मुंबई-अहमदाबाद Bullet Train प्रकल्प आता प्रत्यक्षात आकार घेत असून मुंबईतील सर्वात महत्त्वाच्या आणि तांत्रिकदृष्ट्या आव्हानात्मक टप्प्याला सुरुवात होणार आहे. देशातील पहिल्या बुलेट ट्रेनसाठी मुंबईच्या जमिनीखालून तयार होणाऱ्या भुयारी मार्गाच्या खोदकामाची तयारी अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. विक्रोळी येथे तब्बल 350 टन वजनाचा महाकाय कटरहेड यशस्वीरित्या शाफ्टमध्ये उतरवण्यात आला असून लवकरच ‘टनेल बोरिंग मशीन’ अर्थात TBM च्या मदतीने प्रत्यक्ष खोदकाम सुरू होणार आहे.
मुंबईसारख्या दाट लोकवस्तीच्या शहराखाली, रस्ते, इमारती आणि मिठी नदीच्या परिसरातून बुलेट ट्रेन धावणार असल्याने हा प्रकल्प अभियांत्रिकी क्षेत्रातील एक मोठा चमत्कार मानला जात आहे. विशेष म्हणजे, भारतात प्रथमच एवढ्या मोठ्या क्षमतेच्या TBM चा वापर रेल्वे बोगद्याच्या खोदकामासाठी होणार आहे.
Bullet Train विक्रोळी ते BKC भुयारी मार्ग
मुंबई-अहमदाबाद Bullet Train प्रकल्पातील मुंबई विभागात एकूण 21 किलोमीटरचा भुयारी मार्ग तयार करण्यात येणार आहे. यातील काही भाग न्यू ऑस्ट्रियन टनेलिंग मेथड (NATM) च्या मदतीने पूर्ण करण्यात आला आहे, तर उर्वरित महत्त्वाचा भाग TBM च्या सहाय्याने खोदला जाणार आहे.
Related News
‘कॉकरोच जनता पार्टी’ला मोठा धक्का! अवघ्या 4 दिवसांत व्हायरल झालेल्या पक्षाचं X अकाऊंट बंद
Kalyan News: 8 टेबेबुइया झाडांवर भयानक विषप्रयोग? ड्रिल करून भरलं विषारी रसायन, कल्याण हादरलं
Nagpur Crime News: 19 वर्षीय विवाहितेचा धक्कादायक मृत्यू; शेवटच्या फोननंतर 30 मिनिटांत सासरच्यांचं भयानक कृत्य उघड
पहाटे 3.45 वाजता ठाण्यात भीषण आग, 2 अधिकाऱ्यांचा दुर्दैवी मृत्यू; गावदेवी मार्केटचा झाला कोळसा
40 महिन्यांपासून एकाच जागी ‘लाडके’ अधिकारी? नवी मुंबईतील बदल्यांवर गंभीर आरोप, AI प्रणालीची जोरदार मागणी
18 वर्षांनंतर राज ठाकरे यांना मोठा दिलासा! रेल्वे भरती आंदोलन प्रकरणात कोर्टाचा ऐतिहासिक निर्णय, मनसेमध्ये जल्लोष
गरीब नगरमध्ये दगडफेक करणाऱ्यांवर मुंबई पोलिसांचा मोठा दणका! 16 जण अटकेत
पेट्रोल पंपावर इंधन नाही, पण माणुसकी ओसंडली! शेतकऱ्यांसाठी खिचडी-कढीची खास व्यवस्था
2 इलेक्ट्रिक बोटींच्या मदतीने मुंबईच्या समुद्रातून दररोज 90 किलो कचरा हटवला जाणार
‘कॉकरोच जनता पार्टी’चा स्फोटक उदय; 5 दिवसांत कोट्यवधी फॉलोअर्स, भाजप-काँग्रेसलाही टक्कर!
CSMT स्थानकात 1 धक्कादायक मोठी घटना! लोकल एक्स्प्रेस फलाटावर गेल्याने गोंधळ – मध्य रेल्वेचा मोठा खुलासा
मुंबई-अहमदाबाद मार्गावर भारताची सर्वात मोठी अभियांत्रिकी झेप
घणसोली ते शिळफाटा दरम्यान सुमारे 4.8 किलोमीटरचे खोदकाम NATM पद्धतीने पूर्ण झाले आहे. आता विक्रोळीपासून वांद्रे-कुर्ला संकुलातील (BKC) बुलेट ट्रेन स्थानकापर्यंत सुमारे 5.8 किलोमीटरचे खोदकाम अत्याधुनिक TBM च्या सहाय्याने केले जाणार आहे.
या खोदकामासाठी विक्रोळी येथे तब्बल 56 मीटर खोल शाफ्ट तयार करण्यात आला आहे. या शाफ्टमधून मशीन खाली उतरवून भूमिगत मार्गाची निर्मिती केली जाईल. दुसरीकडे BKC येथील स्टेशनही जमिनीपासून जवळपास 36 मीटर खोलीवर असणार आहे.
350 टन वजनाचा महाकाय कटरहेड
या प्रकल्पातील सर्वात चर्चेचा विषय म्हणजे TBM चा कटरहेड. या मशीनचा पुढील भाग म्हणजे कटरहेड हा तब्बल 13.6 मीटर व्यासाचा आहे. याचे वजन जवळपास 350 टन इतके आहे. हे वजन साधारण 250 मध्यम आकाराच्या SUV वाहनांच्या एकत्रित वजनाएवढे असल्याचे सांगितले जात आहे.
हा विशाल कटरहेड पाच स्वतंत्र भागांमध्ये विक्रोळी साइटवर आणण्यात आला. त्यानंतर उच्च-प्रिसिजन वेल्डिंग तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने त्याची जोडणी करण्यात आली. जवळपास 1600 किलो विशेष वेल्डिंग साहित्य वापरून हे काम पूर्ण करण्यात आले.
कटरहेडमध्ये 84 अत्याधुनिक Cutting Discs बसवण्यात आले आहेत. याशिवाय 124 Scrapers आणि 16 Bucket Lips चा समावेश करण्यात आला आहे. हे सर्व भाग माती, खडक आणि इतर अडथळे वेगाने कापून बाहेर काढण्याचे काम करतात.
TBM म्हणजे नेमकं काय?
TBM म्हणजे Tunnel Boring Machine. जमिनीखाली सुरक्षित आणि जलद पद्धतीने बोगदे तयार करण्यासाठी ही यंत्रणा वापरली जाते. जगभरातील मेट्रो रेल, अंडरग्राउंड हायवे आणि रेल्वे प्रकल्पांमध्ये TBM चा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
या मशीनच्या पुढील भागात फिरणारा कटरहेड असतो. त्यामध्ये Cutting Discs बसवलेले असतात. हे डिस्क सतत फिरत राहून जमिनीतील माती आणि खडक कापण्याचे काम करतात. तयार झालेला मलबा Scrapers आणि Bucket Lips च्या सहाय्याने मशीनच्या आतील चेंबरमध्ये जमा केला जातो.
यानंतर Conveyor System आणि Pipeline च्या मदतीने हा मलबा बाहेर आणला जातो. विशेष म्हणजे, मशीन पुढे सरकत असतानाच मागील बाजूने Concrete Rings बसवून बोगद्याची भिंत तयार केली जाते. त्यामुळे खोदकाम आणि काँक्रिटीकरण ही दोन्ही कामे एकाच वेळी होतात.
मिठी नदीखालून जाणार मार्ग
या प्रकल्पातील सर्वात संवेदनशील भाग म्हणजे मिठी नदीखालून जाणारा भुयारी मार्ग. मुंबईतील दाट लोकवस्ती, उंच इमारती, रस्ते आणि नदी परिसर यामुळे खोदकाम करताना अत्यंत काळजी घ्यावी लागणार आहे.
बोगदा तयार करताना जमिनीवरील कोणत्याही इमारतींना तडे जाणार नाहीत, रस्ते खचणार नाहीत आणि वाहतुकीवर परिणाम होणार नाही यासाठी अत्याधुनिक देखरेख प्रणाली वापरली जाणार आहे.
अत्याधुनिक सुरक्षा प्रणालीचा वापर
Bullet Train च्या भुयारी मार्गाच्या कामासाठी विविध सेन्सर आणि मॉनिटरिंग तंत्रज्ञान वापरण्यात येत आहे. National High Speed Rail Corporation Limited (NHSRCL) च्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार खालील प्रणालींचा वापर केला जाणार आहे:
- Surface Settlement Points (SSP)
- Optical Displacement Sensors
- Tilt Meters
- 3D Targets
- Strain Gauges
- Seismograph Technology
या प्रणालींच्या सहाय्याने जमिनीतील हालचाली, कंपन, दाब आणि इमारतींवरील परिणाम यावर सतत नजर ठेवली जाईल.
भारताच्या पायाभूत सुविधांमध्ये ऐतिहासिक बदल
मुंबई-अहमदाबाद Bullet Train हा केवळ रेल्वे प्रकल्प नाही, तर भारताच्या आधुनिक पायाभूत विकासाचे प्रतीक मानला जात आहे. या प्रकल्पामुळे देशातील हायस्पीड रेल्वे युगाची सुरुवात होणार आहे.
Bullet Train चा वेग ताशी 320 किलोमीटरपर्यंत असणार आहे. त्यामुळे मुंबई ते अहमदाबाद हा प्रवास अवघ्या दोन तासांत पूर्ण होणार आहे. सध्या या मार्गावर रेल्वेने प्रवास करण्यासाठी 6 ते 7 तास लागतात.
महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे थांबे
महाराष्ट्रात Bullet Train चे चार प्रमुख थांबे असणार आहेत. यात मुंबई, ठाणे, विरार आणि बोईसर या स्थानकांचा समावेश आहे. या प्रकल्पामुळे मुंबई महानगर क्षेत्रातील वाहतूक व्यवस्थेत मोठा बदल होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
विशेषतः मुंबईतील व्यवसायिक आणि औद्योगिक क्षेत्राला या प्रकल्पाचा मोठा फायदा होणार आहे.
रोजगार आणि आर्थिक परिणाम
Bullet Train प्रकल्पामुळे हजारो रोजगारनिर्मिती होणार आहे. बांधकाम, अभियांत्रिकी, तंत्रज्ञान, सुरक्षा आणि वाहतूक क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर रोजगार उपलब्ध होणार आहेत.
याशिवाय या प्रकल्पामुळे आसपासच्या भागांतील रिअल इस्टेट, व्यावसायिक विकास आणि उद्योग क्षेत्रालाही चालना मिळेल.
पर्यावरणीय आव्हाने आणि उपाय
मुंबईसारख्या संवेदनशील शहरात मोठ्या प्रमाणावर भूमिगत काम करताना पर्यावरणीय परिणामांचीही काळजी घेतली जात आहे. कंपन, ध्वनीप्रदूषण आणि माती व्यवस्थापनासाठी विशेष उपाययोजना करण्यात आल्या आहेत.
TBM तंत्रज्ञानामुळे पारंपरिक पद्धतींच्या तुलनेत कमी आवाज आणि कमी कंपन निर्माण होतात. त्यामुळे शहरी भागात हे तंत्रज्ञान अधिक सुरक्षित मानले जाते.
तज्ज्ञांचे मत
अभियांत्रिकी तज्ज्ञांच्या मते, मुंबईतील हा भुयारी मार्ग भारतातील सर्वात क्लिष्ट रेल्वे प्रकल्पांपैकी एक आहे. दाट लोकवस्ती, नदी परिसर आणि सॉफ्ट ग्राउंड यामुळे हे काम अत्यंत आव्हानात्मक आहे. मात्र अत्याधुनिक TBM तंत्रज्ञानामुळे हे काम सुरक्षित आणि जलद पद्धतीने पूर्ण होऊ शकते.
प्रकल्प कधी पूर्ण होणार?
मुंबई-अहमदाबाद Bullet Train प्रकल्पाचे विविध टप्प्यांमध्ये काम सुरू आहे. गुजरातमधील अनेक भागांमध्ये ट्रॅक आणि स्टेशनचे काम वेगाने सुरू आहे. मुंबईतील भुयारी मार्गाचे काम पूर्ण झाल्यानंतर प्रकल्पाला आणखी गती मिळणार आहे.
सरकारच्या माहितीनुसार पुढील काही वर्षांत या प्रकल्पाचा मोठा भाग पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
मुंबईकरांसाठी नवा अनुभव
मुंबईकरांसाठी ही Bullet Train केवळ वेगवान प्रवासाचे साधन नसून शहराच्या आधुनिकतेचे नवे प्रतीक ठरणार आहे. भूमिगत मार्ग, अत्याधुनिक स्टेशन, हायस्पीड रेल्वे आणि जागतिक दर्जाचे तंत्रज्ञान यामुळे मुंबईच्या वाहतूक इतिहासात नवे पर्व सुरू होणार आहे.
विक्रोळी ते BKC भुयाराचे खोदकाम सुरू झाल्यानंतर हा प्रकल्प आणखी चर्चेत येण्याची शक्यता आहे. मुंबईच्या जमिनीखालून धावणारी ही बुलेट ट्रेन भविष्यात भारताच्या पायाभूत विकासाचा अभिमान ठरणार आहे.
