मोठी बातमी! युद्धविरामानंतर चीनचा भारताला धक्का; अरुणाचलवरून पुन्हा वाद पेटण्याची चिन्हे

मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि इराण यांच्यात अखेर युद्धविरामाची घोषणा झाली आणि जागतिक स्तरावर काही प्रमाणात दिलासा मिळाला. मात्र, या घडामोडीनंतर लगेचच चीनकडून आलेल्या एका निर्णयामुळे भारतात संतापाची लाट उसळली आहे. चीनने पुन्हा एकदा अरुणाचल प्रदेशावर दावा करत वादग्रस्त विधान केले असून, यामुळे भारत-चीन संबंधांमध्ये नव्या तणावाची ठिणगी पडण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

 युद्धविरामानंतर नव्या वादाची ठिणगी

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे जगभरातील राजकीय आणि आर्थिक परिस्थिती ढवळून निघाली होती. या युद्धामुळे तेलाच्या किमती, व्यापार आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांवर मोठा परिणाम झाला. अशा परिस्थितीत युद्धविरामाची घोषणा झाल्याने सर्व देशांना काहीसा दिलासा मिळाला होता. पण या शांततेच्या वातावरणात चीनने अचानक अरुणाचल प्रदेशाचा मुद्दा पुन्हा उपस्थित करत भारतासाठी नवी चिंता निर्माण केली आहे.

 चीनचा वादग्रस्त दावा

चीनने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, “अरुणाचल प्रदेश हा भारताचा भाग नाही, तर तो दक्षिण तिबेट म्हणजेच ‘जांगनान’ आहे.” चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते गुओ जियाकुन यांनी माध्यमांशी बोलताना हा दावा पुन्हा एकदा ठामपणे मांडला. विशेष म्हणजे, 10 एप्रिल रोजी चीनने अरुणाचल प्रदेशातील 23 ठिकाणांची नावे बदलल्याचा निर्णय घेतला होता, ज्यावर भारताने तीव्र आक्षेप घेतला होता.

चीनचा हा पवित्रा नवीन नसला तरी वेळेची निवड महत्त्वाची मानली जात आहे. कारण, युद्धविरामानंतर जागतिक राजकारणात स्थैर्य येत असताना चीनने पुन्हा हा मुद्दा उपस्थित करून तणाव वाढवण्याचा प्रयत्न केल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

भारताची कडक भूमिका

भारताने चीनच्या या दाव्याला ठामपणे फेटाळले आहे. भारत सरकारने स्पष्ट केले आहे की, “अरुणाचल प्रदेश हा भारताचा अविभाज्य भाग आहे आणि राहील.” भारताने यापूर्वीही अशा प्रयत्नांना कडाडून विरोध केला आहे आणि भविष्यातही यावर कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही, असा इशारा दिला आहे.

भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाने चीनच्या नाव बदलण्याच्या निर्णयावर प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, “फक्त नाव बदलल्याने वास्तव बदलत नाही. अरुणाचल प्रदेश भारताचा आहे आणि तो भारताचाच राहील.”

 मैत्री की धोरणात्मक खेळी?

अमेरिकेने भारतावर टॅरिफ लावल्यानंतर चीन आणि रशियाने भारताशी मैत्रीचा हात पुढे केला होता. चीनने अमेरिकेच्या धोरणांवर टीका करत भारतीय मालासाठी आपली बाजारपेठ खुली करण्याची तयारी दर्शवली होती. त्यामुळे काही काळासाठी भारत-चीन संबंध सुधारण्याची शक्यता व्यक्त केली जात होती.

मात्र, चीनने पुन्हा अरुणाचलचा मुद्दा उपस्थित केल्याने त्याची भूमिका संशयास्पद वाटू लागली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, चीन ही मैत्रीची भाषा वापरत असला तरी प्रत्यक्षात तो आपले भू-राजकीय हित साधण्यासाठी अशा हालचाली करत आहे.

आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील परिणाम

चीनच्या या भूमिकेमुळे केवळ भारत-चीन संबंधांवरच नव्हे, तर संपूर्ण आशियातील स्थैर्यावर परिणाम होऊ शकतो. आधीच दक्षिण चीन समुद्र, तैवान आणि मध्यपूर्वेतील तणावामुळे जागतिक परिस्थिती तणावपूर्ण आहे. अशा वेळी भारत-चीन वाद पुन्हा उफाळल्यास त्याचे व्यापक परिणाम होऊ शकतात.

 वारंवार कुरापती

चीनकडून अरुणाचल प्रदेशातील ठिकाणांची नावे बदलण्याचा हा पहिलाच प्रयत्न नाही. 2017 पासून चीनने अनेक वेळा अशा हालचाली केल्या आहेत. प्रत्येक वेळी भारताने त्याला कडाडून विरोध केला आहे. तरीही चीनकडून या प्रकारच्या कुरापती सुरूच असल्याने दोन्ही देशांतील विश्वासाचा अभाव स्पष्ट दिसून येतो.

 पुढील वाटचाल काय?

सध्याच्या परिस्थितीत भारताने कूटनीतिक आणि धोरणात्मक पातळीवर सावध भूमिका घेणे आवश्यक आहे. चीनच्या या हालचालींना तोंड देण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर समर्थन मिळवणे, तसेच सीमावर्ती भागात सुरक्षा अधिक मजबूत करणे गरजेचे आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, भारताने आपल्या मित्रदेशांसोबतचे संबंध अधिक बळकट करत चीनच्या दबावाला प्रत्युत्तर द्यायला हवे. याशिवाय, देशांतर्गत पातळीवरही नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे आवश्यक आहे.

एकीकडे युद्धविरामामुळे जगात शांततेची आशा निर्माण झाली असताना, दुसरीकडे चीनच्या या भूमिकेमुळे पुन्हा एकदा तणाव वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. अरुणाचल प्रदेशावरून सुरू झालेला हा वाद भविष्यात आणखी तीव्र होऊ शकतो.

भारताने यापूर्वीप्रमाणेच ठाम भूमिका घेत चीनच्या प्रत्येक हालचालीला उत्तर देणे आवश्यक आहे. जागतिक राजकारणात बदलत्या समीकरणांच्या पार्श्वभूमीवर भारताने आपले हित जपत पुढे जाणे हीच काळाची गरज आहे.