भारतातील महामार्गांवर टोल वसुलीची प्रक्रिया सुलभ, वेगवान आणि पारदर्शक करण्यासाठी FASTag प्रणाली अनिवार्य करण्यात आली आहे. डिजिटल पेमेंटच्या या माध्यमामुळे वाहनचालकांचा वेळ वाचतो, इंधनाची बचत होते आणि टोल प्लाझांवरील वाहतूक कोंडी कमी होते. मात्र, काही वाहनधारक टोलचे पैसे वाचवण्यासाठी FASTag मध्ये विविध प्रकारचे ‘जुगाड’ करत असल्याचे प्रकार समोर येत आहेत. हे जुगाड तात्पुरते फायदेशीर वाटले, तरी प्रत्यक्षात ते वाहनचालकांना मोठ्या आर्थिक आणि कायदेशीर अडचणीत टाकू शकतात.
अलीकडेच विविध माध्यमांमधून असे समोर आले आहे की, काही वाहनचालक FASTag प्रणालीला चकवा देण्यासाठी विविध युक्त्या वापरत आहेत. या प्रकारांमध्ये प्रामुख्याने FASTag योग्य पद्धतीने न लावणे, दुसऱ्या वाहनाचा FASTag वापरणे किंवा टॅग झाकून ठेवणे यांचा समावेश आहे. हे प्रकार केवळ नियमभंग नाहीत, तर टोल चोरीच्या श्रेणीत मोडतात.
FASTag मध्ये कसे केले जातात ‘जुगाड’?
काही वाहनधारक FASTag गाडीच्या पुढील काचेवर कायमस्वरूपी चिकटवत नाहीत. त्याऐवजी ते हातात धरून किंवा प्लास्टिकमध्ये ठेवून स्कॅनरसमोर दाखवतात. यामुळे स्कॅनिंगमध्ये अडथळे निर्माण होतात आणि काही वेळा तांत्रिक बिघाड दाखवून कमी टोल भरण्याचा प्रयत्न केला जातो.
Related News
राष्ट्रीय महामार्गांवरील प्रवास महागणार! 1 एप्रिलपासून FASTag वार्षिक पास महाग; लाखो वाहनचालकांवर परिणाम
Cashless Toll India 2026 : 5 मोठे फायदे! 1 एप्रिलपासून टोल पूर्णपणे कॅशलेस – जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
दुसरा प्रकार म्हणजे, एका वाहनासाठी असलेला FASTag दुसऱ्या वाहनावर वापरणे. उदाहरणार्थ, कारसाठी असलेला टॅग ट्रक किंवा बसवर वापरून कमी टोल देण्याचा प्रयत्न केला जातो. हा प्रकार अत्यंत गंभीर मानला जातो.
तिसरा प्रकार म्हणजे FASTag वर जाणूनबुजून अडथळे निर्माण करणे. काही जण टॅगवर सेलोटेप, कागद किंवा अन्य वस्तू लावतात, जेणेकरून कॅमेरा तो स्कॅन करू शकणार नाही. अशा वेळी ‘स्कॅन झाला नाही’ असे कारण देत रोख व्यवहारात कमी पैसे देण्याचा प्रयत्न होतो.
‘One Vehicle, One FASTag’ नियम कडक
नॅशनल हायवे अथॉरिटी ऑफ इंडिया (NHAI) ने ‘One Vehicle, One FASTag’ हा नियम अधिक कडकपणे लागू केला आहे. या नियमानुसार, प्रत्येक वाहनासाठी स्वतंत्र FASTag असणे बंधनकारक आहे. एकाच FASTag चा वापर अनेक वाहनांसाठी केल्यास तो नियमभंग ठरतो.
जर कोणत्याही वाहनधारकाने हा नियम मोडला, तर संबंधित FASTag त्वरित ब्लॅकलिस्ट केला जाऊ शकतो. ब्लॅकलिस्ट झाल्यास टोल प्लाझावर वाहनाला दुप्पट टोल भरावा लागतो. यामुळे वाहनचालकांचा खर्च वाढतो आणि प्रवास अधिक त्रासदायक होतो.
काय आहेत संभाव्य धोके?
FASTag मध्ये फेरफार केल्यास वाहनचालकांना अनेक गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागू शकते. सर्वात आधी, टोल प्लाझावर स्कॅन न झाल्यास किंवा नियमभंग आढळल्यास दुप्पट टोल आकारला जातो. हा दंड वारंवार लागल्यास आर्थिक नुकसान मोठ्या प्रमाणात होऊ शकते.
याशिवाय, वारंवार नियमभंग केल्यास FASTag कायमचा बंद (Deactivate) केला जाऊ शकतो. यामुळे वाहनधारकाला पुन्हा नवीन FASTag घ्यावा लागतो, तसेच पूर्वीचा बॅलन्सही अडकू शकतो.
कायदेशीर दृष्टीने पाहता, टोल चोरी हा फसवणुकीचा प्रकार मानला जातो. त्यामुळे अशा प्रकरणांमध्ये पोलिसांत तक्रार दाखल होऊ शकते. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये न्यायालयीन कारवाईही होऊ शकते.
एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे विमा. जर एखाद्या अपघाताच्या वेळी वाहनाचा FASTag नियमबाह्य स्थितीत आढळला, तर विमा कंपनी क्लेम नाकारण्याची शक्यता असते. त्यामुळे छोटासा ‘जुगाड’ मोठ्या आर्थिक नुकसानीचे कारण ठरू शकतो.
स्मार्ट कॅमेऱ्यांचे कडक निरीक्षण
आजकाल टोल प्लाझांवर अत्याधुनिक कॅमेरे आणि सेन्सर्स बसवण्यात आले आहेत. हे कॅमेरे वाहन क्रमांक, FASTag स्कॅनिंग आणि इतर हालचालींचे अचूक निरीक्षण करतात. त्यामुळे कोणतीही फसवणूक लपवणे जवळपास अशक्य झाले आहे.
तसेच, FASTag प्रणाली आता केंद्रीय डेटाबेसशी जोडलेली आहे. त्यामुळे कोणत्याही वाहनाचा इतिहास, वापर आणि व्यवहार सहज तपासता येतो. यामुळे नियमभंग करणाऱ्यांवर त्वरीत कारवाई केली जाते.
सुरक्षित आणि नियमबद्ध वापरासाठी काय करावे?
वाहनधारकांनी FASTag नेहमी गाडीच्या पुढील काचेवर (विंडशील्ड) आतल्या बाजूने आणि मध्यभागी व्यवस्थित चिकटवावा. एकदा लावल्यानंतर तो काढण्याचा प्रयत्न करू नये, कारण त्यामुळे त्यातील चिप खराब होऊ शकते.तसेच, प्रत्येक वाहनासाठी स्वतंत्र FASTag वापरणे अत्यावश्यक आहे. दुसऱ्या वाहनाचा टॅग वापरणे टाळावे. FASTag वर कोणताही अडथळा निर्माण होणार नाही याची काळजी घ्यावी.
नियमांचे पालन केल्यास प्रवास अधिक सुलभ, सुरक्षित आणि तणावमुक्त होतो. अन्यथा, काही रुपयांची बचत करण्यासाठी केलेला प्रयत्न हजारो रुपयांचा दंड आणि कायदेशीर अडचणी निर्माण करू शकतो.
FASTag प्रणाली ही देशाच्या डिजिटल आणि आधुनिक वाहतूक व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहे. यामुळे वेळ, इंधन आणि श्रम यांची मोठ्या प्रमाणात बचत होते. मात्र, या प्रणालीचा गैरवापर केल्यास त्याचे गंभीर परिणाम भोगावे लागू शकतात.टोल वाचवण्यासाठी केलेला ‘जुगाड’ तात्पुरता फायदेशीर वाटू शकतो, पण दीर्घकालीन दृष्टीने तो तोट्याचा ठरतो. त्यामुळे प्रत्येक वाहनधारकाने नियमांचे काटेकोर पालन करून सुरक्षित आणि जबाबदार प्रवास करणे आवश्यक आहे.
