अमेरिका-इराण तणावामुळे बाजारात खळबळ; म्युच्युअल फंड गुंतवणूकदारांनी घाबरावे का? तज्ज्ञांचा सल्ला
जगभरात सध्या भू-राजकीय तणाव वाढताना दिसत आहे. विशेषतः United States, Israel आणि Iran यांच्यात वाढलेल्या संघर्षामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होताना दिसत आहे. क्षेपणास्त्र हल्ले, लष्करी कारवाया आणि परस्पर धमक्या यामुळे केवळ मध्यपूर्वेतच नाही तर संपूर्ण जगात अस्थिरतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या तणावाचा थेट परिणाम जागतिक शेअर बाजारांवर आणि गुंतवणूकदारांच्या मानसिकतेवर होत आहे.
अशा परिस्थितीत सर्वसामान्य गुंतवणूकदार, विशेषतः म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करणारे लोक, चिंतेत पडतात. “आता गुंतवणूक थांबवावी का?”, “पोर्टफोलिओ बदलावा का?”, “बाजार आणखी घसरणार का?” असे अनेक प्रश्न गुंतवणूकदारांच्या मनात निर्माण होतात. मात्र तज्ज्ञांचे मत असे आहे की अशा परिस्थितीत घाईघाईने निर्णय घेण्यापेक्षा दीर्घकालीन दृष्टिकोन ठेवणे अधिक महत्त्वाचे असते.
जागतिक तणावाचा बाजारावर परिणाम
जगातील दोन मोठ्या शक्तींमधील किंवा अनेक देशांमधील संघर्ष सुरू झाला की त्याचा परिणाम जागतिक आर्थिक व्यवस्थेवर होतो. मध्यपूर्वेत युद्धाची स्थिती निर्माण झाल्यास कच्च्या तेलाच्या किमती वाढण्याची शक्यता असते. कारण या भागातून जगातील मोठ्या प्रमाणात तेलाचा पुरवठा होतो.
तेल महाग झाले की त्याचा परिणाम वाहतूक, उत्पादन आणि इतर अनेक उद्योगांवर होतो. परिणामी महागाई वाढण्याची शक्यता निर्माण होते. अशा परिस्थितीत गुंतवणूकदार सावध भूमिका घेतात.
युद्धाच्या किंवा तणावाच्या बातम्या समोर येताच शेअर बाजारात घसरण दिसून येते. गुंतवणूकदार जोखीम टाळण्यासाठी इक्विटीमधून पैसे काढून सुरक्षित पर्यायांकडे वळतात. त्यामुळे अल्पकालीन अस्थिरता निर्माण होते.
भारतावर याचा कसा परिणाम होऊ शकतो?
भारत थेट या संघर्षात सहभागी नसला तरी जागतिक अर्थव्यवस्थेशी जोडलेला असल्यामुळे त्याचा परिणाम भारतावरही होतो. कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यास भारताच्या आयात खर्चात वाढ होऊ शकते. तसेच परदेशी गुंतवणूकदार (FII) काही काळासाठी भारतीय बाजारातून पैसे काढू शकतात. यामुळे शेअर बाजारात चढ-उतार वाढू शकतात. तथापि भारताची अर्थव्यवस्था मजबूत असल्यामुळे दीर्घकालीन दृष्टीने बाजार पुन्हा स्थिर होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करतात.
तज्ज्ञांचे मत काय?
Axis Mutual Fund यासारख्या वित्तीय संस्थांचे म्हणणे आहे की गुंतवणूकदारांनी केवळ अल्पकालीन घडामोडींवर लक्ष केंद्रित करू नये. इतिहासाकडे पाहिले तर प्रत्येक मोठ्या संघर्षानंतर काही काळ बाजारात अस्थिरता आली आहे. मात्र कालांतराने बाजाराने पुन्हा सावरत प्रगती केली आहे.
शेअर बाजाराचा दीर्घकालीन प्रवास कंपन्यांची वाढ, अर्थव्यवस्थेची ताकद आणि गुंतवणूकदारांचा विश्वास यावर अवलंबून असतो. त्यामुळे काही दिवसांच्या किंवा काही आठवड्यांच्या घसरणीवरून मोठे निर्णय घेणे योग्य ठरत नाही.
गुंतवणूकदार ‘रिस्क ऑफ’ मोडमध्ये
जेव्हा जगभरात तणाव निर्माण होतो तेव्हा गुंतवणूकदार साधारणपणे जोखीम कमी करण्याचा प्रयत्न करतात. यालाच आर्थिक भाषेत ‘रिस्क ऑफ’ वातावरण असे म्हणतात. अशा वेळी गुंतवणूकदार शेअर बाजारातील गुंतवणूक कमी करून सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या पर्यायांकडे वळतात. यामध्ये विशेषतः सोने, चांदी आणि सरकारी रोखे (बाँड) यांचा समावेश होतो. या गुंतवणुकींना तुलनेने सुरक्षित मानले जाते.
सोने आणि चांदीची वाढती मागणी
इतिहास पाहिला तर प्रत्येक मोठ्या युद्धाच्या किंवा संकटाच्या काळात सोन्याच्या किंमती वाढलेल्या दिसतात. कारण गुंतवणूकदारांना सोने हे सुरक्षित गुंतवणुकीचे साधन वाटते. त्यामुळे संकटाच्या काळात त्याची मागणी वाढते. त्याचप्रमाणे सरकारी बाँडमध्येही गुंतवणूक वाढते. कारण हे साधन तुलनेने स्थिर आणि सुरक्षित मानले जाते.
बाजाराची सध्याची दिशा
सध्या जागतिक बाजार कोणत्याही स्पष्ट दिशेने जाताना दिसत नाहीत. दररोज येणाऱ्या युद्धाच्या बातम्या आणि राजकीय घडामोडींमुळे गुंतवणूकदारांचे निर्णय बदलत आहेत. कधी बाजार वाढतो तर कधी अचानक घसरतो. त्यामुळे अल्पकालीन अंदाज लावणे कठीण झाले आहे. मात्र काही तज्ज्ञांचे मत आहे की दीर्घकालीन दृष्टीने मजबूत कंपन्यांमध्ये गुंतवणुकीसाठी सध्याची पातळी आकर्षक ठरू शकते.
गुंतवणूकदारांनी कोणते धोरण अवलंबावे?
तज्ज्ञांच्या मते गुंतवणूकदारांनी काही महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
1. टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक करा
बाजारातील तळ अचूक पकडणे जवळजवळ अशक्य असते. त्यामुळे एकरकमी मोठी गुंतवणूक करण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक करणे अधिक योग्य ठरते.
2. एसआयपी सुरू ठेवा
जर तुम्ही SIP (Systematic Investment Plan) द्वारे म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करत असाल तर ती थांबवू नका. बाजार घसरल्यावर कमी किमतीत अधिक युनिट्स मिळतात. यामुळे दीर्घकालीन परतावा वाढण्यास मदत होते.
3. दीर्घकालीन उद्दिष्टे लक्षात ठेवा
गुंतवणूक करताना अल्पकालीन चढ-उतारांपेक्षा दीर्घकालीन उद्दिष्टे महत्त्वाची असतात. घर खरेदी, मुलांचे शिक्षण किंवा निवृत्ती यासारख्या उद्दिष्टांसाठी गुंतवणूक करताना संयम ठेवणे आवश्यक असते.
4. पोर्टफोलिओमध्ये संतुलन ठेवा
इक्विटी, कर्ज आणि सोने अशा वेगवेगळ्या मालमत्ता वर्गांमध्ये संतुलित गुंतवणूक ठेवणे फायदेशीर ठरते. यामुळे जोखीम कमी होते आणि बाजारातील अस्थिरतेचा परिणाम कमी होतो.
डॉलर मजबूत होण्याची शक्यता
भू-राजकीय तणाव वाढल्यावर अनेकदा अमेरिकन डॉलर मजबूत होतो. कारण गुंतवणूकदार सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या चलनांकडे वळतात. त्यामुळे डॉलरची मागणी वाढते. याचा परिणाम उदयोन्मुख बाजारपेठांवर होतो. भारतासारख्या देशांमध्ये रुपयावर दबाव येऊ शकतो. मात्र तज्ज्ञांच्या मते हा परिणाम सहसा तात्पुरता असतो.
मागील 15 वर्षांचा अनुभव
गेल्या 15 वर्षांत जगाने अनेक भू-राजकीय संकटांचा सामना केला आहे. यामध्ये Arab Spring, Uri Surgical Strike, Russia-Ukraine War, Israel-Hamas War अशा अनेक घटनांचा समावेश होतो. प्रत्येक वेळी सुरुवातीला बाजारात भीती आणि अस्थिरता दिसून आली. मात्र काही काळानंतर बाजार पुन्हा स्थिर झाला आणि वाढीच्या मार्गावर परतला.
अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील वाढता तणाव जागतिक बाजारासाठी चिंतेचा विषय ठरला आहे. त्यामुळे अल्पकालीन काळात बाजारात अस्थिरता राहू शकते. मात्र इतिहास सांगतो की अशा संकटांचा परिणाम सहसा तात्पुरता असतो. मजबूत अर्थव्यवस्था, कंपन्यांची वाढ आणि दीर्घकालीन गुंतवणूक धोरण यामुळे बाजार पुन्हा सावरतो.
म्हणूनच म्युच्युअल फंड गुंतवणूकदारांनी घाबरून निर्णय घेऊ नयेत. संयम ठेवून, नियमित गुंतवणूक सुरू ठेवून आणि संतुलित पोर्टफोलिओ ठेवून दीर्घकालीन फायद्याचा विचार करणे अधिक योग्य ठरेल.
(डिस्क्लेमर: या लेखातील माहिती सामान्य माहितीच्या उद्देशाने देण्यात आली आहे. गुंतवणूक करण्यापूर्वी आर्थिक तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)
