मोबाईलच्या अति वापराचे दुष्परिणाम : डोकेदुखीपासून मानसिक थकव्यापर्यंत, आयुर्वेद काय सांगतो?
आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल फोन हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग झाला आहे. काम, शिक्षण, मनोरंजन, व्यवहार, संवाद अशा सर्वच गोष्टी मोबाईलवर अवलंबून आहेत. मात्र, या सोयीसोबतच मोबाईलचा अतिरेक वापर आरोग्यासाठी गंभीर ठरू लागला आहे. विशेषतः डोकेदुखी, डोळ्यांचा ताण, झोपेच्या समस्या, मानदुखी आणि मानसिक अस्वस्थता यांसारख्या तक्रारी मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसत आहेत.
प्रत्येक डोकेदुखीचे कारण मोबाईलच असते का?
बऱ्याचदा सतत स्क्रीनकडे पाहिल्यामुळे डोकेदुखी होते असे आपण गृहीत धरतो. मात्र प्रत्येक डोकेदुखीचे कारण मोबाईलच असते असे नाही. अनेक लोकांना सकाळी उठताच डोके जड वाटणे, भुवयांच्या मधोमध वेदना होणे किंवा डोळ्यांभोवती ताण जाणवणे अशी लक्षणे दिसून येतात. यामागे अपुरी झोप, अनियमित दिनचर्या आणि न्यूरो-हार्मोनल असंतुलन ही महत्त्वाची कारणे असू शकतात.
विज्ञानानुसार, भुवयांच्या आसपासचा भाग फ्रंटल सायनस आणि ट्रायजेमिनल मज्जातंतूशी जोडलेला असतो. झोप पूर्ण न झाल्यास या भागात वेदना जाणवतात. याच वेळी मेंदूमधील सेरोटोनिन आणि मेलाटोनिन या हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते. परिणामी डोकेदुखी, डोळ्यांवरील ताण आणि चिडचिडेपणा वाढतो.
Related News
मधुमेही रुग्णांसाठी फळांचे योग्य सेवन: कोणती फळे खावी आणि कोणती टाळावी?
India AI Summit 2026 : Swiggy आणि Zeptoच्या सहकार्याने उत्तम जेवण सुविधा
RBI ने ठरवले 6 कठोर नियम : 10 महत्वाचे बदल RBI कर्ज वसुली नियमांमध्ये
Aliens Exist ? बराक ओबामांचे धक्कादायक विधान – 5 मोठे खुलासे ज्यांनी जग हादरले
आवळा रस की लिंबू पाणी? व्हिटॅमिन सीसाठी कोणता पर्याय अधिक प्रभावी?
जामनगर विमानतळावर सारा तेंडुलकरचा एलिगंट लूक; अर्जुनच्या प्री-वेडिंग सोहळ्यांना सुरुवात
Splitsvilla 16 Episode 18 : सादफ-अनुष्का वादाने शोला वेगळेच वळण
मोबाईल वापरामुळे होणाऱ्या डोकेदुखीची कारणे
मोबाईलच्या अति वापरामुळे होणाऱ्या डोकेदुखीमागे अनेक कारणे आहेत. सतत स्क्रीनकडे पाहिल्यामुळे डोळ्यांचे स्नायू थकतात. मोबाईलच्या स्क्रीनमधून निघणारा निळा प्रकाश (ब्लू लाईट) डोळ्यांना त्रास देतो आणि मेंदूला सतर्क ठेवतो, त्यामुळे डोके जड वाटू लागते. लहान अक्षरे, तेजस्वी स्क्रीन आणि दीर्घकाळ एकाच बिंदूकडे पाहणे यामुळे डोळ्यांवर प्रचंड ताण येतो.
याशिवाय मोबाईल वापरताना बहुतेक लोक मान खाली झुकवून बसतात. ही चुकीची बसण्याची पद्धत मान, खांदे आणि पाठीवर ताण निर्माण करते. हा ताण हळूहळू डोक्यापर्यंत पोहोचतो आणि ताणतणावामुळे डोकेदुखी सुरू होते.
‘टेक्स्ट नेक’ – नव्या युगातील नवा आजार
मोबाईल वापरताना मान खाली झुकवून बराच वेळ बसण्यामुळे मानेला होणाऱ्या त्रासाला ‘टेक्स्ट नेक’ असे म्हटले जाते. यामुळे मानदुखी, खांदेदुखी, पाठदुखी वाढते. दीर्घकाळ अशी स्थिती राहिल्यास मणक्यांवरही दुष्परिणाम होऊ शकतो. आज लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत सर्वांमध्ये ही समस्या दिसून येत आहे.
आयुर्वेद काय सांगतो?
आयुर्वेदानुसार, मोबाईलच्या अति वापरामुळे शरीरातील वात दोष वाढतो. वात वाढल्याने झोपेवर परिणाम होतो आणि झोपेचा अभाव संपूर्ण मज्जासंस्थेला कमजोर करतो. परिणामी डोकेदुखी, डोळे दुखणे, जडपणा, अस्वस्थता आणि चिडचिड वाढते.
आयुर्वेदात या समस्यांवर काही सोपे आणि प्रभावी उपाय सांगितले आहेत.
नस्य उपचार
नस्य ही आयुर्वेदातील महत्त्वाची पद्धत आहे. रात्री झोपण्यापूर्वी देसी तुपाचे किंवा औषधी तेलाचे २ ते ३ थेंब नाकात टाकल्यास नाकातील कोरडेपणा कमी होतो, श्वसनमार्ग स्वच्छ होतो आणि मेंदू शांत होण्यास मदत होते. यामुळे डोकेदुखी कमी होऊन झोपही चांगली लागते.
तळपायांची मालिश
तळपायांवर शरीरातील विविध अवयवांशी संबंधित प्रेशर पॉईंट्स असतात. रात्री झोपण्यापूर्वी तिळाच्या तेलाने किंवा तुपाने तळपायांची मालिश केल्यास दिवसभराचा थकवा कमी होतो, वात दोष शांत होतो आणि झोपेची गुणवत्ता सुधारते.
औषधी वनस्पतींचे सेवन
ब्राह्मी किंवा जटामांसीसारख्या औषधी वनस्पतींचे सेवन केल्यास मन शांत राहते, चिंता कमी होते आणि डोकेदुखीपासून आराम मिळतो. यामुळे मेंदूला पोषण मिळते आणि झोप नैसर्गिकरित्या येण्यास मदत होते.
डोळ्यांसाठी उपाय
मोबाईलच्या जास्त वापरामुळे डोळ्यांवर मोठा परिणाम होतो. डोळे कोरडे होणे, जळजळ, धूसर दिसणे आणि डोकेदुखी या तक्रारी वाढतात. त्रिफळा थंड पाण्यात भिजवून त्या पाण्याने डोळे धुतल्यास डोळ्यांचा थकवा कमी होतो आणि डोळ्यांना आराम मिळतो.
झोप सुधारण्यासाठी घरगुती उपाय
रात्री झोपण्यापूर्वी हळद, काळी मिरी आणि जायफळ घातलेले कोमट दूध घेतल्यास झोप येण्यास मदत होते. हे दूध मेंदूला शांत करते, ताण कमी करते आणि शरीराला ऊर्जा देते.
मानसिक आरोग्यावर होणारा परिणाम
मोबाईलचा अतिरेक वापर केवळ शारीरिकच नव्हे तर मानसिक आरोग्यावरही परिणाम करतो. सतत सोशल मीडियावर राहिल्यामुळे तणाव, चिंता, अस्वस्थता आणि चिडचिड वाढते. मोबाईलचे व्यसन लागल्यास लक्ष केंद्रीत करण्याची क्षमता कमी होते आणि मानसिक थकवा वाढतो.
मोबाईल वापरताना काय काळजी घ्यावी?
मोबाईलचा वापर मर्यादित ठेवणे, योग्य प्रकाशात वापरणे, दर २०-३० मिनिटांनी डोळ्यांना विश्रांती देणे, योग्य बसण्याची पद्धत ठेवणे आणि नियमित व्यायाम करणे अत्यंत आवश्यक आहे. रात्री झोपण्याच्या किमान एक तास आधी मोबाईल वापरणे टाळल्यास झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते.
मोबाईल हा आधुनिक जीवनाचा अविभाज्य भाग असला तरी त्याचा अतिरेक आरोग्यासाठी घातक ठरू शकतो. डोकेदुखी, डोळ्यांचे विकार, मानदुखी, झोपेच्या समस्या आणि मानसिक तणाव यासारख्या समस्या वाढताना दिसत आहेत. आयुर्वेदातील सोपे उपाय, संतुलित दिनचर्या आणि मोबाईलचा मर्यादित वापर केल्यास या समस्यांपासून नक्कीच बचाव करता येऊ शकतो. संतुलन राखणे हाच उत्तम आरोग्याचा मंत्र आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/dryness-of-eyes-can-be-a-big-mistake-if-ignored-know-the-7-important-symptoms/
