‘संभाजी’ कादंबरीतील अंत्यसंस्काराचा उल्लेख काल्पनिक; विश्वास पाटलांची आयोगासमोर कबुली, वादावर पडदा?

छत्रपती Chhatrapati संभाजी Maharaj यांच्या अंत्यसंस्काराबाबत ऐतिहासिक दस्तऐवजांमध्ये ठोस उल्लेख नाही, अशी महत्त्वाची कबुली लेखक Vishwas Patil यांनी दिली आहे. ‘संभाजी’ या कादंबरीतील अंत्यसंस्काराचा प्रसंग हा पूर्णतः काल्पनिक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. यामुळे अनेक वर्षांपासून सुरू असलेल्या वादावर नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे.

ही कबुली Koregaon Bhima येथील चौकशी आयोगासमोर उलट तपासणीदरम्यान देण्यात आली. 1 जानेवारी 2018 रोजी कोरेगाव भीमा येथे झालेल्या हिंसाचार प्रकरणाच्या चौकशीदरम्यान हा मुद्दा उपस्थित झाला होता. या घटनेनंतर समाजात निर्माण झालेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर या विषयाची चौकशी सुरू आहे.

आयोगासमोर उलट तपासणी; काल्पनिक पात्रांची कबुली

कोरेगाव भीमा आयोगासमोर विशेष सरकारी वकील Shishir Hire यांनी लेखक विश्वास पाटील यांची सविस्तर उलट तपासणी घेतली. यावेळी कादंबरीतील अनेक पात्रे आणि प्रसंग कल्पनाविलासावर आधारित असल्याचे पाटील यांनी मान्य केले.

कादंबरीतील जना परीटिण, गोविंद नाक, दामाजी पाटील आणि पाटलीण यांसारखी पात्रे पूर्णतः काल्पनिक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच कादंबरी लिहिताना ऐतिहासिक पार्श्वभूमीचा आधार घेतला असला तरी काही भाग हा साहित्यिक कल्पनेचा भाग असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

अंत्यसंस्काराबाबत ऐतिहासिक दस्तऐवज काय सांगतात?

उलट तपासणीदरम्यान विश्वास पाटील यांनी सांगितले की, छत्रपती संभाजी महाराजांच्या अंत्यसंस्काराबाबत कोणत्याही ऐतिहासिक दस्तऐवजात स्पष्ट उल्लेख आढळत नाही. त्यांनी तत्कालीन इतिहासकारांचा संदर्भ दिला.

यावेळी त्यांनी Jadunath Sarkar यांच्या लेखनासह काही ऐतिहासिक साधनांचा उल्लेख केला. तसेच Khafi Khan, Bhimsen Saxena आणि Ishwardas Nagar यांच्या लिखाणाचा संदर्भ दिला. मात्र या सर्व इतिहासकारांच्या लेखनात संभाजी महाराजांच्या अंत्यसंस्काराबाबत ठोस पुरावा आढळत नसल्याचे पाटील यांनी नमूद केले.

‘संभाजी’ कादंबरी वादाचा इतिहास

Sambhaji (novel) या कादंबरीवरून यापूर्वीही वाद निर्माण झाला होता. काही संघटनांनी कादंबरीतील काही उल्लेखांवर आक्षेप घेतला होता. विशेषतः अंत्यसंस्काराच्या प्रसंगावरून सामाजिक तणाव निर्माण झाल्याचा दावा करण्यात आला होता.

1 जानेवारी 2018 रोजी कोरेगाव भीमा परिसरात दंगलसदृश्य परिस्थिती निर्माण झाली होती. या घटनेनंतर या प्रकरणाची चौकशी करण्यासाठी आयोग स्थापन करण्यात आला होता.

सामाजिक तेढ निर्माण करण्याचा प्रयत्न निषेधार्ह

उलट तपासणीदरम्यान विश्वास पाटील यांनी स्पष्ट केले की, कादंबरी लिहिताना कोणत्याही समाजामध्ये तेढ निर्माण करण्याचा हेतू नव्हता. साहित्यिक स्वातंत्र्याचा वापर करताना ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवर कल्पनाविलास करण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.

त्यांनी असेही म्हटले की, ऐतिहासिक घटनांवर आधारित साहित्य लिहिताना संवेदनशीलतेचे भान ठेवणे आवश्यक आहे. समाजात शांतता आणि सौहार्द राखणे हे सर्वांचे कर्तव्य आहे.

ऐतिहासिक तथ्य आणि साहित्यिक कल्पनाविलास

इतिहास आणि साहित्य यामध्ये अनेकदा सीमारेषा धूसर होतात. काही लेखक ऐतिहासिक घटनांचा आधार घेत कथा मांडतात, परंतु त्यात काल्पनिक घटकही समाविष्ट केले जातात. या प्रकरणातही तसेच झाल्याचे पाटील यांनी आयोगासमोर सांगितले.

कादंबरीतील काही भाग हा केवळ साहित्यिक मांडणीसाठी असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. त्यामुळे वाचकांनी साहित्य आणि इतिहास यातील फरक समजून घेणे आवश्यक असल्याचे मतही व्यक्त करण्यात आले.

कोरेगाव भीमा प्रकरणाचा तपास सुरूच

Koregaon Bhima Commission या आयोगाकडून या संपूर्ण प्रकरणाची चौकशी सुरू आहे. 2018 मधील हिंसाचारामागील कारणे शोधण्याचा प्रयत्न आयोग करत आहे.

या प्रकरणाशी संबंधित अनेक साक्षीदार आणि तज्ज्ञांची चौकशी करण्यात आली आहे. भविष्यातही या प्रकरणावर सुनावणी सुरू राहण्याची शक्यता आहे.

समाजात शांततेचे आवाहन

या वादामुळे निर्माण झालेला सामाजिक तणाव कमी करण्यासाठी विविध स्तरांवर प्रयत्न होणे आवश्यक असल्याचे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे. ऐतिहासिक घटनांवर आधारित साहित्य वाचताना त्याचा योग्य अर्थ समजून घेणे गरजेचे आहे. लेखकांनी साहित्यिक स्वातंत्र्य वापरताना सामाजिक जबाबदारी लक्षात ठेवावी, असे आवाहनही करण्यात आले आहे.

पुढे काय होणार?

सध्या या कबुलीनंतर ‘संभाजी’ कादंबरीशी संबंधित वाद काही प्रमाणात शमण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. मात्र चौकशी पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम निष्कर्ष समोर येणार आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/2026-iran-israel-war-shot-gas-darwadhi-after-petrol-diesel-mahaganar/