‘आदिवासी पाडा तिथे एसटी’ संकल्पना; दुर्गम भागात परिवहन सेवा पोहोचवण्याचा राज्य सरकारचा ऐतिहासिक निर्णय
महाराष्ट्रातील दुर्गम आदिवासी भागातील जनतेला मुख्य प्रवाहाशी जोडण्यासाठी राज्य सरकारने महत्त्वाकांक्षी पाऊल उचलले आहे. परिवहन मंत्री तथा Pratap Sarnaik यांनी “आता गाव तिथे एसटी नव्हे, तर आदिवासी पाडा तिथे एसटी” हा नवा संकल्प जाहीर केला आहे. राज्यातील सह्याद्री पर्वतरांगांपासून ते मेळघाटच्या दुर्गम भागापर्यंत एसटी बससेवा पोहोचवण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला जात असल्याचे त्यांनी सांगितले आहे.
राज्यातील Maharashtra State Road Transport Corporation (MSRTC) मार्फत हा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम राबवला जाणार असून, दुर्गम आदिवासी भागातील नागरिकांना प्रवास, शिक्षण, आरोग्य आणि रोजगारासाठी मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
दुर्गम आदिवासी भागांसाठी विशेष बससेवा
राज्यातील अनेक डोंगराळ भागांमध्ये रस्त्यांची परिस्थिती फारशी चांगली नाही. त्यामुळे मोठ्या बसेस त्या भागात पोहोचू शकत नाहीत. या समस्येवर उपाय म्हणून 9 मीटर लांबीच्या आणि 35 आसनी अत्याधुनिक मिडी बसेस खरेदी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. या बसेसना ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी’ असे प्रेरणादायी नाव देण्यात येणार आहे.
Ahilyabai Holkar यांच्या नावाने या बसेसचे नामकरण करण्यात आल्याने सामाजिक संदेशही दिला जाणार आहे. या बसेस अरुंद रस्ते, तीव्र चढ-उतार आणि वळणावळणाच्या घाट रस्त्यांवर सहज धावू शकतील, अशी रचना करण्यात आली आहे.
100 अत्याधुनिक मिडी बसेसची खरेदी
राज्य परिवहन महामंडळ सुमारे 100 नवीन मिडी बसेस खरेदी करणार आहे. या बसेस आधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असतील. प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसाठी अत्याधुनिक ब्रेकिंग प्रणाली, जीपीएस ट्रॅकिंग आणि आरामदायी सीट व्यवस्था करण्यात येणार आहे.
या बससेवेचा मुख्य उद्देश दुर्गम भागातील आदिवासी नागरिकांना नियमित परिवहन सुविधा उपलब्ध करून देणे हा आहे. विशेषतः शिक्षणासाठी शहरात जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांना, आरोग्य उपचारांसाठी बाहेर जाणाऱ्या रुग्णांना आणि रोजगारासाठी प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना या सेवेचा फायदा होईल.
सामाजिक समावेशकतेचा नवा अध्याय
“पायवाटांवरून चाकवाटांकडे” हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश असल्याचे सरकारकडून सांगण्यात आले आहे. अनेक वर्षे डोंगराळ भागातील नागरिकांना पायपीट करावी लागत होती. आता एसटी बससेवा पोहोचल्यामुळे त्यांचा प्रवास सुलभ होण्याची शक्यता आहे.
Maharashtra मध्ये एकूण लोकसंख्येच्या सुमारे 93 टक्के नागरिक एसटी सेवेशी जोडलेले असल्याचे आकडेवारी सांगते. मात्र सह्याद्री पर्वतरांगांतील काही भाग अद्याप परिवहन सुविधांपासून वंचित होते. या उपक्रमामुळे त्या भागांपर्यंत विकास पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
शिक्षण क्षेत्राला मिळणार चालना
दुर्गम भागातील विद्यार्थी शिक्षणासाठी शहरात जाण्यासाठी मोठा संघर्ष करतात. अनेक वेळा वेळेवर वाहन न मिळाल्यामुळे विद्यार्थ्यांना शाळा किंवा महाविद्यालय गाठणे कठीण होते. नव्या एसटी सेवेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांचा प्रवास सुरक्षित आणि नियमित होण्याची अपेक्षा आहे.
आरोग्य सेवांसाठी मदतीचा हात
आदिवासी भागात आरोग्य सुविधा पोहोचवणे हे मोठे आव्हान आहे. गंभीर आजार झाल्यास रुग्णांना डोंगर उतारावरून मोठ्या अंतरावर जावे लागते. नवीन बससेवेचा फायदा आपत्कालीन परिस्थितीत देखील होऊ शकतो.
रोजगार संधी वाढण्याची शक्यता
ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील तरुणांना शहरांमध्ये रोजगारासाठी प्रवास करावा लागतो. नियमित बससेवा उपलब्ध झाल्यास रोजगार संधी मिळण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे स्थलांतराचे प्रमाण कमी होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
सुरक्षित प्रवासावर भर
नवीन मिडी बसेसमध्ये प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देण्यात आले आहे. जीपीएस ट्रॅकिंग प्रणालीमुळे बसचे स्थान रिअल टाइममध्ये पाहता येणार आहे. आपत्कालीन परिस्थितीत चालक आणि नियंत्रण कक्ष यांच्यात संपर्क साधण्याची सुविधा असणार आहे.
दुर्गम भागातील आर्थिक विकासाला चालना
परिवहन सुविधा वाढल्यामुळे स्थानिक व्यापारालाही फायदा होण्याची शक्यता आहे. आदिवासी भागातील शेतमाल, हस्तकला उत्पादने आणि स्थानिक व्यवसायांना बाजारपेठ मिळू शकते.
पर्यावरणपूरक प्रवासावर लक्ष
राज्य सरकार भविष्यात इलेक्ट्रिक किंवा पर्यावरणपूरक बससेवा वाढवण्याचा विचार करत असल्याची माहिती आहे. त्यामुळे कार्बन उत्सर्जन कमी होण्यास मदत होईल.
लालपरीचा नवा प्रवास
महाराष्ट्रात एसटी बसला “लालपरी” म्हणून ओळखले जाते. ग्रामीण भागातील लोकांसाठी एसटी म्हणजे विश्वासार्ह आणि परवडणारी वाहतूक सेवा मानली जाते. नव्या उपक्रमामुळे लालपरीचा विस्तार अधिक दुर्गम भागांपर्यंत होण्याची शक्यता आहे.
विकासाची गंगा पाड्यापर्यंत
मंत्री सरनाईक यांनी सांगितले की, “दुर्गम भागातील प्रत्येक नागरिकाला विकासाच्या मुख्य प्रवाहात आणणे हा आमचा उद्देश आहे.” डोंगरदऱ्यांमध्ये लवकरच एसटीचा हॉर्न घुमेल आणि प्रवासासोबत विकासाची नवी पहाट उगवेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे.
भविष्यातील योजना
राज्य परिवहन महामंडळ पुढील काळात आणखी बस खरेदी करण्याचा विचार करत आहे. तसेच नवीन मार्ग सुरू करण्यावरही भर दिला जाणार आहे. दुर्गम भागातील नागरिकांसाठी अधिक वारंवार बसफेऱ्या सुरू करण्याचा प्रस्ताव विचाराधीन आहे.
“आदिवासी पाडा तिथे एसटी” हा उपक्रम सामाजिक समावेशकतेचा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. शिक्षण, आरोग्य आणि रोजगार क्षेत्रात सकारात्मक बदल घडवण्याची क्षमता या योजनेत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. दुर्गम भागातील विकासाला चालना देण्यासाठी हा निर्णय ऐतिहासिक ठरू शकतो.
