AI मुळे कर्मचाऱ्यांवर अन्याय? मेटाविरोधात 26 कर्मचाऱ्यांचा खटला; बाळंतपणाच्या रजेवरील कर्मचारीही लेऑफच्या यादीत असल्याचा आरोप
अमेरिकेतील तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी Meta (फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि व्हॉट्सअॅपची मूळ कंपनी) पुन्हा एकदा वादाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे. कंपनीच्या 26 माजी कर्मचाऱ्यांनी कॅलिफोर्नियातील न्यायालयात खटला दाखल करत लेऑफ प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चा चुकीचा वापर झाल्याचा गंभीर आरोप केला आहे. विशेष म्हणजे, प्रसूती रजा (Maternity Leave), पितृत्व रजा (Paternity Leave) तसेच वैद्यकीय रजेवर असलेल्या कर्मचाऱ्यांना AI ने कमी कामगिरी करणारे समजून लेऑफच्या यादीत टाकल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
तंत्रज्ञान क्षेत्रात गेल्या काही वर्षांपासून कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. भरती प्रक्रिया, कामगिरीचे मूल्यांकन, ग्राहक सेवा आणि डेटा विश्लेषण यासाठी AI चा वापर केला जात असला तरी कर्मचाऱ्यांच्या भविष्याचा निर्णय AI वर सोपवण्याबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत. मेटाविरोधातील हा खटला त्याच चर्चेला पुन्हा एकदा हवा देणारा ठरला आहे.
Related News
Redmi K100 Pro Leak: 8,500mAh बॅटरी, 185Hz डिस्प्ले, 200MP कॅमेरा; स्मार्टफोन विश्वात मोठी खळबळ, 10 भन्नाट फीचर्स लीक
गॅस सिलिंडरसाठी ना बुकिंगची चिंता, ना कनेक्शनची गरज; 5 मिनिटांत घरपोच मिळणार LPG
UMANG App Data Leak 2026: 40 कोटी व्यवहारांनंतर PF, UAN आणि आधार डेटा लीक? मोठी सुरक्षा त्रुटी उघड
iPhone 18 Pro: 10 जबरदस्त फीचर्स, ₹5,000 किंमतवाढीचे धक्कादायक कारण जाणून घ्या
Apple vs OpenAI: 5 मोठे खुलासे! इलॉन मस्क यांचा सॅम ऑल्टमनवर जहरी हल्ला, टेक विश्वात खळबळ
IIT नाही, तरी २.६ कोटींचं पॅकेज! दुर्गम गावातील पृथ्वीराजची Nvidia मध्ये ऐतिहासिक आणि प्रेरणादायी झेप
31 वर्षांनंतर फेडलं कर्ज! Google Maps आणि Gemini AI ने 1200 किमी दूर मित्राचा शोध; प्रामाणिकपणाची प्रेरणादायी कहाणी
जपानचा ऐतिहासिक विजय! री-यूजेबल रॉकेटच्या यशस्वी चाचणीने अंतराळ क्षेत्रात रचला नवा इतिहास; जाणून घ्या 7 मोठे फायदे
फक्त 1 मिनिटात करा सुपर-फास्ट तपासणी! तुमचा स्मार्टफोन 5G सपोर्ट करतो की नाही, जाणून घ्या 7 सोप्या स्टेप्स
38 देशांसमोर मोठे आर्थिक संकट! वृद्ध लोकसंख्येमुळे 48 लाख कोटींचे नुकसान होण्याचा इशारा
7 Powerful Tips: Airplane Mode vs DND – मोबाईलची बॅटरी वाचवण्यासाठी कोणता पर्याय सर्वात Best?
Google Photos चे 7 भन्नाट AI फीचर्स! आता 10 सेकंदांचा साधा व्हिडिओही होणार सिनेमॅटिक
8,000 कर्मचाऱ्यांच्या लेऑफनंतर वादाला सुरुवात
मार्क झुकरबर्ग यांच्या नेतृत्वाखालील मेटाने अलीकडेच खर्चात कपात आणि कार्यक्षमतेत वाढ करण्यासाठी हजारो कर्मचाऱ्यांना कमी करण्याचा निर्णय घेतला होता. विविध अहवालांनुसार, सुमारे 8,000 कर्मचाऱ्यांवर या निर्णयाचा परिणाम झाला. या प्रक्रियेदरम्यान कर्मचाऱ्यांची निवड करण्यासाठी AI आधारित मूल्यांकन प्रणाली वापरण्यात आल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
खटला दाखल करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे म्हणणे आहे की AI प्रणालीने कर्मचाऱ्यांच्या वास्तविक परिस्थितीचा विचार न करता केवळ डिजिटल कामगिरीच्या आकडेवारीवर आधारित निर्णय घेतला. त्यामुळे कायदेशीर रजेवर असलेले कर्मचारी अन्यायाचे बळी ठरले.
AI ने नेमके काय मोजले?
तक्रारीनुसार AI प्रणालीने अनेक डिजिटल संकेतांकांचा (Digital Metrics) वापर केला. त्यामध्ये कर्मचाऱ्याने दिवसातून किती वेळ संगणक वापरला, कीबोर्डवरील टायपिंगची संख्या, ऑनलाइन उपस्थिती, अंतर्गत टूल्सवरील सक्रियता आणि AI साधनांचा वापर यासारख्या बाबींचा समावेश होता.
रजेवर असलेल्या कर्मचाऱ्यांनी साहजिकच या काळात संगणक वापरलेला नसल्याने त्यांचे स्कोअर कमी झाले. त्यामुळे AI ने त्यांना कमी उत्पादक (Low Performer) समजून लेऑफसाठी पात्र ठरवल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
मॅटरनिटी आणि पॅटरनिटी रजेवरील कर्मचाऱ्यांना फटका?
खटल्यामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, 26 कर्मचाऱ्यांपैकी अनेक जण कायदेशीर रजेवर होते.
- 8 महिला मॅटरनिटी लीव्हवर होत्या.
- 4 पुरुष पॅटरनिटी लीव्हवर होते.
- एका कर्मचाऱ्याला गंभीर आरोग्यविषयक समस्या होती.
- इतर काही कर्मचारी वैद्यकीय किंवा वैयक्तिक कारणांमुळे रजेवर होते.
या सर्व कर्मचाऱ्यांचे म्हणणे आहे की AI ने त्यांच्या रजेचा विचार न करता त्यांना कमी गुण दिले.
अमेरिकन कायद्यांचे उल्लंघन?
तक्रारदारांच्या वकिलांचा दावा आहे की मेटाची ही प्रक्रिया अमेरिकेतील रोजगार आणि समान संधीसंबंधी अनेक कायद्यांचे उल्लंघन करू शकते. विशेषतः गर्भवती महिला, नवजात बालकांची काळजी घेणारे पालक आणि वैद्यकीय रजेवरील कर्मचाऱ्यांविरोधात भेदभाव झाल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
जर न्यायालयाने हा दावा ग्राह्य धरला, तर भविष्यात AI आधारित कर्मचारी मूल्यांकनासाठी नवीन नियम लागू करण्याची मागणीही पुढे येऊ शकते.
मेटाची भूमिका काय?
मेटाने सर्व आरोप फेटाळून लावले आहेत. कंपनीचे म्हणणे आहे की कर्मचाऱ्यांना कमी करण्याचा अंतिम निर्णय AI ने नव्हे तर व्यवस्थापनातील अधिकाऱ्यांनी घेतला. AI ही केवळ सहाय्यक प्रणाली होती आणि अंतिम निर्णयात मानवी हस्तक्षेप होता.
कंपनीने न्यायालयात आपली बाजू मांडण्याची तयारी दर्शवली असून आरोप निराधार असल्याचा दावा केला आहे.
AI वर वाढणारे प्रश्न
गेल्या काही वर्षांत अनेक कंपन्या AI चा वापर कर्मचारी भरती, पदोन्नती आणि कामगिरी मूल्यांकनासाठी करत आहेत. मात्र AI प्रणाली प्रशिक्षणासाठी वापरलेल्या डेटामध्ये त्रुटी असल्यास त्याचे परिणाम भेदभावाच्या स्वरूपात दिसू शकतात.
याआधीही Amazon, IBM आणि इतर काही कंपन्यांच्या AI प्रणालींवर पक्षपाती निर्णय घेतल्याचे आरोप झाले होते. त्यामुळे AI वापरताना मानवी देखरेख आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
कायदेशीर परिणाम काय होऊ शकतात?
जर न्यायालयाने कर्मचाऱ्यांच्या बाजूने निर्णय दिला तर:
- AI आधारित कर्मचारी मूल्यांकनासाठी नवीन नियम लागू होऊ शकतात.
- रजेवरील कर्मचाऱ्यांसाठी स्वतंत्र मूल्यांकन प्रणाली तयार करण्याचे निर्देश दिले जाऊ शकतात.
- प्रभावित कर्मचाऱ्यांना नुकसानभरपाई मिळू शकते.
- भविष्यात कंपन्यांवर AI वापराबाबत अधिक कडक नियम लागू होण्याची शक्यता आहे.
तज्ज्ञांचे मत
मानव संसाधन (HR) क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, AI हे निर्णय घेण्यासाठी सहाय्यक साधन असू शकते; मात्र अंतिम निर्णय पूर्णपणे AI वर सोपवणे धोकादायक ठरू शकते. कर्मचाऱ्यांची वैयक्तिक परिस्थिती, कायदेशीर रजा, आरोग्य आणि कामाचे स्वरूप यांचा विचार करणे आवश्यक असते. AI केवळ आकडेवारी पाहते, पण मानवी परिस्थिती समजू शकत नाही.
मेटाविरोधातील हा खटला केवळ एका कंपनीपुरता मर्यादित नसून संपूर्ण तंत्रज्ञान उद्योगासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. भविष्यात कंपन्या AI चा वापर करताना अधिक पारदर्शकता, मानवी देखरेख आणि कायदेशीर नियमांचे पालन करण्यास भाग पाडल्या जाऊ शकतात. या प्रकरणातील न्यायालयाचा निर्णय जगभरातील AI आधारित कर्मचारी व्यवस्थापनावर दूरगामी परिणाम करणारा ठरू शकतो.
