घरगुती गॅस दरवाढीनंतर पेट्रोल-डिझेल भाव वाढण्याची भीती; मध्य-पूर्व युद्धाचा फटका भारतावर
आज सकाळी घरगुती गॅसच्या किमतीत मोठी वाढ जाहीर झाली आहे. या निर्णयामुळे नागरिकांसह व्यावसायिक क्षेत्रात तणाव वाढला आहे. मध्य-पूर्वेतील इराण-इस्त्रायल-अमेरिका युद्धामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली आहे, तर भारतातही त्याचा थेट परिणाम जाणवू लागला आहे. घरगुती गॅस दरवाढीनंतर पेट्रोल-डिझेलच्या भावातही वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. सरकारने पेट्रोल-डिझेल पुरवठ्याची सुरक्षितता राखण्याचे आश्वासन दिले असले तरी, अनेक पंप चालक आणि सामान्य नागरिक आतुरतेत आहेत.
मध्य-पूर्व युद्धाचा थेट फटका
इराण आणि इस्रायल, अमेरिकामधील संघर्षामुळे मध्य-पूर्वेतील ऊर्जा वाहतूक प्रभावित झाली आहे. कतार, सौदी अरेबिया आणि इतर तेल उत्पादन क्षेत्रांवर हल्ल्यांमुळे कच्च्या तेलाच्या उत्पादनात आणि वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाले आहेत. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल वाहतुकीवरही युद्धाचा परिणाम दिसून येत आहे. या सर्व परिस्थितीमुळे जागतिक तेल बाजारात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत सध्या सातत्याने वाढ होत आहे. गेल्या सहा दिवसात कच्च्या तेलाची किंमत 16 टक्क्यांनी वाढून प्रति बॅरल 85 डॉलर्सच्या पुढे पोहचली आहे. याचा थेट परिणाम भारतातील पेट्रोल आणि डिझेलच्या भावावरही होऊ शकतो.
घरगुती गॅस दरवाढ आणि तिचा फटका
आज सकाळी घरगुती गॅसच्या दरात सुमारे 60 रुपयांची वाढ करण्यात आली आहे. सरकारने टंचाई टाळण्यासाठी आवश्यक वस्तू अधिनियम लागू केला आहे, पण हॉटेलिंग आणि रेस्टॉरंटसह व्यवसायिक क्षेत्राला याचा मोठा फटका बसण्याची शक्यता आहे. गॅसच्या काळाबाजाराची भीती निर्माण झाली असून सामान्य नागरिक देखील चिंतेत आहेत.
गॅस दरवाढीमुळे पेट्रोल-डिझेलच्या भावातही वाढ होऊ शकते, असा अंदाज तज्ज्ञांनी वर्तवला आहे. गेल्या चार वर्षांपासून इंधन दर स्थिर राहिले होते, मात्र आता परिस्थिती बदलली आहे.
पेट्रोलियम कंपन्यांची सूचना आणि पंप चालकांचा धक्का
पेट्रोलियम कंपन्यांनी पंप चालकांना आगाऊ रक्कम भरण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. त्यामुळे पंप चालकांमध्ये धास्तीचे वातावरण आहे. युद्धामुळे इंधन पुरवठा प्रभावित होण्याची शक्यता असून भाव वाढतील अशी शक्यता जास्त आहे.
सध्या नाशिकमध्ये पेट्रोलचा दर 104.77 रुपये प्रति लिटर आणि डिझेलचा दर 91.28 रुपये प्रति लिटर आहे. गेल्या काही दिवसांत जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाची किंमत वाढत असल्याने येत्या आठवड्यांत पेट्रोल-डिझेलच्या दरात वाढ होऊ शकते.
भारतासाठी पुरवठा सुरक्षित
केंद्र सरकारने दोन दिवसांपूर्वी नागरिकांना आश्वासन दिले होते की पुरेशा प्रमाणात तेल आणि गॅस साठा उपलब्ध आहे. आंतरराष्ट्रीय दर वाढत असले तरी भारतात तुरूंग दरवाढ होणार नाही, असे पेट्रोलियम मंत्रालयाने स्पष्ट केले होते.
सरकाराच्या माहितीनुसार, रशियाकडून भारताला पुढील 32 दिवस पेट्रोल-डिझेल खरेदी करता येणार आहे. त्यामुळे पेट्रोल-डिझेलचा साठा सध्या सुरक्षित असल्याचा दावा केला जात आहे. मात्र गॅस दरवाढीमुळे इंधनाच्या भावात वाढ होण्याची भीती सतावत आहे.
इंधन दर वाढण्याचे संभाव्य कारण
मध्य-पूर्व युद्धामुळे तेल उत्पादक क्षेत्रावर थेट परिणाम झाला आहे. कतार, सौदी अरेबिया आणि इतर देशातील रिफायनरीवरील हल्ल्यांमुळे तेल उत्पादन आणि वाहतूक प्रभावित झाली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीवर वाहतूक अडथळ्यांमुळे कच्च्या तेलाची किंमत वाढत आहे.
या पार्श्वभूमीवर पेट्रोल-डिझेल भाव वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. इंधन पुरवठा सुरक्षित असूनही युद्धजन्य परिस्थितीमुळे भाव वाढू शकतात, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
नागरिकांना होणाऱ्या परिणाम
घरगुती गॅस दरवाढ आणि पेट्रोल-डिझेल भाव वाढ यामुळे नागरिकांच्या खर्चावर मोठा परिणाम होईल. हॉटेलिंग, रेस्टॉरंट व्यवसाय आणि वाहतूक क्षेत्रावरही परिणाम जाणवेल.
सरकारने सध्याच्या परिस्थितीत इंधन पुरवठा सुरळीत राहावा यासाठी काही तात्पुरते उपाय योजले आहेत. मात्र आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सुरू असलेल्या तणावामुळे आणि जागतिक बाजारपेठेतील अस्थिरतेमुळे इंधन दर दीर्घकाळ स्थिर राहतील याची खात्री देता येत नाही. विशेषतः पश्चिम आशियातील संघर्षाचा परिणाम ऊर्जा क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणावर जाणवत आहे. Iran आणि Israel यांच्यातील तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या उत्पादन आणि वाहतुकीवर परिणाम होत असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती सातत्याने चढउतार करत आहेत. भारतासारख्या आयातदार देशांसाठी ही स्थिती आव्हानात्मक ठरू शकते.
सरकारने देशात इंधन साठा पुरेसा असल्याचा दावा केला असला तरी भविष्यातील परिस्थिती लक्षात घेऊन नियोजन सुरू आहे. पेट्रोलियम कंपन्यांनाही आवश्यक सूचना देण्यात आल्या आहेत. सामान्य नागरिकांनी अनावश्यक इंधन वापर टाळून बचत करणे गरजेचे ठरू शकते. वाहतूक, हॉटेल व्यवसाय आणि दैनंदिन कामकाजावरही या परिस्थितीचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे नागरिकांनी संभाव्य दरवाढ लक्षात घेऊन आर्थिक नियोजन करण्याचा सल्ला तज्ज्ञ देत आहेत. पुढील काही आठवडे ऊर्जा बाजारासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार असून परिस्थितीवर सरकार आणि आंतरराष्ट्रीय संस्था बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
पुढील काही दिवसांतील परिस्थिती
युद्ध आणि गॅस दरवाढीमुळे पेट्रोल-डिझेलच्या भावात वाढ होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. भारताला इंधन पुरवठा सुरक्षित असूनही जागतिक परिस्थितीवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
रशियाकडून तेल खरेदी सुरू असल्यामुळे देशातील साठा सुरक्षित आहे, पण जागतिक बाजारातील अस्थिरतेमुळे भाव वाढण्याची भीती कायम आहे.
आगामी काही दिवसांमध्ये पेट्रोल-डिझेल दरवाढीची शक्यता अधिक स्पष्ट होईल. सरकार आणि पेट्रोलियम कंपन्यांना इंधन पुरवठा साखळीवर विशेष लक्ष ठेवावे लागणार आहे.
read also:https://ajinkyabharat.com/russias-first-big-decision-on-oil-supply-to-india/
