यवतमाळ शाळा प्रकरण: पाकिस्तानी देशभक्तीगीतावर नृत्य, पोलिस तपास सुरू
यवतमाळ जिल्ह्यातील उमरखेड येथील अब्दुल गफूर शहा नगर परिषद उर्दू शाळा क्रमांक 2 मध्ये आयोजित स्नेहसंमेलनाच्या कार्यक्रमात पाकिस्तानी देशभक्तीपर गीतावर विद्यार्थ्यांनी गायन आणि नृत्य केले, अशी माहिती समोर आली आहे. या घटनेवर भाजपाचे उमरखेडचे नेते गोपाळ कलाने यांनी गंभीर आक्षेप घेत थेट पोलिसात तक्रार दाखल केली. त्यांच्या तक्रारीनंतर स्थानिक पोलिसांनी तपास सुरू केला असून, प्रकरणाचा गांभीर्य लक्षात घेता पुढील कारवाईसाठी प्रशासन सतर्क झाले आहे.
प्रकरणाची पार्श्वभूमी
अब्दुल गफूर शहा नगर परिषद उर्दू शाळा क्रमांक 2 मध्ये दरवर्षी स्नेहसंमेलन आयोजित केले जाते. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांना विविध सांस्कृतिक सादरीकरण, गायन, नृत्य आणि नाटकात सहभाग घ्यायचा असतो. मात्र या वर्षीच्या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी ‘ये मर्द ये मुजाहिद तेरी एल्गार क्या है’ या पाकिस्तानी लष्करी स्फूर्तीगीतावर गायन व नृत्य केले, असे तक्रारीत नमूद केले आहे.
ही गाणी पाकिस्तानमध्ये अत्यंत प्रसिद्ध आहेत आणि ती लष्करी स्फूर्तीगीत म्हणून ओळखली जातात. हफीज जालंधरी यांनी हे गाणे लिहिले असून त्यांनीच पाकिस्तानचे राष्ट्रगीत तयार केले आहे. ‘ऐ मर्द-ए-मुजाहिद’ या गीताचा अर्थ “हे धर्मयोद्ध्या” असा होतो. या गाण्यात सैनिकाला त्याच्या कर्तव्याची जाणीव करून दिली जाते आणि जनतेमध्ये युद्धासाठी मानसिक तयारी निर्माण केली जाते.
इतिहासकारांच्या मते, १९६५ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धाच्या काळात हे गाणे रेडिओवर सतत प्रसारित करून सैनिकांचे आणि जनतेचे मनोबल वाढवण्यात आले. युद्धाच्या काळात हे गाणे मानसिक अस्त्र म्हणून वापरले गेले. नंतरच्या काळात, जेव्हा भारतासोबत तणाव वाढतो, तेव्हा या गाण्याचे नवीन व्हर्जन प्रसारित करून जनतेमध्ये युद्धासाठी पोषक वातावरण निर्माण केले जाते. १९९९ च्या कारगिल युद्धात तसेच २०१९ च्या बालाकोट हल्ल्यात हे गाणे लोकांमध्ये युद्धाची तयारी वाढवण्यासाठी वापरण्यात आले.
यवतमाळ शाळेतील कार्यक्रमाचा तपशील
स्नेहसंमेलनाच्या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी या गीतावर नृत्य सादर केले. तक्रारीनुसार, या सादरीकरणाने शाळेच्या कार्यक्रमाला विवादग्रस्त बनवले. भाजपाचे उमरखेडचे नेते गोपाळ कलाने यांनी पोलिसांत तक्रार दाखल केली. त्यांनी म्हटले की, “या गाण्याने विद्यार्थ्यांच्या माध्यमातून पाकिस्तानाच्या देशभक्तीला प्रोत्साहन मिळाले आहे. हा प्रकार स्वीकारार्ह नाही.”
स्थानिक प्रशासन आणि पोलिसांनी तातडीने प्राथमिक तपास सुरू केला. शाळेच्या शिक्षकांची भूमिका, विद्यार्थ्यांचे नाव, कार्यक्रमाचे आयोजन कसे झाले, याबाबत माहिती गोळा करण्यात येत आहे. याशिवाय, स्थानिक समाजातील नागरिक आणि पालक यांचाही विश्वास आणि प्रतिक्रिया घेण्यात येत आहेत.
गाण्याचा ऐतिहासिक आणि सामाजिक संदर्भ
‘ऐ मर्द-ए-मुजाहिद’ हे गाणे पाकिस्तानच्या इतिहासातील सर्वात प्रभावी देशभक्तीपर गीतांपैकी एक आहे. हफीज जालंधरी यांनी हे गीत लिहिले असून त्यांनीच पाकिस्तानचे राष्ट्रगीत तयार केले आहे. १९६५ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धाच्या काळात हे गाणे सैनिकांच्या मनोबल वाढवण्यासाठी रेडिओवर सतत प्रसारित केले जात असे.
इतिहासकारांच्या मते, भारतासोबतच्या युद्धांमध्ये हे गाणे मानसिक अस्त्र म्हणून वापरले गेले. रेडिओ पाकिस्तानच्या संग्रहातही हे गाणे युद्धाच्या काळात वापरले गेलेले दस्तऐवज आहेत. लष्करी तज्ज्ञ आणि नियतकालिक ‘द फ्रायडे टाइम्स’मध्ये याचे पुरावे आढळतात. अशा पार्श्वभूमीवर शाळेतील कार्यक्रमातील सादरीकरण वादग्रस्त ठरले.
स्थानिक प्रशासन आणि पोलिसांची भूमिका
तक्रारीनंतर स्थानिक पोलिस तपास सुरू करत आहेत. यवतमाळ शाळा प्रशासनाला सूचित केले गेले आहे आणि शिक्षक, विद्यार्थी आणि आयोजक यांच्या भूमिकांची चौकशी करण्यात येत आहे. पोलिस तपासात खालील मुद्द्यांवर लक्ष देण्यात येत आहे:
कार्यक्रमाचे आयोजन कसे झाले.
गायक आणि नर्तक विद्यार्थी कोण होते.
शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना कोणती माहिती दिली किंवा मार्गदर्शन केले का.
या कार्यक्रमामुळे कोणती सामाजिक किंवा कायदेशीर समस्या निर्माण झाली.
स्थानिक पोलिसांनी प्राथमिक तपास करून अहवाल विभागाकडे पाठवला असून, पुढील कारवाईसाठी प्रशासनाच्या निर्णयाची वाट पाहिली जात आहे.
सामाजिक, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक परिणाम
या घटनेमुळे यवतमाळमध्ये शाळा कार्यक्रमांचे नियोजन, शिक्षकांची जबाबदारी आणि विद्यार्थ्यांच्या अभिव्यक्तीवर सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कायदेशीर परिणाम होऊ शकतो. स्थानिक नागरिकांनी आणि पालकांनी विद्यार्थ्यांना जागतिक, राष्ट्रीय आणि सामाजिक संवेदनशीलतेबाबत मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, अशा कार्यक्रमांचे नियोजन करताना विद्यार्थ्यांना गाण्याची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी समजावून सांगणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांनी सजगतेने वागावे आणि अशा कार्यक्रमांचा योग्य मार्गदर्शनाखाली अनुभव घ्यावा, जेणेकरून विवाद निर्माण होऊ नये.
भविष्यातील धोरण
शाळा प्रशासनाने अशा प्रकारच्या कार्यक्रमांसाठी पूर्वतयारी करून योग्य विषय निवडणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांच्या सजगतेसाठी शिक्षक आणि पालकांनी मार्गदर्शन केले पाहिजे. याव्यतिरिक्त, शाळा प्रशासनाने:
कार्यक्रमाच्या विषयाची योग्य निवड करावी.
विद्यार्थ्यांना जागतिक व राष्ट्रीय संवेदनशीलतेबाबत माहिती द्यावी.
सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे नियोजन पूर्वतयारीने करावे.
यवतमाळ शाळा प्रकरणातून एक महत्त्वाचा धडा शिकायला मिळतो. शाळा, शिक्षक, पालक आणि विद्यार्थी यांचे सहकार्य आवश्यक आहे जेणेकरून भविष्यात अशा विवादग्रस्त घटना टाळता येतील. विद्यार्थ्यांना सामाजिक, राष्ट्रीय आणि जागतिक संवेदनशीलतेबाबत मार्गदर्शन दिल्यास त्यांचे व्यक्तिमत्व विकासही योग्य मार्गाने होऊ शकतो.
या घटनेमुळे यवतमाळ जिल्ह्यातील शाळा कार्यक्रमांचे नियोजन, शिक्षकांची जबाबदारी आणि विद्यार्थ्यांच्या अभिव्यक्तीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो, तसेच स्थानिक समाजात चर्चा सुरु झाली आहे. भविष्यात अशा घटनांवर शाळा प्रशासन, पालक आणि स्थानिक प्रशासन यांचे सहकार्य आवश्यक आहे.
