छोटा राजन–दाऊद इब्राहिम फूट : ‘कानभरणी’पासून सुरु झालेली अंडरवर्ल्डची रक्तरंजित कहाणी

मुंबईच्या अंडरवर्ल्डचा इतिहास हा केवळ गुन्हेगारीचा नाही, तर मैत्री, विश्वासघात आणि सत्तासंघर्षाचा देखील आहे. 1990 च्या दशकात मुंबईच्या रस्त्यांवर जी रक्तरंजित टोळी युद्धं झाली, त्यामागे दोन मोठी नावं कायम चर्चेत राहिली—दाऊद इब्राहिम आणि छोटा राजन. एकेकाळी हे दोघे एकमेकांचे विश्वासू साथीदार होते. मात्र कालांतराने त्यांच्यात इतकी दरी निर्माण झाली की ते कट्टर शत्रू बनले.

सामान्य समज असा आहे की 1993 च्या मुंबई साखळी बॉम्बस्फोटांमुळे छोटा राजन दाऊदपासून वेगळा झाला. पण वास्तव यापेक्षा अधिक गुंतागुंतीचं आहे. या फुटीची बीजं यापूर्वीच पेरली गेली होती—आणि त्यात काही महत्त्वाच्या व्यक्तींनी दाऊदच्या कानात भर घालण्याची मोठी भूमिका बजावली होती.

अंडरवर्ल्डमधील ‘दोस्ती’ची सुरुवात

छोटा राजन (खरं नाव राजेंद्र निखळजे) आणि दाऊद इब्राहिम यांची ओळख गुन्हेगारीच्या सुरुवातीच्या काळात झाली. दाऊद स्मगलिंग आणि मोठ्या रॅकेट्समध्ये गुंतलेला होता, तर राजन सुरुवातीला चित्रपटांची ब्लॅक तिकीट विक्रीसारख्या छोट्या गुन्ह्यांमध्ये सक्रिय होता. हळूहळू राजनची धाडस, नियोजन आणि निष्ठा पाहून दाऊदने त्याला आपल्या गटात स्थान दिलं.

डी-कंपनीमध्ये छोटा राजनचा प्रभाव प्रचंड वाढला. त्याला ‘होम मिनिस्टर’ म्हटलं जायचं—म्हणजेच मुंबईतील ऑपरेशन्स, वसुली, नेटवर्क यावर त्याचा पूर्ण ताबा होता. दाऊद परदेशातून व्यवहार पाहत असताना राजन मुंबईत त्याचा विश्वासू ‘हात’ होता.

सत्तासंघर्षाची सुरुवात

मात्र काळ जसजसा पुढे गेला, तसतसं डी-कंपनीमध्ये नवीन चेहरे पुढे येऊ लागले. त्यात विशेषतः दोन नावं महत्त्वाची ठरली—सुनील सावंत उर्फ सावत्या आणि शरद शेट्टी. या दोघांनी केवळ आपली ताकद वाढवली नाही, तर दाऊदच्या अधिक जवळीक साधली.

याच टप्प्यावर छोटा राजनविरोधात ‘कानभरणी’ सुरू झाली, असं अनेक माजी पोलिस अधिकारी आणि गुन्हेगारी विश्लेषक सांगतात. सावत्या आणि शेट्टी यांनी दाऊदसमोर राजनविषयी संशय निर्माण करण्यास सुरुवात केली. त्याला कमी लेखणं, त्याच्या निर्णयांवर प्रश्न उपस्थित करणं आणि त्याचा प्रभाव कमी करण्याचा प्रयत्न सुरू झाला.

जेजे हॉस्पिटल शूटआऊट – निर्णायक वळण

1992 साली मुंबईतील जेजे रुग्णालयात झालेला शूटआऊट हा या संघर्षातील मोठा टर्निंग पॉइंट मानला जातो. दाऊदच्या बहिणी हसीना पारकरच्या नवऱ्याची हत्या करणारे आरोपी जेजे रुग्णालयात दाखल होते. दाऊदने परदेशातूनच या आरोपींना संपवण्याचा आदेश दिला.

महत्त्वाची बाब म्हणजे—या कारवाईत छोटा राजनला पूर्णपणे दूर ठेवण्यात आलं. त्याऐवजी ही जबाबदारी सावत्याला देण्यात आली. यामुळे राजनला मोठा धक्का बसला. कारण याआधी अशा महत्त्वाच्या ऑपरेशन्समध्ये त्यालाच प्राधान्य दिलं जात होतं.

याच घटनेपासून राजनच्या मनात संशय आणि नाराजी वाढू लागली.

विश्वासू माणसांच्या हत्या

यानंतर छोटा राजनच्या जवळच्या लोकांवर हल्ल्यांची मालिका सुरू झाली. दिवाकर चुरी, अमर आणि संजय रगड यांसारख्या त्याच्या विश्वासू सहकाऱ्यांची हत्या झाली. या हत्या केवळ गुन्हेगारी नव्हत्या, तर त्या एक स्पष्ट संदेश होत्या—राजनची पकड कमकुवत होत चालली आहे.

या घटनांमुळे राजनला वाटू लागलं की, दाऊदच्या गटात त्याच्याविरोधात कट रचला जात आहे. सावत्या आणि शेट्टी यांच्या प्रभावामुळे दाऊद त्याच्यावर विश्वास ठेवत नाही, अशी भावना त्याच्या मनात घट्ट बसली.

1993 बॉम्बस्फोट – अंतिम फूट

दरम्यान, 1993 मध्ये मुंबईत साखळी बॉम्बस्फोट झाले. या भीषण हल्ल्यांमध्ये शेकडो निरपराध लोकांचा मृत्यू झाला. या हल्ल्यांमागे दाऊदचा हात असल्याचं स्पष्ट झालं.

छोटा राजनसाठी हा टर्निंग पॉइंट ठरला. त्याला हे कृत्य अजिबात मान्य नव्हतं. आधीच अंतर्गत संघर्ष आणि विश्वासघातामुळे नाराज असलेल्या राजनने अखेर दाऊदपासून पूर्णपणे वेगळं होण्याचा निर्णय घेतला.

‘दोस्ती’ ते ‘दुश्मनी’ – रक्तरंजित संघर्ष

दाऊदपासून वेगळं झाल्यानंतर छोटा राजनने स्वतंत्र गँग स्थापन केली. त्यानंतर दोन्ही गटांमध्ये उघड युद्ध सुरू झालं. भारतासह परदेशातही या दोन्ही टोळ्यांमध्ये अनेक हत्याकांड घडले.

मुंबई, दुबई, मलेशिया, थायलंड अशा ठिकाणी या संघर्षाचे परिणाम दिसले. दोन्ही बाजूंनी एकमेकांच्या माणसांना टार्गेट केलं. 90 च्या दशकात मुंबईतील अंडरवर्ल्डचा हा सर्वात रक्तरंजित काळ मानला जातो.

आजची स्थिती

आज परिस्थिती बदलली आहे. अंडरवर्ल्डचा प्रभाव मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे. छोटा राजन भारतात तिहार तुरुंगात शिक्षा भोगत आहे, तर दाऊद इब्राहिम पाकिस्तानात लपून बसल्याचा आरोप आहे. मात्र त्यांच्या वैराची कथा आजही गुन्हेगारी इतिहासातील सर्वात मोठ्या ‘ब्रेकअप’पैकी एक मानली जाते.

छोटा राजन आणि दाऊद इब्राहिम यांच्यातील फूट ही केवळ एका घटनेचा परिणाम नव्हती. ती अनेक वर्षांच्या अविश्वास, सत्तासंघर्ष आणि ‘कानभरणी’मुळे तयार झालेली दरी होती. सावत्या आणि शरद शेट्टी यांसारख्या व्यक्तींनी या दरीला अधिक खोल केलं.

1993 चे बॉम्बस्फोट हे फक्त अंतिम कारण ठरले—पण त्याआधीच या दोन ‘डॉन’मधील मैत्री तुटण्याची प्रक्रिया सुरू झाली होती.

ही कथा दाखवते की, अंडरवर्ल्डमध्ये निष्ठा आणि विश्वास जितके महत्त्वाचे असतात, तितक्याच वेगाने ते तुटूही शकतात—आणि त्याची किंमत अनेकदा रक्ताने चुकवावी लागते.