126 वर्षांतील पाचवा सर्वात कोरडा जून! एल निनोचा धोकादायक इशारा; महाराष्ट्रावर महागाईचं मोठं संकट?
मुंबई : यंदाचा मान्सून सुरुवातीपासूनच अनिश्चित ठरला असून जून महिना राज्यासाठी मोठी चिंता निर्माण करणारा ठरला आहे. राज्यातील अनेक भागांमध्ये अपेक्षित पाऊस न झाल्याने शेतीची कामे खोळंबली आहेत. परिणामी खरीप हंगामातील पेरण्या मोठ्या प्रमाणात लांबल्या असून त्याचा परिणाम आगामी काही महिन्यांत अन्नधान्य, भाजीपाला आणि दुग्धजन्य पदार्थांच्या किमतींवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. हवामान विभागाने जुलै महिन्यातही सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज वर्तवला असून एल निनोच्या प्रभावामुळे शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांची चिंता वाढली आहे.
राज्यात जून महिन्याच्या अखेरीस काही भागांत पावसाने हजेरी लावली असली तरी सुरुवातीचा संपूर्ण महिना कोरडा गेल्यामुळे पेरणीचे नियोजन पूर्णपणे विस्कळीत झाले. वेळेत पाऊस न झाल्याने शेतकऱ्यांना पेरणी पुढे ढकलावी लागली. अनेक ठिकाणी बियाणे आणि खतांची तयारी करूनही शेतकऱ्यांना पावसाची प्रतीक्षा करावी लागली. त्यामुळे खरीप हंगामातील उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता आता अधिक गडद झाली आहे.
जुलै आणि ऑगस्ट ठरणार निर्णायक
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, जून महिन्यातील पावसाची तूट भरून काढण्यासाठी जुलै आणि ऑगस्टमध्ये समाधानकारक पाऊस होणे अत्यंत आवश्यक आहे. या दोन महिन्यांत चांगला पाऊस झाला तर खरीप पिकांना मोठा दिलासा मिळू शकतो. मात्र, पावसाचा खंड कायम राहिला तर उत्पादन घटण्याबरोबरच अन्नधान्याच्या किमतींमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे.
Related News
आर्णी पत्रकार संघाची नवी दमदार कार्यकारिणी गठीत; आबिद फानन अध्यक्ष, जाकीर सोलंकी सचिव
पुसदमध्ये महावितरणच्या कार्यकारी अभियंत्याला 4 लाखांची लाच घेताना रंगेहात अटक; एसीबीची धडक कारवाई
तुकाराम मुंढेंचा दणका! Domino’s नंतर Parle Agro गोदामावर 11 तास धाड; लाखोंचा माल जप्त
मुख्यमंत्र्यांनाही अटक करणाऱ्या ‘वाघीण’ IPS रूपा मौदगिल यांची धडाकेबाज कहाणी ; 20 वर्षांत 40 बदल्या!
नाशिकची सिटी लिंक बससेवा विस्कळीत; तब्बल 200 फेऱ्या रद्द, वाहतूक कोंडीचा मोठा फटका
सुखबीर सिंह बादल यांच्यावर नांदेडमध्ये धारदार शस्त्राने हल्ला;1 आरोपी ताब्यात, प्रकृती स्थिर
शिवसेना फुटीच्या खटल्याला मोठे वळण! कपिल सिब्बलांचा शिंदेंना महाप्रश्न; ‘कुठल्या आधारावर राष्ट्रीय कार्यकारिणी जाहीर केली?’
मोशी कचरा डेपो दुर्घटनेनंतर गायकवाड कुटुंबावर दु:खाचा डोंगर; पतीनंतर पत्नीनेही उचललं टोकाचं पाऊल
उद्योगमंत्री उदय सामंत 16 ऑगस्टला घेणार महत्त्वाची बैठक ; चाकणच्या उद्योजकांसाठी मोठी बातमी!
रायगडच्या पालकमंत्रीपदावर भरत गोगावले चा दावा; म्हणाले- “100% अडचण नाही”
अकोला पासपोर्ट कार्यालयाचा ‘महत्त्वपूर्ण विस्तार’ होणार? खासदार अनुप धोत्रे यांची एस. जयशंकरांकडे ठोस मागणी; 1लाख नागरिकांना मोठा दिलासा
‘तो तर धूर्त कोल्हा…’ कंगना रणौतने नसीरुद्दीन शाह यांना सुनावले; सोशल मीडियावर वाद पेटला
देशात आणि राज्यात आतापर्यंत सुमारे 40 ते 45 टक्के पावसाची तूट नोंदवण्यात आली आहे. ही तूट भरून न निघाल्यास शेतीसोबतच ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवरही मोठा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
दूध, डाळी आणि भाज्यांच्या दरात वाढ होण्याची शक्यता
कमी पावसाचा फटका केवळ शेतीपुरता मर्यादित राहत नाही. हिरव्या चाऱ्याची कमतरता निर्माण झाल्यास पशुपालनावरही परिणाम होतो. जनावरांसाठी खाद्य उपलब्ध करणे महाग झाल्यामुळे दूध उत्पादनाचा खर्च वाढतो. त्याचा थेट परिणाम ग्राहकांवर होतो. यापूर्वीच दूधाच्या किमतींमध्ये 2 ते 3 टक्क्यांची वाढ झाली असून जुलै किंवा ऑगस्टमध्ये आणखी वाढ होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
याशिवाय भाजीपाला, डाळी आणि खाद्यतेलासाठी लागणाऱ्या पिकांचे उत्पादन घटल्यास बाजारात पुरवठा कमी होईल आणि महागाई आणखी वाढू शकते. त्यामुळे सर्वसामान्यांच्या घरगुती बजेटवर मोठा ताण येण्याची शक्यता आहे.
खरीप पिकांवर सर्वाधिक परिणाम
महाराष्ट्रातील खरीप हंगाम प्रामुख्याने पावसावर अवलंबून असतो. तूर, उडीद, सोयाबीन, मका, मूग यांसारख्या पिकांसाठी वेळेत आणि पुरेशा प्रमाणात पाऊस आवश्यक असतो. मात्र, यंदा पेरणी उशिरा झाल्यामुळे उत्पादनात घट होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
शेतकरी मोठ्या आशेने मान्सूनची वाट पाहत असताना पावसाने दडी मारल्याने अनेक भागांत अजूनही शेतीची कामे पूर्ण क्षमतेने सुरू झालेली नाहीत. जर पुढील काही आठवड्यांतही समाधानकारक पाऊस झाला नाही तर खरीप उत्पादनावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
126 वर्षांतील पाचवा सर्वात कोरडा जून
हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, जून 2026 हा 1901 नंतरचा पाचवा सर्वात कमी पाऊस पडलेला जून महिना ठरला आहे. 1 जून ते 30 जून या कालावधीत देशात सरासरी 165.3 मिमी पावसाच्या तुलनेत केवळ 99.5 मिमी पावसाची नोंद झाली. म्हणजेच जवळपास 40 टक्के पावसाची तूट राहिली.
यापूर्वी सर्वात कमी पाऊस पडलेल्या जून महिन्यांची नोंद पुढीलप्रमाणे आहे –
- 1905 – 91.9 मिमी
- 2009 – 86.6 मिमी
- 2014 – 92.8 मिमी
- 1926 – 96.7 मिमी
या आकडेवारीवरून यंदाच्या मान्सूनची स्थिती किती चिंताजनक आहे, याची कल्पना येते.
खरीप क्षेत्रात 23 टक्क्यांची घट
पावसाअभावी खरीप पिकांच्या लागवडीवरही मोठा परिणाम झाला आहे. जूनच्या अखेरपर्यंत देशभरातील खरीप क्षेत्रात तब्बल 23 टक्क्यांची घट नोंदवण्यात आली आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत सुमारे 236 लाख हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी झाली होती. यंदा मात्र केवळ 182 लाख हेक्टरवरच पेरणी होऊ शकली आहे.
या घसरणीचा परिणाम पुढील काही महिन्यांत उत्पादनावर आणि त्यानंतर बाजारातील किमतींवर दिसून येण्याची शक्यता आहे.
केंद्र सरकारचा विशेष कृती आराखडा
कमी पावसाची शक्यता लक्षात घेऊन केंद्र सरकारने 300 हून अधिक संवेदनशील जिल्ह्यांसाठी विशेष कृती आराखडा तयार केला आहे. या अंतर्गत शेतकऱ्यांना कमी पाण्यावर येणाऱ्या डाळी, भरड धान्य आणि तेलबिया पिकांकडे वळण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
तसेच जलसंधारण, तलाव दुरुस्ती, पाण्याचा कार्यक्षम वापर आणि सूक्ष्म सिंचनाला प्रोत्साहन देण्यावर भर दिला जात आहे. या उपाययोजनांमुळे संभाव्य उत्पादन घट काही प्रमाणात कमी करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
एल निनोचा वाढता प्रभाव
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, एल निनोच्या प्रभावामुळे मान्सूनच्या पावसावर परिणाम होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे पावसाचे वितरण असमान राहू शकते. काही भागांत अतिवृष्टी तर काही भागांत दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याचा धोका असतो.
याच कारणामुळे यंदाच्या मान्सूनबाबत अनिश्चितता कायम असून शेतकरी वर्ग मोठ्या चिंतेत आहे. पावसाचा प्रत्येक दिवस आता शेतीसाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
जुलैच्या सरींनी दिलासा, पण चिंता कायम
दरम्यान, जुलैच्या सुरुवातीला राज्यातील अनेक भागांत पावसाने पुन्हा हजेरी लावण्यास सुरुवात केली आहे. काही ठिकाणी हलका तर काही भागांत मध्यम स्वरूपाचा पाऊस होत आहे. हवामान विभागाच्या मते, मान्सून आता पुन्हा सक्रिय होत असून पुढील काही दिवसांत पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता आहे.
तथापि, जूनमधील मोठी तूट भरून काढण्यासाठी सातत्यपूर्ण आणि व्यापक पाऊस आवश्यक आहे. केवळ काही दिवसांचा पाऊस पुरेसा ठरणार नाही.
शेतकरी आणि नागरिकांच्या अपेक्षा
राज्यातील शेतकरी आता जुलै आणि ऑगस्टमधील पावसाकडे आशेने पाहत आहेत. वेळेत आणि चांगला पाऊस झाल्यास पिकांचे नुकसान टाळता येऊ शकते. त्याचबरोबर नदी-नाले, तलाव आणि धरणांमध्येही पाणीसाठा वाढेल. याचा फायदा शेती, पिण्याचे पाणी आणि उद्योग क्षेत्रालाही होईल.
मात्र, पावसाने पुन्हा दडी मारल्यास उत्पादन घट, वाढती महागाई आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवरील ताण अशी तिहेरी समस्या निर्माण होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आगामी काही आठवडे राज्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार असून मान्सूनची पुढील वाटचाल शेतकरी, व्यापारी आणि सर्वसामान्य नागरिकांसाठी निर्णायक ठरणार आहे.
