“US-India Trade Deal To Be Finalized Soon” — डोनाल्ड ट्रम्प यांचे दक्षिण कोरियातून विधान
पंतप्रधान मोदींविषयी कौतुकाची थाप, तर भारत-पाकिस्तान शांतीसाठी श्रेय घेण्याचा प्रयत्न
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी बुधवारी दक्षिण कोरियातून मोठे विधान करताना म्हटले की, ““I’m doing a trade deal with India,” said Trump. माझा पंतप्रधान नरेंद्र मोदींवर अत्यंत आदर आणि प्रेम आहे.”
त्यांच्या या वक्तव्यामुळे अमेरिकन-भारतीय व्यापार चर्चांना नवे वळण मिळाले असून, गेल्या अनेक महिन्यांपासून अडथळ्यात अडकलेला व्यापार करार आता प्रत्यक्षात येण्याच्या उंबरठ्यावर असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
ट्रम्प आशियातील दौऱ्याच्या अखेरच्या टप्प्यात दक्षिण कोरियात पत्रकार परिषद घेत होते. तेव्हा त्यांनी भारताशी दीर्घकाळापासून प्रलंबित असलेल्या **“ट्रेड डील”**बद्दल भाष्य केले.
त्यांनी सांगितले की, “भारत आणि अमेरिका या दोन जगातील सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्था आहेत आणि दोन्ही देशांमधील संबंध ऐतिहासिकदृष्ट्या मजबूत आहेत. आम्ही लवकरच एक मोठा व्यापार करार करणार आहोत.”
दीर्घकाळापासून प्रलंबित व्यापार करार
US-India दरम्यानचा हा करार गेल्या अनेक महिन्यांपासून चर्चेत होता. दोन्ही देशांमधील वाटाघाटी वारंवार स्थगित झाल्या होत्या.
त्यामागे अनेक कारणे होती —
Related News
भारत-अमेरिका व्यापार करार: तेल खरेदीत मोठा बदल, रशियावर परिणाम?
फेब्रुवारी-मार्च 2026 मध्ये होणार फाल्गुनचे ग्रहण: सूर्यग्रहण आणि चंद्रग्रहणाची संपूर्ण माहिती
शेतकर्यांसाठी मोठा दिलासा! RBI बदलणार KCC नियम, मिळणार अधिक कर्ज
“अजित पवारांच्या पार्थिवासमयी विलिनीकरणाची घाई कोणी केली?” – सुनील तटकरे यांचा सवाल
EMI किंवा Cheque Bounce झाला तर मोठा धोका! 2 वर्षे जेल आणि दुप्पट दंडाची तरतूद
Gold Price Update : 1 ग्रॅम सोन्याची अंगठी – फायदेशीर की तोट्याची ?
‘The Simpsons’ने एपस्टीन प्रकरणाची आधीच चाहूल दिली होती का? इंटरनेटवर नवे वादळ
Are You Suffering From Thyroid Problems ? हे 7 चमत्कारी व्यायाम बदलतील तुमचे आयुष्य
रशियाच्या युक्रेनवरील युद्धानंतर भारताने रशियन तेल खरेदी सुरू ठेवणे,
अमेरिकेने भारतीय वस्तूंवर लावलेले ५० टक्के ‘परस्पर’ शुल्क,
तसेच कृषी आणि डेअरी बाजारपेठेवरील मतभेद.
या तिन्ही मुद्यांवर दोन्ही देशांमध्ये तणाव निर्माण झाला होता. मात्र गेल्या आठवड्यात काही माध्यमांनी असा दावा केला की, या तणावांपैकी दोन मुद्द्यांवर प्रगती झाली आहे.
रशियन तेल खरेदीवरून अमेरिकेची नाराजी
अमेरिका दीर्घकाळापासून भारतावर दबाव आणत होती की, रशियाकडून तेल घेणे थांबवावे. कारण रशियावर युक्रेन युद्धानंतर पश्चिमी देशांनी कडक आर्थिक निर्बंध लादले आहेत.
तथापि, भारताने स्पष्ट भूमिका घेतली —
“आम्ही आमच्या ऊर्जेच्या गरजा आणि राष्ट्रीय हित लक्षात घेऊन निर्णय घेतो.”
या भूमिकेवर ठाम राहून भारताने स्वस्त दरात रशियन तेल आयात सुरू ठेवली.
ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, याच कारणामुळे अमेरिका सुरुवातीला व्यापार करारावरून मागे हटली होती.
मात्र अलीकडे भारताने रशियन तेल खरेदी काही प्रमाणात कमी करण्याचा निर्णय घेतल्यामुळे अमेरिकेने २५ टक्क्यांवरून १६ टक्क्यांपर्यंत शुल्क कमी करण्याची तयारी दाखवली आहे.
डेअरी आणि कृषी बाजारातील मतभेद
US-India बाजारात कृषी आणि डेअरी उत्पादनांसाठी अधिक प्रवेश हवा आहे.
पण भारताने स्पष्ट नकार दिला आहे, कारण देशातील लहान आणि मध्यम शेतकऱ्यांचे हित यात गुंतलेले आहे.
भारतीय सरकारने म्हटले आहे की,
“कोट्यवधी छोट्या शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेला धोका निर्माण करणारा कोणताही करार भारत स्वीकारणार नाही.”
यामुळेच चर्चेत ‘कॉर्न’ (मका) आणि ‘सोयामील’ (सोयाबीन उत्पादन) हे दोन मुद्दे केंद्रस्थानी आले.
अमेरिकेचे बहुतेक मका उत्पादन हे जनुक बदललेले (GM) असते, तर भारतात GM पिकांवर बंदी आहे.
अमेरिका भारताला विनंती करत आहे की, त्यांच्या नॉन-GM मका आणि सोयाबीन उत्पादनांना परवानगी द्यावी, कारण ते फक्त इंधन मिश्रणासाठी (ethanol blending) वापरले जाईल, शेतीसाठी नव्हे.
भारतातील नियमांनुसार, इथेनॉल उत्पादनासाठी आयात केलेले धान्य वापरण्यास मनाई आहे.
या अडथळ्यामुळेच कराराच्या शेवटच्या टप्प्यावर चर्चेला विलंब झाला होता.
मोदी–ट्रम्प संवादानंतर बदलले समीकरण
गेल्या आठवड्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यात दूरध्वनीवर संवाद झाला.
त्यांनंतर दोन्ही देशांमध्ये सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले.
दोन्ही बाजूंनी अधिकृत तपशील जाहीर केला नसला, तरी सूत्रांच्या माहितीनुसार टॅरिफ कमी करणे आणि तेल खरेदी कमी करणे या दोन अटींवर समझोता झाला आहे.
या करारामुळे दोन्ही देशांमधील व्यापाराला चालना मिळेल आणि अमेरिकन कृषी उत्पादनांना मर्यादित प्रमाणात भारतीय बाजारपेठेत प्रवेश मिळेल, अशी अपेक्षा आहे.
“मोदी जगातील सर्वात देखणा आणि कठोर नेता” – ट्रम्प
पत्रकार परिषदेत ट्रम्प यांनी पंतप्रधान मोदींविषयी कौतुकाचे शब्द वापरले.
ते म्हणाले, “पंतप्रधान मोदी हे सर्वात देखणे आणि कठोर नेते आहेत. माझा त्यांच्यावरील आदर आणि प्रेम प्रचंड आहे. आम्ही दोघे मिळून अनेक चांगल्या गोष्टी साध्य केल्या आहेत.”
त्यांनी पुढे असेही सांगितले की, “मी भारत आणि पाकिस्तान या दोन अणुशक्ती राष्ट्रांमधील युद्ध थांबवले. दोन्ही देश युद्धाच्या उंबरठ्यावर होते आणि मी दोघांनाही थांबवले.”
india–Pakistanसंघर्षावर वादग्रस्त दावा
ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा मे १० रोजी झालेल्याindia-Pakistan युद्धविरामाबाबत श्रेय घेण्याचा दावा केला.
ते म्हणाले, “मी मोदींना फोन केला आणि सांगितले की, ‘तुम्ही पाकिस्तानसोबत युद्ध करत आहात, अशा परिस्थितीत आम्ही व्यापार करार करू शकत नाही.’ दोन दिवसांनी त्यांनी मला फोन करून सांगितले की, आम्हाला समजले आहे, आणि दोन्ही देशांनी लढाई थांबवली.” भारत सरकारने मात्र ट्रम्प यांच्या या दाव्याला वारंवार नकार दिला आहे. विदेश मंत्रालयाने स्पष्ट केले की, “indiaने कोणत्याही बाह्य मध्यस्थीशिवाय आणि कोणाच्याही दबावाखाली युद्धविराम मान्य केले नाही.” नवी दिल्लीने हेही सांगितले की, “युद्धविरामासाठी विनंती पाकिस्तानने केली होती, अमेरिकेने नव्हे.”
“मी अणुयुद्ध थांबवले” – ट्रम्प यांचा दावाही
ट्रम्प यांनी पुढे असेही म्हटले की,
“ही दोन अणुशक्ती राष्ट्रे होती आणि ते खरोखरच एकमेकांविरुद्ध लढायला सज्ज होते. पण मी हस्तक्षेप केला आणि दोन्ही बाजूंना शांत राहण्यास सांगितले. त्यामुळे युद्ध थांबले.”
ट्रम्प यांनी आपल्या या कृतीचे श्रेय नोबेल शांतता पुरस्कारासाठीही पात्र ठरवण्याचा प्रयत्न केला.
मात्र या वर्षीचा नोबेल पुरस्कार व्हेनेझुएलाच्या राजकारणी मारिया कोरिना माचाडो यांना देण्यात आला.
अमेरिकेचे स्वार्थ आणि राजकीय हेतू
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, ट्रम्प यांच्या या वक्तव्यामागे दोन हेतू स्पष्ट दिसतात —
अमेरिकन निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय-अमेरिकन मतदारांना आकर्षित करणे.
आणि आशियाई राजकारणात स्वतःचा “शांततेचा दूत” असा प्रतिमा निर्माण करणे.
indiaशी व्यापार कराराबाबत बोलताना ट्रम्प यांनी मोदींची प्रशंसा केली, पण त्याचवेळी रशिया आणि पाकिस्तानबाबत अमेरिकेचा प्रभाव दाखवण्याचाही प्रयत्न केला.
indiaची भूमिका: ‘लाल रेषा’ कायम
भारताने स्पष्ट केले आहे की, कोणताही करार भारतीय शेतकरी आणि सामान्य नागरिकांच्या हितावर आघात करणार नाही.
परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर यांनी याबाबत म्हटले होते,
“अमेरिकेसोबतचा कोणताही व्यापार करार आमच्या लाल रेषांचा आदर करणारा असावा. रशियन तेल खरेदीवर लादलेली २५ टक्क्यांची दंडात्मक शुल्क अन्याय्य आहे.”
भारताने या भूमिकेवर ठाम राहून अमेरिकेला सूचित केले की, “व्यापार आणि ऊर्जा या दोन्ही गोष्टी भारताच्या सार्वभौम निर्णयाचा भाग आहेत.”
संभाव्य कराराचा आराखडा
नवीन व्यापार करारात खालील मुद्दे अपेक्षित आहेत —
Indiaने रशियन तेल खरेदी मर्यादित प्रमाणात ठेवणे,
अमेरिकेने भारतीय वस्तूंवरील शुल्क ५० टक्क्यांवरून १६ टक्क्यांपर्यंत कमी करणे,
नॉन-GM मका आणि सोयामील आयातीला मर्यादित परवानगी,
दोन्ही देशांमध्ये शुल्क आणि बाजारपेठ प्रवेशाचा कालांतराने पुनरावलोकन यंत्रणा.
या करारामुळे भारतातील इथेनॉल उत्पादन उद्योगाला चालना, तसेच अमेरिकन शेतकऱ्यांना नव्या बाजारपेठेचा लाभ मिळण्याची शक्यता आहे.
आंतरराष्ट्रीय प्रतिक्रिया
अमेरिकेतील धोरणतज्ज्ञांनी ट्रम्प यांच्या विधानाकडे “निवडणुकीपूर्वीचा राजकीय प्रचार” म्हणून पाहिले आहे.
काहींचे म्हणणे आहे की, या वक्तव्याने ट्रम्प पुन्हा एकदा भारत-अमेरिका संबंधांच्या माध्यमातून आशियाई मतदारांना खूश करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
भारतात मात्र सरकारने कोणतीही अधिकृत प्रतिक्रिया दिलेली नाही. परराष्ट्र मंत्रालयाचे सूत्र सांगतात की,
“भारत प्रत्येक देशासोबत समानतेच्या आणि परस्पर हिताच्या तत्त्वावर व्यवहार करतो. आम्ही कोणत्याही दबावाखाली निर्णय घेत नाही.”
ट्रम्प यांचे “भारताशी व्यापार करार करणार” हे विधान निःसंशयपणे आंतरराष्ट्रीय चर्चेचा विय बनले आहे. एकीकडे भारत अमेरिकेसोबतच्या आर्थिक संबंधांना बळकटी देण्याच्या दिशेने आहे, तर दुसरीकडे स्वतंत्र परराष्ट्र धोरणाचे भान जपण्याचा प्रयत्न करत आहे. ट्रम्प यांच्या प्रशंसात्मक विधानांमुळे मोदी–ट्रम्प संबंधांचे समीकरण पुन्हा चर्चेत आले असले, तरी भारत-पाकिस्तान युद्धविरामाबाबतचे दावे मात्र नवी दिल्लीसाठी अस्वस्थ करणारे आहेत. या पार्श्वभूमीवर पुढील काही आठवड्यांत दोन्ही देशांच्या प्रतिनिधीमंडळांमध्ये होणाऱ्या चर्चांवर सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/donald/
