गेल्या दोन दिवसांत सुलक्षणा पंडित आणि जरीन कतरक यांचा कार्डियाक अरेस्टमुळे मृत्यू; जाणून घ्या कार्डियाक अरेस्ट म्हणजे काय, हृदयविकाराचा झटका आणि लक्षणे, कारणे व प्राण वाचवण्यासाठी उपाय.
गेल्या दोन दिवसांत हिंदी चित्रपटसृष्टीने दोन दिग्गज सेलिब्रिटींचा कार्डियाक अरेस्टमुळे बळी घेतला आहे. 1970 आणि 1980 च्या दशकातील आपल्या आवाजाने आणि सौंदर्याने चाहत्यांचे मन जिंकणाऱ्या सुलक्षणा पंडित यांचे काल वयाच्या 71 व्या वर्षी निधन झाले. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी चित्रपट निर्माते संजय खान यांच्या पत्नी जरीन कतरक यांचाही कार्डियाक अरेस्टच्या झटक्याने मृत्यू झाला. या घटनांनी एकदा पुन्हा कार्डियाक अरेस्ट ही गंभीर आणि अचानक होणारी समस्या किती धोकादायक आहे हे समोर आणले आहे.
या लेखामध्ये आपण कार्डियाक अरेस्ट म्हणजे काय, हृदयविकाराचा झटका यातील फरक, कारणे, लक्षणे आणि आपत्कालीन परिस्थितीत प्राण वाचवण्यासाठी काय करावे हे सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
Related News
ZP शिक्षकाचा संशयास्पद मृत्यू; 10 ते 15 जणांच्या जमावावर गंभीर आरोप, नेमकं काय घडलं?
दिग्गज नेमबाज जसपाल राणा यांचे 49 व्या वर्षी निधन; भारतीय क्रीडा विश्वावर शोककळा
हार्ट अटॅकचा 15 वर्ष आधी अलर्ट! AI ब्लड टेस्टने धोक्याचा अचूक अंदाज
बुलढाण्यातील हृदयद्रावक घटना! कन्यादान करताना वडिलांचा मृत्यू; लग्नसोहळ्यात 5 मिनिटांत आनंदाचं दुःखात रूपांतर
“धक्कादायक! 60 वर्षीय प्रवाशाचा विमानात मृत्यू; नागपुरात इमर्जन्सी लँडिंगनंतर 3 तासांचा गोंधळ”
Heart Attack : 5 गोष्टी जे आपण दुर्लक्ष करू नयेत
Avoid the Risk of Heart Disease in Winter : हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी 7 प्रभावी आहार टिप्स
मूर्तिजापूरचे ‘देवदूत’ डॉक्टर गौरव गोसावी यांचे निधन
बॉलीवुडला आणखी 1 मोठा धक्का: ऋषभ टंडन यांचे निधन
रोज ‘दहा हजार’ पावले चालल्याने हार्ट अॅटकचा धोका नाही
कार्डियाक अरेस्ट आणि हृदयविकाराचा झटका: फरक काय आहे?
सामान्य लोकांमध्ये हार्ट अटॅक आणि कार्डियाक अरेस्ट यातील फरक न कळल्यामुळे अनेकदा गोंधळ उडतो. अमेरिकेतील ओहायो येथील क्लीव्हलँड क्लिनिक च्या अहवालानुसार,
कार्डियाक अरेस्ट ही एक इलेक्ट्रिकल समस्या आहे. हृदयाचे इलेक्ट्रिकल सिग्नल बिघडल्यामुळे हृदयाचे ठोके अचानक थांबतात. हृदय रक्त पंप करू शकत नाही, ज्यामुळे माणूस बेशुद्ध होतो आणि काही मिनिटांत प्राण घालवू शकतो.
दुसरीकडे, हृदयविकाराचा झटका (हार्ट अटॅक) ही रक्तवाहिन्यांशी संबंधित समस्या आहे. हृदयाच्या स्नायूंना रक्तपुरवठा थांबल्यामुळे पेशी मृत्युमुखी पडतात.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाले तर, कार्डियाक अरेस्ट म्हणजे हृदयाचे इलेक्ट्रिकल सिग्नल बंद होणे, तर हार्ट अटॅक म्हणजे हृदयाला रक्त मिळत नसणे.
कार्डियाक अरेस्ट कधीही येऊ शकतो
जरी बहुतेक लोकांना वाटते की कार्डियाक अरेस्ट फक्त वृद्ध व्यक्तींमध्येच येतो, तरी हे कोणत्याही वयात होऊ शकते. भारतात 40 वर्षांखालील लोकांचा मृत्यूही कार्डियाक अरेस्टमुळे झाल्याचे अनेक प्रकरणे आहेत.
विशेषतः कोविड-19 साथीच्या आजारानंतर, हृदयाच्या समस्या वाढल्या आहेत. अनेक कोविड रुग्णांमध्ये नंतर हृदयविकाराचा झटका आणि कार्डियाक अरेस्टचा धोका वाढल्याचे आढळले आहे.
कार्डियाक अरेस्टमध्ये काय होते?
कार्डियाक अरेस्टमध्ये हृदयाचे ठोके अचानक थांबतात. हृदय रक्त पंप करू शकत नाही, त्यामुळे माणूस बेशुद्ध होतो. काही मिनिटांतच ऑक्सिजनची कमतरता शरीराच्या अवयवांना नुकसान पोहोचवते, आणि प्राण गमावण्याचा धोका निर्माण होतो.
सिंपल भाषेत:
हृदय रक्त पंप करू शकत नाही
ऑक्सिजन शरीरातील अवयवांपर्यंत पोहोचत नाही
व्यक्ती बेशुद्ध होतो, श्वास थांबतो
उपचार न मिळाल्यास प्राणघातक ठरतो
यामुळे कार्डियाक अरेस्ट ला सडन कार्डियक अरेस्ट असेही म्हणतात.
कार्डियाक अरेस्टची मुख्य कारणे
कार्डियाक अरेस्ट अनेक कारणांमुळे होऊ शकतो. प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
वेंट्रिक्युलर फायब्रिलेशन: हृदयाचे अवयव असमान रीतीने धडधडल्यास.
कार्डिओमायोपॅथी: हृदयाच्या स्नायूमध्ये बिघाड.
हार्ट फेलियर: हृदयाचा कार्यक्षमता कमी होणे.
औषधांचा दुष्परिणाम: काही औषधे हृदयासाठी धोकादायक असतात.
ब्रुगाडा सिंड्रोम: अनुवांशिक रोग, ज्यामुळे हृदयाचे इलेक्ट्रिकल सिग्नल बिघडतात.
लॉंग क्यूटी सिंड्रोम: हृदयाच्या विद्युत क्रियेत असमानता.
कोकीन किंवा ड्रग्जचा वापर: हृदयावर ताबडतोब परिणाम.
कार्डियाक अरेस्टची लक्षणे
सर्वसाधारण लक्षणे:
अचानक बेशुद्ध होणे
हृदयाचे ठोके जलद किंवा असामान्य होणे
चक्कर येणे
श्वास घेण्यास त्रास
अशक्तपणा
सावधगिरी: काही प्रकरणांमध्ये ही लक्षणे दिसत नाहीत आणि कार्डियाक अरेस्ट अचानक येतो.
कार्डियाक अरेस्ट येण्यापूर्वी काय अनुभव येतो?
सर्वसाधारण:
छातीत दुखणे किंवा दाब जाणवणे
मळमळ किंवा उलट्या येणे
श्वास घेण्यास त्रास
थकवा किंवा अशक्तपणा
जर ही लक्षणे जाणवली, तर दير न करता त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
रुग्णाचा जीव वाचवण्यासाठी काय करावे?
कार्डियाक अरेस्ट ही आपत्कालीन परिस्थिती आहे. योग्य उपचार लगेच मिळाल्यास प्राण वाचू शकतात.
सीपीआर (CPR): फुफ्फुसांमध्ये ऑक्सिजन भरते आणि रक्ताभिसरण सुरू ठेवते.
डिफिब्रिलेशन (Defibrillation): इलेक्ट्रिक शॉकद्वारे हृदयाचे इलेक्ट्रिकल सिग्नल स्थिर करणे.
ताबडतोब मदत मागणे: 108 किंवा नजिकच्या रुग्णालयात त्वरित पोहोचणे.
आजुबाजूच्या लोकांची मदत: रुग्णाबद्दल योग्य निर्णय घेणे आणि उपचार सुरू करणे.
महत्त्वाची टीप: कार्डियाक अरेस्टच्या लक्षणांवर दुर्लक्ष करू नका. थोडीशी अस्वस्थता किंवा छातीत दुखणे असल्यास त्वरित डॉक्टरांना संपर्क करा.
कार्डियाक अरेस्टपासून वाचण्यासाठी जीवनशैलीत बदल
नियमित व्यायाम करा
संतुलित आहार घ्या
धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा
रक्तदाब आणि मधुमेह नियंत्रित ठेवा
मानसिक ताण कमी करा
हृदयाची तपासणी नियमित करा
डॉक्टरांचे मत
क्लीव्हलँड क्लिनिक मधील हृदयतज्ज्ञांचे मत:
“कार्डियाक अरेस्ट हा अचानक येणारा आजार आहे. अनेकदा लक्षणे दिसत नाहीत, त्यामुळे योग्य तपासणी, जीवनशैली आणि त्वरित उपचार यावर भर देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.”सुलक्षणा पंडित आणि जरीन कतरक यांच्या निधनाने एकदा पुन्हा कार्डियाक अरेस्ट या गंभीर आजाराची गांभीर्यता अधोरेखित झाली आहे.
कार्डियाक अरेस्ट हार्ट अटॅकपेक्षा अधिक घातक ठरू शकतो कारण तो अचानक येतो आणि लगेच प्राण घेऊ शकतो.
कोणत्याही वयात येऊ शकतो, फक्त वृद्ध व्यक्तींपुरता मर्यादित नाही.
लक्षणे लक्षात घेतल्यास, सीपीआर आणि डिफिब्रिलेशन त्वरित सुरू केल्यास प्राण वाचवता येऊ शकतात.
जीवनशैली सुधारणा, नियमित तपासणी आणि त्वरित उपचार यामुळे धोका कमी होऊ शकतो.
आपल्या आजुबाजूच्या लोकांची मदत घेणे, जागरूक राहणे आणि आरोग्य तपासणी करणे हेच कार्डियाक अरेस्टपासून वाचण्याचे सर्वोत्तम मार्ग आहेत.
read also : https://ajinkyabharat.com/ind-vs-aus-t20i-series-2025-team-indias-great-style-at-the-gabba-challenge/
