मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणाव पुन्हा एकदा उफाळून आला असून त्याचा सर्वात मोठा फटका इराणच्या तेल उद्योगाला बसताना दिसत आहे. अमेरिकेच्या कठोर निर्बंधांमुळे आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील नाकेबंदीमुळे इराणचा तेल व्यापार अक्षरशः ठप्प झाला आहे. परिस्थिती इतकी गंभीर झाली आहे की, इराणकडे तेल असूनही ते विकता येत नाही, आणि उत्पादन थांबवणेही शक्य नाही. या दुहेरी संकटामुळे इराण आर्थिक अडचणीत सापडला आहे.
दररोज 11 लाख बॅरल उत्पादन – पण साठवण क्षमता संपत आली
इराण सध्या दररोज सुमारे 10 ते 11 लाख बॅरल कच्च्या तेलाचे उत्पादन करत आहे. यातील बहुतांश उत्पादन खार्ग बेटावर साठवले जाते, जे देशाच्या तेल निर्यातीचे मुख्य केंद्र मानले जाते. इराणच्या एकूण तेल निर्यातीपैकी जवळपास 90% हिस्सा याच बेटावरून होतो.खार्ग बेटावर सुमारे 30 दशलक्ष बॅरल तेल साठवण्याची क्षमता आहे. मात्र सध्याच्या परिस्थितीत ही क्षमता जवळपास पूर्ण भरली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, सध्याच्या वेगाने उत्पादन सुरू राहिल्यास पुढील 12 ते 14 दिवसांत साठवण पूर्णपणे संपुष्टात येईल.
अमेरिकेची नाकेबंदी – निर्यात ठप्प
अमेरिकेने इराणवर लादलेल्या निर्बंधांमुळे आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीवर ठेवलेल्या कठोर नजरांमुळे इराणी तेल वाहतूक जवळपास बंद झाली आहे. इराणमधून बाहेर पडणाऱ्या जहाजांवर लक्ष ठेवून त्यांना अडवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.यामुळे इराणला आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेल विकणे अत्यंत कठीण झाले आहे. परिणामी, देशात तेलाचा साठा वाढत असून त्याचे व्यवस्थापन करणे मोठे आव्हान बनले आहे.
Related News
नाशिक TCS केसचा आंतरराष्ट्रीय कट – 6 गंभीर आरोप समोर
मोठा धक्का! 1 कुख्यात ड्रग माफिया सलीम डोला भारतात, अमित शाहांचा कडक इशारा
भारताला मोठा दिलासा! रशियाचा ‘2 अब्ज डॉलर’चा मास्टरस्ट्रोक; ऊर्जा संकटावर मोठा घाव
US-Iran तणावावर निर्णायक वळण? इराणच्या ‘3 अटी’ स्वीकारल्यास युद्ध संपणार की वाढणार संकट!
धक्कादायक! 12 भारतीय खलाशांसह टँकरवर इराणचा हल्ला; आखातात भीतीचे वातावरण
11 मिनिटांत जीव वाचला! Lungi Ngidi च्या भीषण अपघातानंतर ग्रीन कॉरिडॉरची थरारक कहाणी
जगात हाहाकार! मध्यपूर्वेत पुन्हा भडकलं युद्ध — इस्रायलचा लेबनानवर मोठा हल्ला, 14 जणांचा मृत्यू
“मोठा वाद! NCERT चा धक्कादायक निर्णय – मराठा साम्राज्याचा नकाशा वगळल्याने संतापाची लाट, 5 मोठे परिणाम”
अलर्ट! 2 देश आमने-सामने, मध्यपूर्वेत तिसऱ्या महायुद्धाची भीती वाढली
“अविश्वसनीय इशारा! ‘शॉट्स फायर होतील’ – 4 धक्कादायक गोष्टी उघड”
“जग हादरलं! ट्रम्पवर हल्ला आणि सोशल मीडियावर कटाच्या 7 थिअरीज”
उत्पादन थांबवता येत नाही – का?
सामान्य माणसाला वाटेल की, जर तेल विकता येत नसेल तर उत्पादन थांबवावे. मात्र प्रत्यक्षात ही गोष्ट इतकी सोपी नाही.तेल विहिरी या पाण्याच्या नळांसारख्या नसतात. एकदा उत्पादन थांबवले तर विहिरीतील दाब कमी होतो. त्यामुळे भूगर्भातील पाणी तेल असलेल्या खडकांमध्ये शिरते. यामुळे तेल कायमचे अडकून राहण्याचा धोका असतो.तज्ज्ञांच्या मते, अशा परिस्थितीत इराणला अब्जावधी डॉलर्स किमतीचे तेल गमवावे लागू शकते. त्यामुळे उत्पादन थांबवणे हा पर्याय इराणसाठी अत्यंत धोकादायक आहे.
‘Ghost Ship’ वर अवलंब – जुना टँकर पुन्हा सक्रिय
या अभूतपूर्व संकटातून मार्ग काढण्यासाठी इराणने एक वेगळाच उपाय शोधला आहे. अनेक वर्षांपासून निष्क्रिय असलेला ‘M/T Nasha’ हा तेल टँकर पुन्हा सेवेत आणण्यात आला आहे.हा टँकर आता समुद्रातच तेल साठवण्यासाठी वापरला जात आहे. अशा प्रकारच्या जहाजांना ‘Ghost Ship’ असे संबोधले जाते, कारण ते अधिकृत व्यापारात दिसत नाहीत आणि गुप्तपणे वापरले जातात.समुद्री विश्लेषकांच्या मते, इराण सध्या समुद्रातच मोठ्या प्रमाणावर तेल साठवण्याचा प्रयत्न करत आहे, जेणेकरून जमिनीवरील साठवण क्षमतेवरील ताण कमी करता येईल.
इराणच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा धोका
तेल हा इराणच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. निर्यात थांबल्यामुळे देशाच्या महसुलावर मोठा परिणाम होत आहे.जर ही परिस्थिती दीर्घकाळ टिकली, तर इराणला आर्थिक मंदी, चलनवाढ आणि बेरोजगारीसारख्या गंभीर समस्यांना सामोरे जावे लागू शकते. तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारात इराणची प्रतिमा आणि विश्वासार्हताही धोक्यात येऊ शकते.
जागतिक बाजारावर परिणाम?
इराणच्या संकटाचा परिणाम केवळ त्या देशापुरता मर्यादित राहणार नाही. मध्य पूर्वेतील अस्थिरतेमुळे जागतिक तेल दरात चढ-उतार होण्याची शक्यता आहे.विशेषतः भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांवर याचा परिणाम होऊ शकतो. मात्र काही तज्ज्ञांच्या मते, इतर देशांकडून वाढलेल्या पुरवठ्यामुळे मोठा तुटवडा निर्माण होण्याची शक्यता कमी आहे.
पुढे काय?
सध्याच्या परिस्थितीत इराणसमोर दोनच पर्याय आहेत –
- उत्पादन सुरू ठेवून साठवणुकीचा ताण सहन करणे
- किंवा उत्पादन कमी करून दीर्घकालीन नुकसान पत्करणे
जर अमेरिकेने आपली नाकेबंदी उठवली नाही, तर इराणला मोठ्या आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागू शकतो. ‘Ghost Ship’ सारखे उपाय तात्पुरते दिलासा देऊ शकतात, पण दीर्घकालीन उपाय म्हणून ते अपुरे आहेत.
