भारतातील सर्वात तिखट मिरची! एकेकाळी Guinness World Record पटकावणारी भुत जोलोकिया नेमकी किती तिखट?
भारतीय खाद्यसंस्कृतीमध्ये तिखटपणाला विशेष महत्त्व आहे. महाराष्ट्रातील ठेचा असो, आंध्र प्रदेशातील मसालेदार पदार्थ असोत किंवा ईशान्य भारतातील झणझणीत चटण्या—मिरचीशिवाय अनेक पदार्थांची चव अपुरी वाटते. मात्र भारतात अशी एक मिरची आहे, जिचा तिखटपणा सामान्य मिरचीपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक आहे. या मिरचीचे नाव आहे भुत जोलोकिया (Bhut Jolokia).
‘Ghost Pepper’ किंवा ‘Naga Jolokia’ या नावानेही ओळखली जाणारी ही मिरची काही वर्षांपूर्वी जगभर चर्चेत आली होती. तिच्या तिखटपणाची तीव्रता एवढी होती की तिने तब्बल दहा लाखांहून अधिक **Scoville Heat Units (SHU)**चा आकडा गाठला आणि 2007 मध्ये Guinness World Records मध्ये जगातील सर्वात तिखट मिरची म्हणून तिची नोंद झाली.
भुत जोलोकियाने जगाला का चकित केले?
2007 मध्ये भुत जोलोकियाने जागतिक स्तरावर मोठी प्रसिद्धी मिळवली. Guinness World Records ने या मिरचीला त्या काळातील जगातील सर्वात तिखट मिरची म्हणून मान्यता दिली. चाचण्यांमध्ये तिची तीव्रता 1,001,304 Scoville Heat Units इतकी नोंदवण्यात आली होती.
Related News
यशच्या ‘Toxic’च्या इव्हेंटमध्ये मोठी दुर्घटना; साउंड सेटअप कोसळला, दोघे जखमी
छत्रपती संभाजीनगर: भयाण घरात शेरू एकटाच! मालकांच्या आठवणीत सतत भुंकतोय, शेजाऱ्यांचं काळीज पिळवटून निघालं
Khavdya Dongar Case: आधी एक मुलगा गमावला, आता कुणालसह आई-वडिलांचाही मृत्यू; चांदगुडे कुटुंबाची काळीज पिळवटून टाकणारी कहाणी
अभिनेता मुंबईत येणार असल्याची माहिती मिळताच पोलिसांचा सापळा; विमानतळावरच ताब्यात!
भगवं वादळ पुन्हा मुंबईत धडकणार? जरांगेंच्या इशाऱ्यानंतर आझाद मैदानाची पाहणी
‘माझ्यावर गोळीबार झाला, लाठीचार्ज झाला’; Devendra Fadnavis नी सांगितला रामजन्मभूमी आंदोलनाचा थरारक अनुभव
मुख्यमंत्र्यांचा Gen Z सोबत संवाद; Devendra Fadnavis नी सांगितला लाल चौकात तिरंगा फडकवण्याचा थरारक किस्सा
IND vs SL: आऊट होताच यशस्वी जयस्वाल भडकला; श्रीलंकन खेळाडूशी भर मैदानात बाचाबाची, Video Viral
Bangladesh ने जुनी परंपरा मोडली; भारताने थेट सुनावलं, जयशंकर नेमकं काय म्हणाले?
Sugar Price Hike : साखरेचा भाव थेट 75 रुपयांवर; शेतकऱ्यांना होणार फायदा, कृषीमंत्री भरणेंनी सांगितलं कारण
Kangana Vs Taapsee: कंगना तापसीवर पुन्हा भडकली; ‘स्वस्त कॉपी’ म्हणत थेट आई-वडिलांनाच सुनावलं
Earthquake : जपानला भूकंपाचा जोरदार धक्का! 23 जण जखमी, टोकियोत वीज गुल; ट्रेन सेवांवरही परिणाम
ही चाचणी अमेरिकेतील New Mexico State University च्या Chile Pepper Institute मधील Paul Bosland आणि त्यांच्या टीमने केली होती. निष्कर्षांची स्वतंत्र प्रयोगशाळांकडूनही पडताळणी करण्यात आली होती.
यानंतर आणखी काही मिरच्यांनी भुत जोलोकियाचा विक्रम मागे टाकला. त्यामुळे आज ती जगातील सर्वात तिखट मिरचीचा विक्रमधारक नसली तरी, तिने निर्माण केलेली जागतिक खळबळ आणि भारताच्या मिरचीला मिळवून दिलेली ओळख आजही महत्त्वाची आहे.
Scoville Heat Units म्हणजे काय?
मिरची किती तिखट आहे हे मोजण्यासाठी Scoville Scale वापरली जाते. या मोजमापाला Scoville Heat Units म्हणजेच SHU असे म्हटले जाते. मिरचीमध्ये असलेल्या Capsaicin या नैसर्गिक रासायनिक घटकामुळे तिखटपणा जाणवतो.
Capsaicin चे प्रमाण जितके जास्त, तितकी मिरची अधिक तिखट.
सामान्य हिरवी मिरची खाल्ल्यानंतर जाणवणारा तिखटपणा आणि भुत जोलोकियाचा तिखटपणा यामध्ये मोठा फरक आहे. तुलनेने सौम्य असलेल्या जलापेनो मिरचीच्या काही हजार SHUच्या तुलनेत भुत जोलोकियाची तीव्रता दहा लाख SHUच्या पुढे पोहोचली होती.
म्हणूनच भुत जोलोकियाचा वापर करताना अगदी थोडीशी मिरचीही पदार्थाची चव आणि तिखटपणा पूर्णपणे बदलू शकते.
ईशान्य भारतात कुठे आढळते ही मिरची?
भुत जोलोकियाचा संबंध प्रामुख्याने भारताच्या ईशान्य भागाशी जोडला जातो. विशेषतः आसाममध्ये या मिरचीची मोठी ओळख आहे. याशिवाय ईशान्य भारतातील इतर राज्यांमध्येही तिची लागवड आणि वापर केला जातो.
नागालँडशीदेखील या मिरचीचे मजबूत सांस्कृतिक आणि खाद्यपरंपरेतील नाते आहे. नागालँडमधील Naga King Chilli ही मिरची विशेष प्रसिद्ध आहे. पेरन जिल्ह्यातील या उत्पादनाला भौगोलिक संकेतांक म्हणजेच GI Tag मिळाल्यामुळे त्याला अधिकृत ओळखही प्राप्त झाली आहे.
ईशान्य भारतातील स्थानिक खाद्यपदार्थांमध्ये या मिरचीचा वापर केवळ तिखटपणासाठी केला जात नाही, तर तिच्या वेगळ्या सुगंध आणि चवीसाठीही केला जातो.
भुत जोलोकियाचा वापर कोणत्या पदार्थांमध्ये होतो?
भुत जोलोकिया ही केवळ विक्रमासाठी प्रसिद्ध झालेली मिरची नाही. ईशान्य भारतातील पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीमध्ये तिचा अनेक वर्षांपासून वापर होत आला आहे.
ही मिरची प्रामुख्याने चटणी, लोणचे, मसालेदार पेस्ट आणि मांसाहारी पदार्थांमध्ये वापरली जाते. काही ठिकाणी भाज्या आणि इतर पारंपरिक पदार्थांनाही तिच्या तिखटपणाची जोड दिली जाते.
मात्र तिची तीव्रता लक्षात घेता प्रमाण अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. साधारणपणे जेवणात वापरली जाणारी मिरची ज्या प्रमाणात घेतली जाते, त्यापेक्षा भुत जोलोकिया खूपच कमी प्रमाणात वापरली तरी पदार्थाला जबरदस्त तिखटपणा मिळू शकतो.
‘Ghost Pepper’ हे नाव कसे पडले?
भुत जोलोकियाला इंग्रजीमध्ये Ghost Pepper म्हणून ओळखले जाते. ‘Bhut Jolokia’ या नावातील ‘Bhut’ या शब्दाचा संबंध ‘Ghost’ अर्थात भूत या अर्थाशी जोडला जातो. या नावाच्या उत्पत्तीबाबत वेगवेगळ्या व्याख्या आणि स्थानिक समजुती आढळतात.
मात्र नाव काहीही असो, या मिरचीच्या तिखटपणामुळे ‘Ghost Pepper’ हे नाव जगभर लोकप्रिय झाले आहे.
Guinness World Record आता कोणाकडे आहे?
भुत जोलोकियाने 2007 मध्ये Guinness World Record मिळवला असला तरी तिचा विक्रम कायम राहिला नाही. पुढील काही वर्षांत अधिक तिखट मिरच्यांच्या जाती विकसित झाल्या आणि त्यांनी भुत जोलोकियाचा विक्रम मागे टाकला.
तरीही भुत जोलोकियाचे महत्त्व कमी झालेले नाही. कारण दहा लाख SHUचा टप्पा पार करून जगभरातील लोकांचे लक्ष भारतीय मिरचींकडे वेधण्याचे काम तिने केले.
आजही जगभरातील मिरचीप्रेमी आणि मसालेदार पदार्थांच्या चाहत्यांमध्ये Ghost Pepper म्हणजेच भुत जोलोकियाची विशेष चर्चा होते.
भारताच्या खाद्यसंस्कृतीतील खास ओळख
भुत जोलोकिया ही भारताच्या ईशान्य भागातील स्थानिक खाद्यपरंपरेचे प्रतिनिधित्व करणारी मिरची आहे. तिची खास चव, प्रचंड तिखटपणा आणि स्थानिक पदार्थांमधील वापर यामुळे तिला वेगळे स्थान मिळाले आहे.
एकेकाळी Guinness World Record मिळवून तिने भारताचे नाव आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पोहोचवले. आज ती सर्वात तिखट मिरचीचा विक्रम राखत नसली तरी भारताच्या सर्वात प्रसिद्ध आणि धोकादायकपणे तिखट मिरच्यांपैकी एक म्हणून तिची ओळख कायम आहे.
त्यामुळे पुढच्या वेळी ‘भारतामधील सर्वात तिखट मिरची कोणती?’ असा प्रश्न विचारला गेला, तर भुत जोलोकिया अर्थात Ghost Pepper हे नाव नक्कीच लक्षात येईल. तिच्या तिखटपणाचा अनुभव घेण्याआधी मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवावी—ही सामान्य मिरची नाही, तर एकेकाळी जगाला चकित करणारी ‘मिलियन-SHU’ मिरची आहे!
Read Also : https://ajinkyabharat.com/price-of-sugar-is-rs-72-price-of-tea/
