धर्मेंद्र प्रधानांच्या राजीनाम्यानंतर PM मोदींची पहिली पोस्ट; मात्र चर्चेत राहिला सारनाथचा जागतिक वारसा दर्जा
शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्यानंतर पंतप्रधानांची ‘X’ वरील पहिली प्रतिक्रिया; यूनेस्कोकडून सारनाथला जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळाल्याचा व्यक्त केला आनंद
केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्यानंतर देशभरात राजकीय घडामोडींना वेग आला असताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ (पूर्वीचे ट्विटर) वर पहिली पोस्ट शेअर केली. मात्र, अनेकांना अपेक्षा होती की ते शिक्षण मंत्रालयातील बदल किंवा सुरू असलेल्या राजकीय घडामोडींवर भाष्य करतील. परंतु पंतप्रधानांनी आपल्या पोस्टमध्ये कोणतीही राजकीय प्रतिक्रिया न देता उत्तर प्रदेशातील सारनाथला यूनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळाल्याबद्दल आनंद व्यक्त केला.
पंतप्रधानांनी यूनेस्कोच्या अधिकृत पोस्टला रीपोस्ट करत हा प्रत्येक भारतीयासाठी अभिमानाचा क्षण असल्याचे म्हटले. सारनाथ हे भगवान गौतम बुद्ध यांच्या जीवनाशी आणि बौद्ध धर्माच्या इतिहासाशी निगडित अत्यंत महत्त्वाचे स्थळ असून, या मान्यतेमुळे भारताच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक वारशाला जागतिक स्तरावर नवी ओळख मिळाल्याचे त्यांनी नमूद केले.
“प्रत्येक भारतीयासाठी अभिमानाचा क्षण”
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या पोस्टमध्ये लिहिले की,
Related News
12 पैशांच्या पेनी स्टॉकची कमाल; 1 लाखांचे झाले तब्बल 1.82 कोटी!
“प्रत्येक भारतीयासाठी हा अत्यंत अभिमानाचा क्षण आहे. उत्तर प्रदेशातील सारनाथचा यूनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत समावेश झाल्याचा मला अत्यंत आनंद आहे. सारनाथचा भगवान बुद्धांशी अतूट संबंध आहे. त्यांनी दिलेला ज्ञान, करुणा आणि मैत्रीचा संदेश आजही संपूर्ण जगाला प्रेरणा देतो. ही मान्यता भारताच्या समृद्ध सभ्यता, संस्कृती आणि आध्यात्मिक वारशाचा गौरव करणारी आहे. या निर्णयामुळे जगभरातील अधिकाधिक लोक सारनाथला भेट देतील आणि भगवान बुद्धांच्या विचारांशी जोडले जातील.”
मोदींच्या या पोस्टनंतर सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात प्रतिक्रिया उमटल्या. अनेकांनी सारनाथला जागतिक वारसा दर्जा मिळाल्याबद्दल आनंद व्यक्त केला, तर काहींनी धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्यानंतर आलेल्या या पोस्टची वेळ आणि विषय यावरही चर्चा केली.
धर्मेंद्र प्रधानांच्या राजीनाम्यानंतरची पहिली सार्वजनिक प्रतिक्रिया
केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी पदाचा राजीनामा दिल्यानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदींकडून आलेली ही पहिली सार्वजनिक पोस्ट होती. त्यामुळे या पोस्टकडे राजकीय वर्तुळासह सर्वसामान्यांचेही लक्ष लागले होते.
देशभरात NEET परीक्षा, कथित पेपरफुटी आणि परीक्षा व्यवस्थेतील पारदर्शकतेच्या मुद्द्यावर मोठे आंदोलन सुरू असताना शिक्षण मंत्रालयात नेतृत्व बदल झाला. या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधानांकडून कोणती भूमिका मांडली जाईल, याबाबत उत्सुकता होती. मात्र त्यांनी कोणतीही राजकीय टिप्पणी न करता भारताच्या सांस्कृतिक वारशाशी संबंधित विषयावर भाष्य करण्याचा निर्णय घेतला.
सारनाथला मिळाला जागतिक वारसा दर्जा
यूनेस्कोच्या जागतिक वारसा समितीने उत्तर प्रदेशातील सारनाथ या ऐतिहासिक आणि धार्मिक स्थळाचा जागतिक वारसा यादीत समावेश करण्याचा निर्णय जाहीर केला. दक्षिण कोरियातील बुसान येथे आयोजित जागतिक वारसा समितीच्या 48व्या अधिवेशनात या निर्णयावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले.
यासह सारनाथ हे उत्तर प्रदेशातील चौथे आणि भारतातील 45वे जागतिक वारसा स्थळ ठरले आहे. जवळपास 28 वर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर या ऐतिहासिक स्थळाला जागतिक मान्यता मिळाल्याने इतिहास अभ्यासक, पुरातत्त्व विभाग आणि बौद्ध अनुयायांमध्ये आनंदाचे वातावरण आहे.
28 वर्षांची प्रतीक्षा अखेर संपली
सारनाथचा समावेश 3 जुलै 1998 रोजी यूनेस्कोच्या संभाव्य जागतिक वारसा यादीत करण्यात आला होता. त्यानंतर अनेक वर्षे तांत्रिक प्रक्रिया, पुरावे, दस्तऐवजीकरण आणि मूल्यांकन सुरू होते.
अखेर जवळपास तीन दशकांनंतर या स्थळाला अधिकृत जागतिक वारसा दर्जा मिळाला आहे. यापूर्वी उत्तर प्रदेशातील ताजमहाल, आग्रा किल्ला आणि फतेहपूर सिकरी या तीन स्थळांचा जागतिक वारसा यादीत समावेश होता. आता सारनाथमुळे राज्याच्या सांस्कृतिक ओळखीला आणखी एक मानाचा तुरा मिळाला आहे.
कोणत्या स्थळांचा समावेश?
यूनेस्कोने मान्यता दिलेल्या वारसा क्षेत्रात चौखंडी स्तूप आणि सारनाथ पुरातत्त्वीय संकुल यांचा समावेश करण्यात आला आहे.
चौखंडी स्तूप हे भगवान बुद्ध आणि त्यांच्या पहिल्या पाच शिष्यांच्या ऐतिहासिक भेटीचे प्रतीक मानले जाते. तर पुरातत्त्वीय परिसरात धामेक स्तूप, धर्मराजिका स्तूप, प्राचीन बौद्ध विहारांचे अवशेष, अशोक स्तंभ आणि इतर अनेक ऐतिहासिक वास्तूंचा समावेश आहे.
या दोन्ही स्थळांमधील अंतर सुमारे 626 मीटर असून संपूर्ण परिसर बौद्ध धर्माच्या इतिहासाचा महत्त्वाचा साक्षीदार मानला जातो.
सारनाथचे धार्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व
सारनाथ हे बौद्ध धर्मातील सर्वात पवित्र तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे. गौतम बुद्धांनी बोधगयेत ज्ञानप्राप्तीनंतर याच ठिकाणी आपल्या पहिल्या पाच शिष्यांना धर्माचा उपदेश दिला होता. या घटनेला ‘धर्मचक्र प्रवर्तन’ असे संबोधले जाते आणि बौद्ध धर्माच्या औपचारिक प्रसाराची सुरुवात याच ठिकाणाहून झाली.
प्राचीन ग्रंथांमध्ये सारनाथचा उल्लेख ‘ऋषिपत्तन’ किंवा ‘इसिपतन’ या नावाने आढळतो. गेली सुमारे 2,600 वर्षे हे ठिकाण बौद्ध श्रद्धा, ध्यान, अध्ययन आणि तीर्थयात्रेचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे.
आजही जगभरातील बौद्ध अनुयायी, संशोधक आणि पर्यटक मोठ्या संख्येने सारनाथला भेट देतात.
पर्यटन आणि अर्थव्यवस्थेला चालना
यूनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत समावेश झाल्यामुळे सारनाथ आणि संपूर्ण बौद्ध सर्किटला मोठी आंतरराष्ट्रीय ओळख मिळण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे देश-विदेशातून पर्यटकांची संख्या वाढण्यास मदत होईल.
तज्ज्ञांच्या मते, या निर्णयामुळे उत्तर प्रदेशातील पर्यटन, स्थानिक रोजगार, सांस्कृतिक जतन आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासाला चालना मिळू शकते. तसेच भारताच्या सांस्कृतिक वारशाचा जागतिक स्तरावर अधिक प्रभावी प्रचार होण्यासही मदत होईल.
पुढे काय?
सारनाथला मिळालेला जागतिक वारसा दर्जा हा भारतासाठी ऐतिहासिक टप्पा मानला जात आहे. धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्यानंतरच्या राजकीय चर्चांदरम्यान पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या सांस्कृतिक यशावर भर देत देशाच्या प्राचीन वारशाला जागतिक स्तरावर मिळालेल्या मान्यतेचा गौरव केला.
आता या निर्णयानंतर सारनाथच्या संवर्धनासाठी, पर्यटन सुविधांच्या उभारणीसाठी आणि जागतिक वारसा निकषांनुसार व्यवस्थापनासाठी केंद्र व उत्तर प्रदेश सरकारकडून विशेष कृती आराखडा राबवला जाण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
