जगभरात सध्या वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अण्वस्त्रांचा विषय पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. विशेषतः मध्य पूर्व येथे सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक सुरक्षेबाबत चिंता वाढली आहे. अशा परिस्थितीत जगातील कोणत्या देशाकडे सर्वाधिक अण्वस्त्रं आहेत, तसेच भारत आणि पाकिस्तान या स्पर्धेत नेमक्या कोणत्या स्थानावर आहेत, याची उत्सुकता सर्वसामान्यांपासून तज्ज्ञांपर्यंत सर्वांनाच आहे.
अण्वस्त्रांच्या बाबतीत जगातील स्थिती समजून घेण्यासाठी Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) ही संस्था महत्त्वाची मानली जाते. या संस्थेने प्रसिद्ध केलेल्या अहवालांनुसार जगात अण्वस्त्रांची संख्या आणि त्यांचे वितरण याबाबत एक स्पष्ट चित्र समोर येते.
रशिया आणि अमेरिका – अजूनही महासत्ता
अण्वस्त्रांच्या शर्यतीत आजही रशिया पहिल्या क्रमांकावर आहे. रशियाकडे अंदाजे ५,५०० हून अधिक अण्वस्त्रं असल्याचे मानले जाते. या शस्त्रसाठ्यामुळे रशिया कोणत्याही मोठ्या युद्धात निर्णायक भूमिका बजावू शकतो.
Related News
जग थक्क! पाकिस्तानचा ‘गेमचेंजर’ डाव, इराणसोबत थेट करार; होर्मुज खाडीमुळे ऊर्जा संकटात मोठा ट्विस्ट
युद्धाच्या काळात भारताला मोठा दिलासा; 27 देशांचा युरोपियन निर्णय
इराण-यूएस चर्चेत कराराची शक्यता; स्ट्रेट ऑफ होरमुझ उघडण्याची मुदत वाढवली
युद्ध थांबवण्यासाठी इराणची ‘मोठी अट’ ; आता अमेरिकेच्या निर्णयावर जगाची नजर!
Explained : सगळ्यांना वाटतं ट्रम्प घाबरले? ‘No Attack’ मागे अमेरिकेचा मोठा गेमप्लान; यू-टर्न उगाच नाही
युद्धाच्या धगमध्ये भारताला दिलासा! इराणने उघडला मार्ग, LPG जहाजे भारताकडे रवाना
इराणवर जागतिक दबाव वाढला ! 25 शक्तिशाली देश एकत्र ; होर्मुज संकटामुळे जगात खळबळ
युद्धाचा 22वा दिवस: इराणचा मोठा इशारा, अमेरिकेला थेट आव्हान
India LPG Tankers in Hormuz Strait: ‘Death Trap’ पार करत घरगुती गॅस पुरवठ्याची आशा
इराणवर दुहेरी आघात; F-35 पाडल्यानंतर काही तासांत दोन टॉप कमांडर ठार
इराणचे हल्ले थांबले नाहीत; 12 मुस्लिम देशांनी एकवटून इशारा दिला
त्याच्या पाठोपाठ अमेरिका दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. अमेरिकेकडे सुमारे ५,१०० ते ५,२०० अण्वस्त्रं असल्याचे अंदाज आहेत. या दोन्ही देशांकडे असलेली अण्वस्त्र क्षमता इतकी प्रचंड आहे की, ती पृथ्वीवरील जीवनावर गंभीर परिणाम करू शकते. त्यामुळेच या दोन महासत्तांकडे जागतिक राजकारणात विशेष लक्ष दिले जाते.
चीनची झपाट्याने वाढ
तिसऱ्या क्रमांकावर चीन आहे. चीनकडे सुमारे ६०० अण्वस्त्रं आहेत. गेल्या काही वर्षांत चीनने आपल्या संरक्षण बजेटमध्ये मोठी वाढ केली आहे. त्याचा थेट परिणाम म्हणजे शस्त्रसाठ्यातील वाढ. चीनच्या या धोरणामुळे जागतिक पातळीवर अनेक देश चिंतित आहेत.
युरोपियन देशांची स्थिती
युरोपमध्ये फ्रान्स आणि ब्रिटन हे दोन देश अण्वस्त्र शक्ती म्हणून ओळखले जातात. फ्रान्सकडे सुमारे २९० अण्वस्त्रं आहेत, तर ब्रिटनकडे अंदाजे २२५ अण्वस्त्रं आहेत. हे दोन्ही देश NATO च्या माध्यमातून पाश्चिमात्य संरक्षण व्यवस्थेचा भाग आहेत.
भारत – सहाव्या क्रमांकावर
भारत सध्या अण्वस्त्रांच्या शर्यतीत सहाव्या क्रमांकावर आहे. भारताकडे अंदाजे १८० अण्वस्त्रं असल्याचे मानले जाते. भारताने ‘No First Use’ (पहिला हल्ला न करण्याचे धोरण) स्वीकारले आहे, ज्यामुळे तो जबाबदार अण्वस्त्र शक्ती म्हणून ओळखला जातो.
गेल्या काही वर्षांत भारताने संरक्षण क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक केली आहे. स्वदेशी तंत्रज्ञान, क्षेपणास्त्र प्रणाली आणि अण्वस्त्र वहन क्षमता यामध्ये भारताने लक्षणीय प्रगती केली आहे. यामुळे भारताची सामरिक ताकद अधिक मजबूत झाली आहे.
पाकिस्तान – भारताच्या जवळच
पाकिस्तान अण्वस्त्रांच्या बाबतीत भारताच्या अगदी जवळ आहे. पाकिस्तानकडे अंदाजे १७० अण्वस्त्रं असल्याचे सांगितले जाते. भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील तणाव लक्षात घेता, या दोन्ही देशांची अण्वस्त्र क्षमता नेहमीच चर्चेत असते.
पाकिस्तानने ‘First Use’ धोरण स्वीकारले आहे, म्हणजेच आवश्यक वाटल्यास तो अण्वस्त्रांचा प्रथम वापर करू शकतो. त्यामुळे दक्षिण आशियात सामरिक समतोल राखणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
इतर देशांची स्थिती
इस्रायल कडे सुमारे ९० अण्वस्त्रं असल्याचे मानले जाते, जरी त्यांनी अधिकृतपणे याची कबुली दिलेली नाही. उत्तर कोरिया कडे अंदाजे ५० अण्वस्त्रं आहेत आणि तो सतत आपल्या क्षमतेत वाढ करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
जागतिक सुरक्षेचा प्रश्न
अण्वस्त्रांची ही शर्यत केवळ ताकदीचा प्रश्न नाही, तर जागतिक सुरक्षेचा मोठा मुद्दा आहे. अण्वस्त्रांचा वापर झाल्यास त्याचे परिणाम संपूर्ण मानवजातीवर होऊ शकतात. त्यामुळे अण्वस्त्र नियंत्रण करार, राजनैतिक चर्चा आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य यांना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
अण्वस्त्रांच्या शर्यतीत रशिया आणि अमेरिका अजूनही आघाडीवर आहेत. भारत सहाव्या क्रमांकावर असून पाकिस्तान त्याच्या जवळच आहे. बदलत्या जागतिक परिस्थितीत अण्वस्त्रांचा विषय अधिक संवेदनशील होत आहे. त्यामुळे भविष्यात या शर्यतीचा काय परिणाम होईल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
