‘कार्यापासून निवृत्ती कधीच नसते’

भागवत म्हणाले, “कार्यापासून निवृत्ती कधी होत नाही. मरेपर्यंत काम करणारी लोकं आहेत. शरीर चालतं तोपर्यंत काम करतात.” संघाच्या कार्यकर्त्यांची मानसिकता ही जबाबदारीपेक्षा कार्याशी बांधिलकी असते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. वयाच्या पंच्याहत्तरीनंतर जबाबदारीमुक्त काम करणे योग्य मानले जाते, असे सांगत त्यांनी संघातील परंपरा आणि कार्यपद्धती अधोरेखित केली.

सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी आपल्या निवृत्तीविषयी बोलताना अत्यंत स्पष्ट शब्दांत भूमिका मांडली. “मला 75 वर्षे पूर्ण झाली आहेत. मी कार्यकर्त्यांना म्हटलं, आता झालं,” असे सांगत त्यांनी सुरुवात केली. मात्र त्यावर कार्यकर्त्यांनीच त्यांना थांबवले, असे ते म्हणाले. “तुम्ही अजून सक्रिय आहात, फिरत आहात, काम करा,” असे कार्यकर्त्यांनी सांगितल्याचे त्यांनी नमूद केले. यावरून संघात नेतृत्व टिकवण्याचा निर्णय वैयक्तिक इच्छेपेक्षा संघटनेच्या सामूहिक विचारांवर अवलंबून असतो, हे त्यांनी अधोरेखित केले.

स्वतःहून पद सोडण्याचा पर्याय नसून संघ जेव्हा सांगेल, तेव्हाच दायित्वातून निवृत्ती होते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. मात्र कार्यातून निवृत्ती नसते; शरीर साथ देत असेपर्यंत काम सुरूच राहते, ही संघाची भूमिका असल्याचेही त्यांनी सांगितले. त्यांच्या या वक्तव्याने नेतृत्वाच्या सातत्याबाबत संघाची भूमिका स्पष्ट झाली आहे.

‘दायित्वातून निवृत्ती, कार्यातून नाही’

भागवत यांनी निवृत्तीची संकल्पना अधिक स्पष्ट करताना म्हटले, “संघ जेव्हा सांगेल तेव्हा दायित्वातून निवृत्ती होते; कार्यातून नाही.” म्हणजेच संघातील पद हे तात्पुरते असले तरी कार्यकर्त्याची भूमिका आयुष्यभर टिकते, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. एखादी व्यक्ती स्वतःहून निवृत्तीची इच्छा व्यक्त केल्यास त्यामागील कारणांचा विचार केला जातो. मात्र, कुणाला सक्तीने निवृत्त करण्याची वेळ संघात आली नाही आणि ती येऊ नये, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

सरसंघचालक कोण होऊ शकतो?

या कार्यक्रमात भागवत यांनी सरसंघचालक पदाच्या पात्रतेबाबतही महत्त्वपूर्ण विधान केले. “आरएसएस प्रमुख कोणत्याही जातीचा असावा अशी अट नाही. ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा इतर कोणत्याही जातीचा असणं आवश्यक नाही. फक्त अट अशी आहे की ती व्यक्ती हिंदू असावी,” असे त्यांनी स्पष्ट केले. संघात नियुक्ती करताना जात-पंथ न पाहता कार्यकर्त्याच्या संस्कारांवर आणि कार्यक्षमतेवर भर दिला जातो, असे त्यांनी सांगितले.

संघाची कार्यपद्धती आणि सातत्य

संघ ही व्यक्तीप्रधान संस्था नसून विचारप्रधान संघटना आहे, असे ते म्हणाले. त्यामुळे नेतृत्वातील बदल हा नैसर्गिक प्रक्रियेचा भाग असला तरी कार्याचा वेग आणि दिशा कायम राहते, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

राजकीय वर्तुळात चर्चा

भागवत यांच्या या वक्तव्यामुळे राजकीय वर्तुळात विविध प्रतिक्रिया उमटल्या आहेत. संघाच्या सर्वोच्च पदावरून निवृत्तीची स्पष्ट वयोमर्यादा नसल्याचे त्यांनी सांगितल्याने संघाच्या अंतर्गत प्रक्रियेबाबत पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. काहींनी त्यांच्या विधानाला संघातील सातत्याचे प्रतीक मानले, तर काहींनी नेतृत्वातील बदलाच्या शक्यतांवर भाष्य केले.

एकंदरीत, “निवृत्ती कधी?” या प्रश्नावर मोहन भागवत यांनी दिलेले उत्तर संघाच्या कार्यसंस्कृतीचे प्रतिबिंब मानले जात आहे. दायित्व बदलू शकते; पण कार्याशी असलेली नाळ तुटत नाही, हा संदेश त्यांनी स्पष्टपणे दिला. त्यामुळे भविष्यात संघ नेतृत्वात बदल होणार की नाही, याबाबतचा निर्णय संघाच्या अंतर्गत प्रक्रियेवर अवलंबून राहणार असल्याचे चित्र स्पष्ट झाले आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/t20-world-cup-2026-after-bumrah-abhishek-is-ill/