?
JSW ची भारतीय ऑटो मार्केटमध्ये धमाकेदार एन्ट्री! 5 नव्या SUVs मुळे Creta, Thar, Fortunerची वाढणार डोकेदुखी
मुख्यमंत्री फडणवीसांच्या हस्ते 1000 मुलींना सुकन्या समृद्धीचे धनादेश; दरवर्षी 20 हजार, 10 वर्षे सरकार भरणार पैसे
मेनोपॉजमध्ये महिलांनी आहाराची काळजी घ्या! हाडे, हृदय आणि हार्मोन्ससाठी ‘हे’ पदार्थ ठरतील फायदेशीर
कोणत्या कंपन्यांवर होणार परिणाम?
या निर्णयाचा परिणाम भारतातील तसेच आंतरराष्ट्रीय अनेक लोकप्रिय ब्रँडवर होणार आहे. त्यामध्ये प्रामुख्याने पुढील कंपन्यांचा समावेश आहे.
- Sting
- Red Bull
- Monster Beverage
- Campa Energy
- Hell Energy
- इतर उच्च-कॅफिनयुक्त पेय उत्पादक कंपन्या
या सर्व कंपन्या अनेक वर्षांपासून आपल्या उत्पादनांची विक्री ‘Energy Drink’ या नावाने करत आहेत. त्यामुळे आता लेबल बदलणे ही त्यांच्यासाठी मोठी प्रक्रिया ठरणार आहे.
कंपन्यांचा विरोध का?
रॉयटर्सच्या वृत्तानुसार, FSSAI च्या निर्णयानंतर कंपन्यांच्या प्रतिनिधींनी अधिकाऱ्यांसोबत बैठक घेतली. या बैठकीत कंपन्यांनी सांगितले की, त्यांच्या उत्पादनांची ओळखच एनर्जी ड्रिंक म्हणून निर्माण झाली आहे.
त्यांच्या मते,
- अचानक नाव बदलल्यास ग्राहक गोंधळतील.
- ब्रँडची ओळख प्रभावित होईल.
- पॅकेजिंग आणि मार्केटिंगवर मोठा खर्च करावा लागेल.
- विक्रीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
मात्र FSSAI ने आपली भूमिका कायम ठेवली असून, नियमांचे पालन करण्यास कंपन्यांना सांगितले आहे. जर कोणाला आक्षेप असेल तर न्यायालयात जाण्याचा पर्याय खुला असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले आहे.
सरकारने इतका कठोर निर्णय का घेतला?
FSSAI च्या मते, भारतात अद्याप एनर्जी ड्रिंकसाठी कोणतेही अधिकृत मानक निश्चित करण्यात आलेले नाही.
अशा परिस्थितीत एखाद्या पेयावर ‘Energy Drink’ असा उल्लेख केल्यास ग्राहकांना ते आरोग्यासाठी फायदेशीर किंवा ऊर्जा वाढवणारे असल्याचा गैरसमज होऊ शकतो.
म्हणूनच ग्राहकांची दिशाभूल टाळण्यासाठी सरकारने लेबलवरील हा उल्लेख हटवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
Gen Z एनर्जी ड्रिंकमध्ये नेमकं काय असतं?
बहुतेक एनर्जी ड्रिंकमध्ये खालील घटक आढळतात.
- कॅफिन
- साखर किंवा कृत्रिम स्वीटनर
- टॉरिन
- बी-व्हिटॅमिन्स
- ग्वाराना
- जिनसेंगसारखे वनस्पतीजन्य अर्क
यापैकी कॅफिन हा मुख्य उत्तेजक घटक आहे. तो काही काळासाठी जागरूकता वाढवू शकतो. मात्र जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास त्याचे दुष्परिणाम होऊ शकतात.
हे पेय खरंच आरोग्यासाठी धोकादायक आहे का?
तज्ज्ञांच्या मते, मर्यादित प्रमाणात सेवन केल्यास प्रत्येक व्यक्तीला गंभीर त्रास होईलच असे नाही. मात्र अतिप्रमाणात किंवा वारंवार सेवन केल्यास काही धोके निर्माण होऊ शकतात.
संभाव्य दुष्परिणामांमध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश होऊ शकतो.
- हृदयाचे ठोके वेगाने वाढणे
- रक्तदाब वाढणे
- झोप न लागणे
- अस्वस्थता
- चिंता वाढणे
- डोकेदुखी
- शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होणे
विशेषतः लहान मुले, किशोरवयीन, गर्भवती महिला आणि हृदयविकार किंवा उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींनी अशा पेयांचे सेवन करताना अधिक काळजी घेण्याचा सल्ला तज्ज्ञ देतात.
Gen Z मध्ये एवढी लोकप्रियता का?
आजच्या डिजिटल युगात Gen Z पिढीमध्ये एनर्जी ड्रिंकची मागणी सातत्याने वाढत आहे.
यामागील प्रमुख कारणे अशी आहेत.
- गेमिंग आणि ई-स्पोर्ट्स
- जिम आणि फिटनेस संस्कृती
- सोशल मीडियावरील प्रचार
- आकर्षक पॅकेजिंग
- सेलिब्रिटी आणि इन्फ्लुएन्सर मार्केटिंग
- रात्री उशिरापर्यंत अभ्यास किंवा काम
अनेक तरुण या पेयांना थकवा दूर करणारे किंवा ऊर्जा वाढवणारे पर्याय म्हणून पाहतात.
Gen Z : भारतातील एनर्जी ड्रिंक बाजार झपाट्याने वाढतोय
भारतात एनर्जी ड्रिंकची बाजारपेठ वेगाने विस्तारत आहे. उद्योग क्षेत्रातील अहवालानुसार, 2028 पर्यंत भारतीय एनर्जी ड्रिंक बाजार सुमारे 1.6 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचू शकतो. या बाजारात वार्षिक 12.6 टक्क्यांच्या वाढीचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
विशेष म्हणजे, पूर्वी मोठ्या शहरांपुरती मर्यादित असलेली ही उत्पादने आता छोट्या शहरांमध्ये आणि ग्रामीण भागातही मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध होत आहेत.
ग्राहकांनी काय लक्षात ठेवावे?
तज्ज्ञांच्या मते, कोणतेही पेय खरेदी करण्यापूर्वी त्यावरील लेबल नीट वाचणे महत्त्वाचे आहे. त्यामध्ये असलेले कॅफिन, साखर आणि इतर घटकांचे प्रमाण समजून घेणे आवश्यक आहे.
जर एखाद्या व्यक्तीला हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, निद्रानाश किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असतील, तर अशा पेयांचे नियमित सेवन करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अधिक योग्य ठरते.
FSSAI चा निर्णय हा एनर्जी ड्रिंकची विक्री बंद करण्याबाबत नसून, त्यांच्या लेबलिंग आणि ग्राहकांना दिल्या जाणाऱ्या संदेशाबाबत आहे. म्हणजेच कंपन्यांना त्यांची उत्पादने विकण्यास बंदी घालण्यात आलेली नाही, मात्र ‘Energy Drink’ हा शब्द वापरण्यावर निर्बंध आणले जात आहेत. यामागचा उद्देशGen Z ग्राहकांची दिशाभूल टाळणे आणि स्पष्ट नियमावली लागू करणे हा आहे. दुसरीकडे, वाढत्या बाजारपेठेमुळे कंपन्यांसाठी हा निर्णय आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा ठरणार असून, पुढील काही महिन्यांत या उत्पादनांचे नवे लेबल ग्राहकांना पाहायला मिळू शकते.
