UPI पेमेंट करताना आता मोबाईल नंबर राहील सुरक्षित! ‘या 3 स्मार्ट ट्रिक्स’ने वाढवा प्रायव्हसी आणि टाळा सायबर धोका
आजच्या डिजिटल युगात ऑनलाइन पेमेंट हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. चहाच्या टपरीपासून ते मोठ्या शॉपिंग मॉलपर्यंत सर्वत्र यूपीआय अर्थात यूपीआय पेमेंटचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जात आहे. काही सेकंदांत पैसे ट्रान्सफर होतात, रोख पैशांची गरज राहत नाही आणि व्यवहारही अत्यंत सोपे झाले आहेत. भारतात डिजिटल व्यवहारांना गती देण्यात Unified Payments Interface म्हणजेच यूपीआय ने क्रांतिकारी भूमिका बजावली आहे.
मात्र, या सोयीसोबतच एक मोठा प्रश्नही निर्माण झाला आहे आणि तो म्हणजे प्रायव्हसीचा. अनेक वापरकर्त्यांना माहिती नसते की, यूपीआय व्यवहार करताना अनेक वेळा त्यांचा मोबाईल नंबर समोरच्या व्यक्तीकडे दिसू शकतो. दुकानदार, अनोळखी व्यक्ती किंवा कोणताही रिसीव्हर तुमचा नंबर पाहू शकतो. यामुळे स्पॅम कॉल्स, प्रमोशनल मेसेजेस, फसवणूक आणि सायबर गुन्ह्यांचा धोका वाढू शकतो.
Related News
EPFO WhatsApp Service 2026: 24 तासांत PF माहिती मिळणार, लाखो कर्मचाऱ्यांसाठी मोठा दिलासा
“धमाकेदार Acer Aspire 5 AI Laptop भारतात लॉन्च: जाणून घ्या 7 जबरदस्त फीचर्स आणि किंमत!”
CM फडणवीसांचा बँकांना इशारा! शेतकरी कर्जात अडथळे आणल्यास ‘बंदोबस्त’; CIBILची अट रद्द करण्याचे आदेश
60 दिवसांचा धक्कादायक अल्टिमेटम! Meta-Amazon मधील AI नोकरकपातीमुळे 1.1 लाख कर्मचाऱ्यांवर संकट, H-1B भारतीय इंजिनिअर्स हादरले
5 कॅमेरे आणि 7050mAh बॅटरीसह Oppo Find X9 Ultra भारतात लॉन्च; किंमत ऐकून थक्क व्हाल
आता थेट UPI मधून काढता येणार PF; EPFO च्या नव्या सुविधेमुळे पैसे मिळणार झटपट
7000mAh बॅटरीचा ‘पॉवरफुल’ धमाका! Moto G37 Power मध्ये 50MP कॅमेरा, किंमत फक्त ₹15,999
EPFO WhatsApp Service 2026 : आता फक्त ‘Hello’ मेसेजवर मिळणार PF बॅलन्स; 24×7 AI सुविधा सुरू
7 पॉवरफुल फीचर्ससह गुगलचा जादुई AI चष्मा! ‘Hey Google’ म्हणताच ॲक्टिव्ह होणार Gemini AI
स्मार्टफोनची बॅटरी पटकन संपते? मग ‘एअरप्लेन मोड’ आणि ‘DND’ मधला हा महत्त्वाचा फरक जाणून घ्या
AI साठी मेटाची मोठी खेळी! 8 हजार कर्मचाऱ्यांना धक्का, हजारोंची नोकरी गेली
विशेषतः महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि डिजिटल फसवणुकीपासून सावध राहू इच्छिणाऱ्या लोकांसाठी हा मुद्दा अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. पण आता काळजी करण्याची गरज नाही. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) आणि विविध पेमेंट अॅप्सने अशा सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत, ज्यामुळे तुमचा मोबाईल नंबर पूर्णपणे सुरक्षित ठेवता येऊ शकतो.
UPI व्यवहारात मोबाईल नंबर का दिसतो?
बहुतेक वेळा यूपीआय आयडी हा मोबाईल नंबरशी जोडलेला असतो. उदाहरणार्थ, 98XXXXXX45@paytm किंवा 98XXXXXX45@ybl अशा स्वरूपातील आयडी व्यवहारावेळी दिसतो. त्यामुळे व्यवहार करणाऱ्या व्यक्तीला तुमचा नंबर सहज समजू शकतो.
सायबर तज्ज्ञांच्या मते, हा नंबर वापरून फसवणूक करणारे लोक व्हॉट्सअॅप मेसेज, फेक कॉल किंवा बँकिंग फ्रॉड करण्याचा प्रयत्न करू शकतात. काही वेळा सोशल इंजिनिअरिंगद्वारे वैयक्तिक माहितीही मिळवली जाऊ शकते.
कस्टम UPI आयडी म्हणजे काय?
मोबाईल नंबर लपवण्यासाठी सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे कस्टमाइज्ड किंवा फ्रेंडली यूपीआय आयडी तयार करणे. यामध्ये तुम्ही स्वतःच्या पसंतीचे नाव वापरू शकता.
उदाहरणार्थ :
- pravin.pay@oksbi
- smartuser@paytm
- digitalname@ibl
अशा आयडीमध्ये मोबाईल नंबर दिसत नाही. त्यामुळे व्यवहार सुरक्षित राहतो आणि वैयक्तिक माहिती गुप्त ठेवता येते.
Paytm वर नंबर कसा लपवाल?
जर तुम्ही पेटीएम वापरत असाल तर खालील स्टेप्स फॉलो करा :
- सर्वप्रथम Paytm अॅप उघडा
- प्रोफाइल आयकॉनवर क्लिक करा
- UPI & Payment Settings निवडा
- Manage UPI ID या पर्यायावर जा
- नवीन कस्टम UPI आयडी तयार करा
यानंतर व्यवहार करताना तुमचा मोबाईल नंबर समोरच्या व्यक्तीला दिसणार नाही.
Google Pay वापरकर्त्यांसाठी महत्त्वाची सेटिंग
गुगल पे वापरणाऱ्या युजर्सनाही मोबाईल नंबर लपवण्याची सुविधा मिळते.
प्रक्रिया अशी :
- Google Pay अॅप उघडा
- प्रोफाइल फोटोवर क्लिक करा
- Bank Account पर्याय निवडा
- Manage UPI Number वर जा
- आवश्यक असल्यास नंबर अनलिंक किंवा नवीन आयडी सेट करा
यामुळे तुमचा मूळ नंबर व्यवहारात दिसणार नाही.
BHIM अॅपमध्येही उपलब्ध खास फीचर
NPCI च्या अधिकृत BHIM अॅपमध्येही ही सुविधा देण्यात आली आहे.
त्यासाठी :
- प्रोफाइल सेक्शनमध्ये जा
- Create New UPI Number निवडा
- नवीन उपनाम किंवा व्हर्च्युअल आयडी तयार करा
ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर व्यवहार अधिक सुरक्षित होतात.
NPCI ची नवीन सुविधा काय आहे?
नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने वापरकर्त्यांची गोपनीयता वाढवण्यासाठी व्हर्च्युअल UPI नंबर आणि पर्यायी UPI आयडीची सुविधा उपलब्ध करून दिली आहे.
यामुळे :
- मूळ बँक नंबर लपतो
- व्यवहार सुरक्षित होतात
- सायबर फसवणुकीचा धोका कमी होतो
- स्पॅम कॉल्स कमी होऊ शकतात
डिजिटल पेमेंट अधिक सुरक्षित करण्यासाठी हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
प्राथमिक UPI आयडी बदलणे का आवश्यक?
अनेक वापरकर्त्यांकडे एकापेक्षा जास्त UPI आयडी असतात. मात्र व्यवहारासाठी कोणता आयडी वापरला जातो हे ‘Primary UPI ID’ वर अवलंबून असते.
जर तुम्ही मोबाईल नंबरऐवजी कस्टम आयडीला प्रायमरी बनवले तर भविष्यातील सर्व व्यवहार त्या आयडीद्वारे होतील. त्यामुळे तुमचा नंबर कायम सुरक्षित राहू शकतो.
सायबर फसवणूक कशी टाळाल?
मोबाईल नंबर सुरक्षित ठेवण्यासोबतच काही अतिरिक्त खबरदारी घेणेही आवश्यक आहे.
या गोष्टी नेहमी लक्षात ठेवा :
- कोणालाही OTP सांगू नका
- अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका
- स्क्रीन शेअरिंग अॅप्स डाउनलोड करू नका
- फेक कस्टमर केअर नंबरपासून सावध राहा
- सार्वजनिक WiFi वरून बँकिंग व्यवहार टाळा
- UPI PIN कुणासोबतही शेअर करू नका
सायबर गुन्हेगार सतत नवीन पद्धती वापरत असतात. त्यामुळे डिजिटल व्यवहार करताना सतर्क राहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
महिलांसाठी ही सुविधा का महत्त्वाची?
महिलांच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने मोबाईल नंबर लपवण्याची सुविधा अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे. अनेकदा दुकानदार किंवा अनोळखी व्यक्ती व्यवहारानंतर नंबर सेव्ह करून संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करतात. अशा परिस्थितीत कस्टम UPI आयडी प्रायव्हसी जपण्यासाठी मदत करू शकतो.
डिजिटल भारतात प्रायव्हसीचे महत्त्व वाढले
भारतामध्ये डिजिटल पेमेंटचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. छोटे व्यापारी, फेरीवाले, टॅक्सी चालक आणि सामान्य नागरिक सर्वच UPI वापरत आहेत. पण डिजिटल व्यवहार जितके वाढतात तितकी सायबर सुरक्षेची गरजही वाढते.
तज्ज्ञांच्या मते, पुढील काही वर्षांत डिजिटल प्रायव्हसी हा सर्वात मोठा मुद्दा ठरू शकतो. त्यामुळे प्रत्येक वापरकर्त्याने स्वतःची माहिती सुरक्षित ठेवणे आवश्यक आहे.
UPI वापरताना ‘ही’ चूक करू नका
काही लोक सोशल मीडियावर आपला QR कोड सार्वजनिकपणे शेअर करतात. अनेक वेळा त्या QR कोडसोबत मोबाईल नंबरही जोडलेला असतो. त्यामुळे अशा गोष्टी टाळणे महत्त्वाचे आहे.
तसेच, व्यवहारासाठी वेगळा नंबर आणि वैयक्तिक वापरासाठी वेगळा नंबर ठेवण्याचा सल्लाही सायबर तज्ज्ञ देतात.
भविष्यात आणखी सुरक्षित होणार डिजिटल पेमेंट
NPCI आणि विविध बँका सतत नवीन सिक्युरिटी फीचर्सवर काम करत आहेत. AI आधारित फ्रॉड डिटेक्शन, बायोमेट्रिक सिक्युरिटी आणि प्रायव्हसी कंट्रोल्स यामुळे भविष्यात UPI व्यवहार आणखी सुरक्षित होण्याची शक्यता आहे.
डिजिटल व्यवहारांचा वेग वाढत असताना प्रायव्हसी आणि सुरक्षा या दोन्ही गोष्टींना समान महत्त्व दिले जात आहे.
UPI मुळे व्यवहार अत्यंत सोपे आणि जलद झाले असले तरी प्रायव्हसीची काळजी घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. मोबाईल नंबर लपवण्यासाठी कस्टम UPI आयडी, व्हर्च्युअल नंबर आणि प्रायमरी आयडी सेटिंग यांसारख्या सुविधांचा वापर केल्यास तुमची वैयक्तिक माहिती सुरक्षित राहू शकते.
सायबर फसवणुकीच्या वाढत्या घटनांच्या पार्श्वभूमीवर प्रत्येक डिजिटल वापरकर्त्याने सावध राहणे आवश्यक आहे. काही सोप्या सेटिंग्ज आणि खबरदारीमुळे तुम्ही तुमचा UPI अनुभव अधिक सुरक्षित आणि प्रायव्हसी-फ्रेंडली बनवू शकता.
