Third Mumbai : तिसऱ्या मुंबईचा मेगा प्लॅन! ३२३ चौ.कि.मी.मध्ये उभं राहणार नवं शहर; पण ३ मोठी आव्हानं अजून कायम
तिसऱ्या मुंबईचा मेगा विकास! ३२३ चौ.कि.मी.मध्ये उभं राहणार नवं शहर; पण ३ मोठी आव्हानं कायम
मुंबई महानगर प्रदेशाचा वाढता विस्तार, लोकसंख्येचा प्रचंड ताण आणि रोजगाराच्या वाढत्या संधी लक्षात घेऊन राज्य सरकार आता आणखी एका महत्त्वाकांक्षी शहराची उभारणी करण्याच्या तयारीत आहे. मुंबई आणि नवी मुंबईनंतर आता ‘तिसरी मुंबई’ विकसित करण्याचा आराखडा वेगाने पुढे सरकत आहे. हा प्रकल्प केवळ नवीन शहर उभारण्यापुरता मर्यादित नसून, भविष्यातील नियोजित शहरी विकासाचे मॉडेल म्हणून त्याकडे पाहिले जात आहे.
नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला लागून असलेल्या परिसरात उभारण्यात येणारे हे शहर कर्नाळा-साई-चिरनेर (KSC) न्यू टाऊन या नावाने विकसित होणार आहे. पनवेल, पेण आणि उरण या तालुक्यांतील तब्बल १२४ गावांमध्ये ३२३ चौ.कि.मी. क्षेत्रावर हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबवला जाणार आहे.
Related News
5 प्रभावी संदेश! ‘पाणी जपून वापरूया, निसर्ग जपूया’; सुबोध भावेच्या भावनिक व्हिडिओने जिंकली चाहत्यांची मनं
आमिर खान Marriage 2026: 5 जुलैला गौरी स्प्रॅटसोबत रजिस्टर मॅरेज, 3 मोठे खुलासे स्वतः आमिर खानने केले
ATM PIN चोरीची 7 धोकादायक नवी ट्रिक! बोटांच्या उष्णतेवरून थर्मल स्कॅनिंगने खाते होऊ शकते रिकामे
शिंदेंचा ठाकरे गटाला थेट इशारा–“तुम्ही आम्हाला काय तुडवणार?” धक्कादायक 5 मोठे वार!
FDAचा मोठा धक्का! उद्घाटनानंतर 48 तासांत कुडाळच्या ‘आपला बाजार’ मॉलवर धाड; नेमकं काय घडलं?
सुप्रिया सुळे यांच्या घरी 5 खास फोटोसह मोठा विवाह सोहळा, रेवती–सारंग लग्नाची तयारी जोरात
बेस्ट संपावर मोठी निर्णायक बैठक; परिवहन मंत्र्यांचा धमाकेदार दावा – 10 मिनिटांत तोडगा?
सातवा खासदारही फुटल्याचा रामदास कदम यांचा खळबळजनक दावा! 7 खासदार फुटल्याचा खळबळजनक दावा
आमदार निवासातील पाणीटंचाईवरून 5 मोठे आरोप, राजकारण तापले
पुरंदर विमानतळासाठी 1,000 कोटींचे वाटप; 75% शेतकऱ्यांची सहमती, 22 जूनचा निर्णय ठरणार ऐतिहासिक
समोसा-कचोरीसाठी पायाने तुडवला मैदा; FDAची 3 मोठी कारवाई, हॉटेलला नोटीस
राज्य सरकार, एमएमआरडीए आणि नगरविकास विभागाच्या माध्यमातून या शहराचा मास्टर प्लॅन तयार करण्याचे काम सुरू असून, भविष्यातील पायाभूत सुविधा, उद्योग, निवासी संकुले आणि व्यावसायिक केंद्रे यांचा समावेश असलेले आधुनिक शहर उभारण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.
का आवश्यक आहे तिसरी मुंबई ?
मुंबईची लोकसंख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. घरांच्या वाढत्या किंमती, वाहतुकीवरील ताण आणि मर्यादित जागा यामुळे अनेक नागरिक नवी मुंबई आणि त्यापुढील भागांकडे वळत आहेत.
याच पार्श्वभूमीवर तिसरी मुंबई ही केवळ पर्यायी शहर नसून भविष्यातील आर्थिक केंद्र म्हणून विकसित केली जाणार आहे. यामध्ये निवासी, व्यावसायिक, औद्योगिक तसेच लॉजिस्टिक क्षेत्रांचा समतोल विकास करण्याचे नियोजन आहे.
१२४ गावांमध्ये उभारलं जाणार नवं शहर
प्रस्तावित शहराचा विस्तार पनवेल, पेण आणि उरण तालुक्यांतील १२४ गावांमध्ये होणार आहे. एकूण ३२३ चौ.कि.मी. क्षेत्रात विकसित होणाऱ्या या शहरात आधुनिक रस्ते, मेट्रो, रेल्वे, आयटी पार्क, उद्योग, शिक्षण संस्था, आरोग्य सुविधा, सार्वजनिक उद्याने आणि स्मार्ट नागरी सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत.
अटल सेतूमुळे मोठा फायदा
मुंबई ट्रान्स हार्बर लिंक अर्थात अटल सेतू सुरू झाल्यानंतर दक्षिण मुंबई आणि नवी मुंबई यांतील प्रवास मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे.याचा सर्वाधिक फायदा आता तिसऱ्या मुंबईला होणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.अटल सेतूमुळे दक्षिण मुंबईहून चिर्ले परिसरात कमी वेळात पोहोचणे शक्य होत आहे. त्यामुळे उच्चभ्रू निवासी प्रकल्प, व्यावसायिक गुंतवणूक आणि उद्योगांना चालना मिळत आहे.
नवी मुंबई विमानतळ ठरणार गेमचेंजर
नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ सुरू झाल्यानंतर परिसरातील विकासाला वेग आला आहे.विमानतळालगत हॉटेल्स, आयटी पार्क, कॉर्पोरेट ऑफिसेस, व्यावसायिक संकुले आणि आलिशान गृहप्रकल्पांची कामे आधीच सुरू झाली आहेत.तिसऱ्या मुंबईच्या विकासामुळे या संपूर्ण परिसराला आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे आर्थिक केंद्र बनवण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे.
विरार-अलिबाग कॉरिडॉरमुळे वाढणार कनेक्टिव्हिटी
विरार-अलिबाग मल्टिमोडल कॉरिडॉर हा प्रकल्प तिसऱ्या मुंबईच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.हा मार्ग पूर्ण झाल्यानंतर एमएमआरमधील विविध भागांशी जलद संपर्क निर्माण होणार आहे.यामुळे लॉजिस्टिक्स, वेअरहाऊसिंग, ई-कॉमर्स आणि औद्योगिक गुंतवणुकीला मोठी चालना मिळेल.
स्थावर मालमत्ता क्षेत्राला मोठी संधी
रिअल इस्टेट क्षेत्रासाठी तिसरी मुंबई हा सुवर्णकाळ ठरू शकतो.मोठ्या प्रमाणात निवासी टाउनशिप, व्यावसायिक संकुले, आयटी पार्क, औद्योगिक झोन आणि आधुनिक पायाभूत सुविधा उभारल्या जाणार असल्यामुळे भविष्यात गुंतवणुकीच्या मोठ्या संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
जमीनमालकांसाठी महत्त्वाचे प्रश्न
तिसऱ्या मुंबईचा सर्वात संवेदनशील मुद्दा म्हणजे जमीन संपादन.जमीनमालकांना योग्य मोबदला, भूखंड परतावा आणि वेळेत पुनर्वसन मिळाले नाही तर प्रकल्पाला मोठा विरोध होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.सध्या नैना प्रकल्पात ४० टक्के भूखंड परतावा देण्याची तरतूद आहे.मात्र तिसऱ्या मुंबईत हा परतावा केवळ २२.५ टक्के प्रस्तावित असल्याने अनेक जमीनमालक नाराजी व्यक्त करत आहेत.
मास्टर प्लॅन तयार करण्याचं काम सुरू
राज्य सरकारने सिंगापूरच्या Surbana Jurong Infrastructure या आंतरराष्ट्रीय सल्लागार कंपनीची नियुक्ती केली आहे.ऑगस्ट २०२६ पर्यंत मास्टर प्लॅन तयार करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.यासाठी ड्रोन मॅपिंग, LiDAR सर्व्हे आणि विविध तांत्रिक अभ्यास पूर्ण करण्यात आले आहेत.
४ हजार कोटींची तरतूद
एमएमआरडीएने २०२६-२७ च्या अर्थसंकल्पात तिसऱ्या मुंबईच्या प्राथमिक विकासासाठी तब्बल ४ हजार कोटी रुपयांची तरतूद केली आहे.यामध्ये रस्ते, पायाभूत सुविधा, नियोजन आणि प्रारंभिक विकासकामांचा समावेश आहे.
तिसऱ्या मुंबईसमोरची ३ मोठी आव्हानं
१. जमीन संपादन आणि पुनर्वसन
सर्वात मोठं आव्हान म्हणजे जमीन संपादन.योग्य मोबदला, न्याय्य परतावा आणि वेळेत पुनर्वसन न झाल्यास शेतकरी आणि स्थानिक नागरिकांचा विरोध वाढू शकतो.
२. पर्यावरणाचा समतोल
प्रस्तावित परिसरात शेतीयोग्य जमीन, जंगल आणि पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रांचा समावेश आहे.विकास करताना पर्यावरणाचे नुकसान होणार नाही याची काळजी घेणे अत्यावश्यक ठरणार आहे.
३. कनेक्टिव्हिटी आणि नागरी सुविधा
रस्ते, मेट्रो, रेल्वे, शाळा, रुग्णालये, बाजारपेठा, पाणीपुरवठा, मलनिस्सारण आणि सार्वजनिक वाहतूक यांचा विकास वेळेत झाला नाही तर शहराच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो.
भविष्यात काय?
तिसरी मुंबई हा केवळ आणखी एक शहरी विकास प्रकल्प नाही.हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक विकासाचा पुढचा टप्पा ठरू शकतो.
मुंबईवरील वाढता ताण कमी करणे, नव्या रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे, आधुनिक पायाभूत सुविधा उभारणे आणि जागतिक दर्जाचे नियोजित शहर निर्माण करणे हा या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे.मात्र त्यासाठी जमीनमालकांचा विश्वास संपादन करणे, पर्यावरणीय संतुलन राखणे आणि नियोजित पायाभूत सुविधा वेळेत पूर्ण करणे हीच खरी कसोटी असेल.जर ही तीन मोठी आव्हाने यशस्वीरित्या पार करण्यात आली, तर तिसरी मुंबई ही भविष्यात भारतातील सर्वात आधुनिक आणि नियोजित शहरांपैकी एक म्हणून उदयास येऊ शकते.
