ITR Filing 2026 करताना Section 80D अंतर्गत आरोग्य विमा प्रीमियमवर 25 हजार ते 1 लाख रुपयांपर्यंत कर कपात कशी मिळते? जुनी आणि नवीन करप्रणालीतील फरक, पात्रता, नियम आणि उदाहरणांसह संपूर्ण माहिती.
ITR Filing 2026: Section 80D समजून घेतल्यास 1 लाख रुपयांपर्यंत कर वाचू शकतो; आरोग्य विम्यावरील करसवलतीचे संपूर्ण गणित
आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याची प्रक्रिया सुरू झाली असून लाखो नोकरदार आणि व्यावसायिक करदाते आपल्या करबचतीचे नियोजन करण्यात व्यस्त आहेत. प्रत्येक वर्षी आयकर भरताना सर्वाधिक चर्चेत असणाऱ्या करसवलतींपैकी एक म्हणजे आयकर कायद्याचे Section 80D. अनेक करदाते 80C अंतर्गत गुंतवणुकीवर भर देतात, मात्र आरोग्य विम्याच्या प्रीमियमवर मिळणारी 80D अंतर्गत कर कपात अनेकदा दुर्लक्षित राहते.
योग्य नियोजन केल्यास Section 80D अंतर्गत 25 हजार रुपयांपासून थेट 1 लाख रुपयांपर्यंत कर कपात मिळू शकते. मात्र यासाठी काही अटी आणि नियम आहेत. त्यामुळे ITR दाखल करण्यापूर्वी Section 80D ची संपूर्ण माहिती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
Related News
अनिशा माजगावकरांना पुन्हा मनसेत घेताना राज ठाकरेंची मोठी खंत; म्हणाले, ‘जे झालं ते चुकीचंच’ 3 मोठे मुद्दे!
तुकाराम मुंढेंनी मित्रांसाठी स्वतः बनवला चहा, देशभरातून होतंय कौतुक! 1 व्हिडीओने जिंकली मनं!
नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाहांचा धक्कादायक निर्णय; 1 भेटीने बदलली भारताबाबतची भूमिका?
मनोज जरांगेंचा सरकारला कडक इशारा! ‘29 ऑगस्टनंतर मंत्र्यांना मराठवाड्यात फिरू देणार नाही’; बावनकुळे-शिरसाटांवर गंभीर आरोप
माजी चेअरमन एल. खियांगते अटकेत;17व्या दिवशी विद्यार्थ्यांचं आंदोलन पेटलं !JPSC परीक्षा घोटाळ्याला मोठा धक्का!
ए. आर. रेहमान यांच्या मुलाचा गंभीर अपघात; Porsche ची Rapido टॅक्सीला पहाटे 3.30 वाजता धडक, डॉक्टरांची मोठी अपडेट
पेपर लीकवाल्यांवर एकनाथ शिंदेंचा कडक इशारा! 10 वर्षांची शिक्षा, 10 कोटींचा दंड; विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही
2047 विकसित भारतासाठी रवींद्र चव्हाणांचं मोठं आवाहन ; जातीय भिंती तोडा, राष्ट्रभक्तीचा धागा जपा!
EPFO Rules: नोकरी गेल्यावर PFचे 75% पैसे लगेच काढता येणार? जाणून घ्या संपूर्ण नियम
काय आहे Section 80D?
आयकर कायद्याच्या Section 80D अंतर्गत करदात्याला आरोग्य विमा (Health Insurance) प्रीमियमवर कर कपात मिळते. स्वतःसाठी, पत्नी किंवा पतीसाठी, मुलांसाठी तसेच पालकांसाठी भरलेल्या आरोग्य विमा हप्त्यावर ही सवलत मिळते.यामागचा उद्देश नागरिकांना आरोग्य विमा घेण्यास प्रोत्साहन देणे आणि त्याचवेळी त्यांना करबचतीचा लाभ देणे हा आहे.
कोणाला मिळतो हा लाभ?
Section 80D अंतर्गत खालील व्यक्तींना भरलेल्या विमा प्रीमियमवर कर कपात मिळते.
- स्वतः
- पती किंवा पत्नी
- अवलंबून असलेली मुले
- आई-वडील
नवीन करप्रणालीमध्ये मिळत नाही लाभ
सध्याच्या नवीन करप्रणालीमध्ये अनेक करसवलती रद्द करण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे Section 80D अंतर्गत मिळणारी कर कपात फक्त जुन्या करप्रणालीमध्ये (Old Tax Regime) उपलब्ध आहे.जर तुम्ही नवीन करप्रणाली निवडली असेल, तर आरोग्य विम्यावरील प्रीमियम भरूनही Section 80D चा लाभ मिळणार नाही.
किती मिळते कर कपात?
1. स्वतः, पत्नी आणि मुलांसाठी
जर करदाता स्वतः, पत्नी किंवा पती आणि मुलांसाठी आरोग्य विमा घेत असेल तर कमाल 25,000 रुपये कर कपात मिळते.
2. पालकांसाठी स्वतंत्र लाभ
करदात्याने पालकांसाठी स्वतंत्र आरोग्य विमा घेतला असेल तर अतिरिक्त 25,000 रुपये कर कपात मिळते.यामुळे एकूण कर कपात 50 हजार रुपयांपर्यंत जाऊ शकते.
3. पालक ज्येष्ठ नागरिक असल्यास
जर पालकांचे वय 60 वर्षांपेक्षा जास्त असेल तर त्यांच्यासाठी भरलेल्या प्रीमियमवर 50,000 रुपये कर कपात मिळते.अशावेळी एकूण कर कपात 75 हजार रुपयांपर्यंत जाऊ शकते.
4. करदाता स्वतःही ज्येष्ठ नागरिक असल्यास
जर करदाता स्वतःही 60 वर्षांपेक्षा अधिक वयाचा असेल आणि पालकही ज्येष्ठ नागरिक असतील, तर
- स्वतःसाठी – 50,000 रुपये
- पालकांसाठी – 50,000 रुपये
अशा प्रकारे एकूण 1 लाख रुपयांपर्यंत कर कपात मिळू शकते.
उदाहरणातून समजून घ्या
समजा,
- स्वतःच्या विम्याचा हप्ता – 45,000 रुपये
- पालकांच्या विम्याचा हप्ता – 55,000 रुपये
जर पालक ज्येष्ठ नागरिक असतील, तरस्वतःसाठी प्रत्यक्ष भरलेले 45 हजार रुपयेच वजावट मिळेल.पालकांसाठी मात्र कमाल 50 हजार रुपयांपर्यंतच कपात मिळेल.म्हणजे एकूण कर कपात 95 हजार रुपये होईल.1 लाख रुपये मिळणार नाहीत कारण कायद्याने निश्चित केलेल्या मर्यादा लागू होतात.
रोखीने भरलेला प्रीमियम ग्राह्य धरला जात नाही
Section 80D मधील एक महत्त्वाचा नियम म्हणजे आरोग्य विम्याचा प्रीमियम रोख रकमेत भरलेला नसावा.
कर कपातीसाठी खालील माध्यमांचा वापर आवश्यक आहे.
- UPI
- नेट बँकिंग
- डेबिट कार्ड
- क्रेडिट कार्ड
- चेक
जर प्रीमियम रोखीने भरला असेल, तर Section 80D अंतर्गत कोणतीही कर कपात मिळणार नाही.
आरोग्य तपासणीवरही मिळतो लाभ
Section 80D अंतर्गत प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणी (Preventive Health Check-up) साठी केलेला खर्चही मर्यादित प्रमाणात कर कपातीसाठी ग्राह्य धरला जातो.यामुळे नागरिकांना नियमित आरोग्य तपासणी करण्यास प्रोत्साहन मिळते.
करबचतीसाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक?
ITR भरताना खालील कागदपत्रे तयार ठेवा.
- आरोग्य विमा प्रीमियमची पावती
- विमा कंपनीचे प्रमाणपत्र
- पेमेंटचा डिजिटल पुरावा
- बँक स्टेटमेंट
- विमा पॉलिसीची प्रत
ITR भरताना या चुका टाळा
- नवीन करप्रणाली निवडून 80D दावा करणे.
- रोखीने प्रीमियम भरून करसवलतीची अपेक्षा ठेवणे.
- पालकांच्या वयाची चुकीची माहिती देणे.
- प्रीमियमची पावती न जपणे.
- चुकीची करप्रणाली निवडणे.
कोणासाठी सर्वाधिक फायदेशीर?
Section 80D विशेषतः खालील करदात्यांसाठी उपयुक्त आहे.
- नोकरदार कर्मचारी
- व्यावसायिक
- डॉक्टर
- इंजिनिअर
- स्वयंरोजगार करणारे
- ज्येष्ठ नागरिक
- पालकांसाठी विमा घेणारे करदाता
करबचतीचे योग्य नियोजन का महत्त्वाचे?
आयकर वाचवण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीपासून नियोजन करणे. केवळ ITR दाखल करण्याच्या वेळी गुंतवणुकीचा विचार करण्यापेक्षा आरोग्य विमा, निवृत्ती नियोजन आणि इतर करसवलतींचा योग्य वापर केल्यास मोठी बचत होऊ शकते.आरोग्य विमा हा फक्त वैद्यकीय खर्चापासून संरक्षण देत नाही, तर करबचतीचाही प्रभावी मार्ग ठरतो.
Section 80D हा आयकर कायद्यातील सर्वाधिक उपयुक्त आणि महत्त्वाचा करबचतीचा पर्याय मानला जातो. विशेषतः जुन्या करप्रणालीचा अवलंब करणाऱ्या करदात्यांनी आरोग्य विमा प्रीमियमवरील या सवलतीचा लाभ अवश्य घ्यावा.
स्वतः, कुटुंब आणि पालकांसाठी योग्य आरोग्य विमा घेतल्यास केवळ वैद्यकीय सुरक्षितताच मिळत नाही, तर परिस्थितीनुसार 25 हजार रुपयांपासून 1 लाख रुपयांपर्यंत कर कपातीचाही लाभ मिळू शकतो. मात्र यासाठी सर्व नियम, पात्रता आणि पेमेंटची पद्धत योग्य असल्याची खात्री करूनच ITR दाखल करणे आवश्यक आहे.
