AI च्या झपाट्याने बदलणाऱ्या जगात, OpenAI चे CEO Sam Altman यांनी पालकांसाठी दिलेला सल्ला सध्या चर्चेचा विषय ठरत आहे. ChatGPT सारखी अत्याधुनिक तंत्रज्ञान साधने निर्माण करणाऱ्या या व्यक्तीनेच मुलांना स्क्रीनपासून दूर ठेवण्याचा सल्ला दिला आहे, हे ऐकून अनेकांना आश्चर्य वाटत आहे. “मुलांना iPad देण्यापेक्षा त्यांना मातीत खेळू द्या,” असा थेट आणि स्पष्ट संदेश त्यांनी पालकांना दिला आहे.
आजच्या डिजिटल युगात, मोबाईल, टॅबलेट आणि iPad हे मुलांच्या आयुष्याचा भाग बनले आहेत. अनेक घरांमध्ये लहान मुलं तासन्तास स्क्रीनसमोर बसलेली दिसतात. खेळणी, मैदाने आणि मित्र यांची जागा आता व्हिडिओ, गेम्स आणि अॅप्सनी घेतली आहे. अशा परिस्थितीत Sam Altman यांचा हा सल्ला एक प्रकारे डोळे उघडणारा ठरत आहे.
अलीकडेच ‘Mostly Human’ या पॉडकास्टमध्ये बोलताना त्यांनी आपल्या मुलांच्या संगोपनाबद्दलचे विचार मांडले. ते म्हणाले की, आज अनेक मुलं अशी दिसतात की त्यांच्याकडून iPad काढून घेणंही कठीण होतं. ही परिस्थिती त्यांना चिंताजनक वाटते. त्यामुळेच त्यांनी आपल्या मुलाला लहान वयात स्क्रीनपासून दूर ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
फेब्रुवारी 2025 मध्ये Sam Altman आणि त्यांच्या जोडीदाराने सरोगसीद्वारे पहिल्या मुलाचे स्वागत केले. एक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज असूनही, आपल्या मुलाला iPad किंवा मोबाईलचे व्यसन लागू नये, यासाठी ते सजग आहेत. “माझ्या मुलाने चिखलात खेळावं, बाहेर धावावं, मित्रांसोबत वेळ घालवावा,” अशी त्यांची स्पष्ट भूमिका आहे.
विशेष म्हणजे, त्यांनी आपल्या मुलाला लगेचच ChatGPT वापरायला देण्याचीही घाई नसल्याचं सांगितलं. आज अनेक विद्यार्थी अभ्यासासाठी AI टूल्सचा वापर करत आहेत. पण Sam Altman यांना वाटतं की, लहान वयात मुलांनी तंत्रज्ञानापेक्षा प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकणं अधिक महत्त्वाचं आहे.
सिलिकॉन व्हॅलीतील इतर दिग्गजांचं मतही याच दिशेने आहे. Bill Gates यांनी आपल्या मुलांना 14 वर्षांपर्यंत मोबाईल फोन दिला नव्हता. तसेच Steve Jobs यांनीही आपल्या मुलांना iPad आणि इतर गॅजेट्सपासून दूर ठेवले होते. यावरून स्पष्ट होतं की, तंत्रज्ञान निर्माण करणारे लोकच त्याच्या मर्यादांबद्दल अधिक सजग आहेत.
आज मुलांच्या वाढीमध्ये स्क्रीन टाइम हा एक मोठा मुद्दा बनला आहे. सतत मोबाईल किंवा टॅबलेट वापरल्यामुळे मुलांच्या शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक विकासावर परिणाम होऊ शकतो. डॉक्टर आणि मानसशास्त्रज्ञही याबाबत वारंवार इशारा देत असतात. मुलांची एकाग्रता कमी होणे, झोपेचे त्रास, चिडचिडेपणा आणि सामाजिक कौशल्यांची कमतरता ही काही प्रमुख समस्या आहेत.
Sam Altman यांचा सल्ला म्हणजे तंत्रज्ञानाचा पूर्ण विरोध नाही. उलट, ते मान्य करतात की भविष्यात AI शिक्षणासाठी उपयुक्त ठरणार आहे. AI मुळे विद्यार्थ्यांना वैयक्तिक आणि सखोल शिक्षण मिळू शकतं. मात्र, त्याच वेळी चुकीचा वापरही होऊ शकतो, याची जाणीव ठेवणं गरजेचं आहे.त्यामुळेच ते म्हणतात की, बालवयात मुलांनी नैसर्गिक वातावरणात अधिक वेळ घालवावा. माती, झाडं, मैदाने आणि मित्र यांच्यासोबतचा वेळ त्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. या अनुभवातूनच मुलं सर्जनशीलता, सामाजिक कौशल्यं आणि भावनिक संतुलन शिकतात.
आजच्या पालकांसाठी हा सल्ला अत्यंत महत्त्वाचा आहे. मुलांना शांत ठेवण्यासाठी किंवा व्यस्त ठेवण्यासाठी त्यांच्या हातात मोबाईल देणं सोपं वाटतं. पण दीर्घकालीन परिणामांचा विचार केला, तर ही सवय घातक ठरू शकते. त्याऐवजी मुलांसोबत वेळ घालवणं, त्यांना बाहेर खेळायला प्रोत्साहन देणं आणि त्यांच्या सर्जनशीलतेला वाव देणं अधिक आवश्यक आहे.
शेवटी, Sam Altman यांचा संदेश स्पष्ट आहे — तंत्रज्ञान आवश्यक आहे, पण त्याचा योग्य वेळी आणि योग्य प्रमाणात वापर होणं अधिक महत्त्वाचं आहे. बालपण हे स्क्रीनमध्ये अडकवण्याचं नव्हे, तर मुक्तपणे जगण्याचं असतं. त्यामुळे मुलांना iPad नव्हे, तर मातीची साथ द्या.
