अंतराळ विज्ञानाच्या जगात सध्या एक अत्यंत रोचक आणि आश्चर्यकारक घडामोड समोर आली आहे. NASA InSight Lander कडून मिळालेल्या नव्या आकडेवारीनुसार Mars म्हणजेच मंगळ ग्रह आपल्या अक्षावर पूर्वीपेक्षा अधिक वेगाने फिरत आहे. या छोट्याशा पण महत्त्वपूर्ण बदलामुळे मंगळावरील दिवस हळूहळू लहान होत चालले आहेत.
आजपर्यंत आपण पृथ्वीवरील दिवस २४ तासांचा असतो हे जाणतो, पण मंगळावरील एक दिवस सुमारे २४ तास ३७ मिनिटांचा असतो. मात्र, आता या कालावधीत सूक्ष्म बदल दिसून येत आहेत. वैज्ञानिकांच्या मते, मंगळाचा फिरण्याचा वेग दरवर्षी सुमारे ४ मिली-आर्कसेकंदांनी वाढत आहे. त्यामुळे दरवर्षी दिवसाचा कालावधी अत्यंत सूक्ष्म म्हणजेच मिलिसेकंदाच्या काही भागाने कमी होत आहे.
हा बदल ऐकायला जरी लहान वाटत असला तरी अंतराळ विज्ञानात त्याचे मोठे परिणाम होऊ शकतात. हजारो किंवा लाखो वर्षांनंतर हा बदल मंगळाच्या वेळ मोजण्याच्या पद्धतीत, म्हणजेच कॅलेंडरमध्ये मोठा फरक निर्माण करू शकतो.
Related News
1 उंदरामुळे ठरणार मानवजातीचे भविष्य; Chinaचा अंतराळातील ऐतिहासिक प्रजनन प्रयोग यशस्वी
चीनची चंद्रावर मानव मोहिम 2030: जागतिक स्पेसमध्ये चीनची ताकद
China’s Strong Determination : 2030 मध्ये चंद्रावर उतरतील चिनी अंतराळवीर
मंगळाचा वेग कसा मोजला गेला?
या संशोधनामागे अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठा वाटा आहे. NASA ने मंगळावर पाठवलेल्या इनसाइट लँडरमध्ये RISE (Rotation and Interior Structure Experiment) नावाचे उपकरण बसवले आहे. हे उपकरण रेडिओ वेव्हच्या मदतीने मंगळाच्या फिरण्यातील अगदी सूक्ष्म बदल देखील अचूकपणे मोजू शकते.लँडरने अनेक वर्षे मंगळाच्या हालचालींचा डेटा गोळा केला. या डेटाचा सखोल अभ्यास केल्यानंतर वैज्ञानिकांना हे लक्षात आले की, मंगळाच्या परिभ्रमण वेगात सातत्याने थोडी वाढ होत आहे.
मंगळाचा वेग का वाढतोय?
या प्रश्नाचे नेमके उत्तर अजूनही शास्त्रज्ञ शोधत आहेत. मात्र काही संभाव्य कारणे समोर आली आहेत.पहिले कारण म्हणजे मंगळाच्या ध्रुवांवरील बर्फाचे बदलते प्रमाण. जेव्हा बर्फ वितळतो किंवा जमा होतो, तेव्हा ग्रहाच्या वस्तुमानाचे वितरण बदलते. यामुळे ग्रहाच्या फिरण्याच्या वेगावर परिणाम होतो. हे अगदी तसेच आहे जसे एखादा आईस स्केटर आपले हात जवळ घेतो तेव्हा तो अधिक वेगाने फिरू लागतो.दुसरे कारण म्हणजे मंगळाच्या अंतर्गत रचनेतील बदल. मंगळाचा गाभा (core) आणि प्रावरण (mantle) यांच्यातील घर्षण किंवा हालचालींमुळे देखील फिरण्याचा वेग वाढू शकतो.
याचा भविष्यात काय परिणाम होईल?
सध्या हा बदल अत्यंत सूक्ष्म असल्यामुळे आपल्याला त्याचा थेट परिणाम जाणवणार नाही. पण दीर्घकाळात म्हणजे हजारो वर्षांनंतर मंगळावरील दिवस लक्षणीय प्रमाणात लहान होऊ शकतो. यामुळे मंगळाचे कॅलेंडर पूर्णपणे बदलू शकते.
भविष्यात मानव मंगळावर स्थायिक होण्याचा विचार करत आहे. Artemis Program सारख्या मोहिमा याच दिशेने पाऊल टाकत आहेत. अशा परिस्थितीत मंगळाचा अचूक वेळ, दिवसाची लांबी आणि ग्रहाचा वेग यांची माहिती अत्यंत महत्त्वाची ठरते. कारण लँडिंग, नेव्हिगेशन आणि मिशन प्लॅनिंग या सर्व गोष्टी या घटकांवर अवलंबून असतात.
वैज्ञानिकांसाठी का महत्त्वाचे?
मंगळाच्या फिरण्याच्या वेगातील हा बदल केवळ वेळ मोजण्यासाठीच महत्त्वाचा नाही, तर तो ग्रहाच्या अंतर्गत रचनेबद्दल देखील संकेत देतो. यामुळे शास्त्रज्ञांना हे समजण्यास मदत होते की ग्रह कालांतराने कसे बदलतात, त्यांचे अंतर्गत भाग कसे कार्य करतात आणि त्यांचा विकास कसा होतो.
अशा प्रकारचे संशोधन केवळ मंगळापुरते मर्यादित नसून इतर ग्रहांच्या अभ्यासासाठीही उपयुक्त ठरते. त्यामुळे संपूर्ण सौरमालेतील ग्रहांच्या वर्तनाबद्दल अधिक सखोल माहिती मिळू शकते.
मंगळाचा वाढता फिरण्याचा वेग ही एक छोटी पण अत्यंत महत्त्वाची वैज्ञानिक घडामोड आहे. आज हा बदल अगदी नगण्य वाटत असला तरी भविष्यात त्याचे मोठे परिणाम होऊ शकतात. मंगळावरील दिवस लहान होणे, कॅलेंडर बदलणे आणि मानवी मोहिमांवर होणारा परिणाम या सर्व गोष्टी लक्षात घेता हा शोध अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.अंतराळातील अशा सूक्ष्म बदलांमधूनच विज्ञान मोठी उडी घेत असते. मंगळाच्या या वेगवाढीमुळे भविष्यात आणखी अनेक रहस्ये उलगडतील, अशी अपेक्षा वैज्ञानिक व्यक्त करत आहेत.
read also : https://ajinkyabharat.com/varun-dhawans-family-threatened-by-underworld-time-to-break-the-house/
