कारमध्ये पाण्याची बाटली ठेवणं ठरू शकतं घातक; उन्हाळ्यात वाढतो आग लागण्याचा धोका
उन्हाळ्याच्या दिवसांत वाढणाऱ्या तापमानामुळे दैनंदिन जीवनावर अनेक प्रकारे परिणाम होताना दिसतो. विशेषतः वाहनधारकांसाठी हा काळ अधिक सावधगिरीचा असतो. बाहेर उभी असलेली कार काही मिनिटांतच प्रचंड तापते आणि अक्षरशः ‘भट्टी’सारखी बनते. अशा वेळी आपण नकळत कारमध्ये काही वस्तू ठेवून देतो, ज्या पुढे मोठा धोका निर्माण करू शकतात. त्यात सर्वात सामान्य आणि निरुपद्रवी वाटणारी गोष्ट म्हणजे पाण्याची बाटली. मात्र, हाच साधा वाटणारा वस्तूचा वापर चुकीच्या पद्धतीने केल्यास जीवघेणा ठरू शकतो.
उन्हाळ्यात कारमध्ये पाण्याची बाटली ठेवणं का धोकादायक ठरू शकतं, यामागे एक वैज्ञानिक कारण आहे. पारदर्शक प्लास्टिकच्या बाटलीत भरलेलं पाणी सूर्यप्रकाशात ठेवलं असता ते भिंगासारखं काम करतं. सूर्यकिरण त्या बाटलीतून एका ठिकाणी केंद्रित होतात आणि त्या ठिकाणी तापमान झपाट्याने वाढतं. जर हे किरण कारच्या सीटवर, कापडावर किंवा प्लास्टिकच्या भागावर पडले, तर काही वेळातच धूर निर्माण होऊ शकतो आणि परिस्थिती गंभीर झाली तर आगही लागू शकते. अनेक देशांत अशा प्रकारच्या घटनांची नोंद झाली आहे, ज्यामुळे वाहनांना मोठं नुकसान सहन करावं लागलं आहे.
कारच्या आत तापमान किती वाढू शकतं, याचा अंदाज घेणंही महत्त्वाचं आहे. बाहेरचं तापमान जरी 35 ते 40 अंश सेल्सिअस असलं, तरी बंद कारमध्ये ते 50 ते 60 अंशांपर्यंत पोहोचू शकतं. केवळ 30 मिनिटांत कारच्या आतली हवा इतकी गरम होते की, त्याचा परिणाम केवळ वस्तूंवरच नव्हे तर वाहनाच्या अंतर्गत रचनेवरही होतो. प्लास्टिक वितळणं, इलेक्ट्रॉनिक भाग बिघडणं आणि बॅटरीवर परिणाम होणं हे सर्व या उष्णतेमुळे घडू शकतं.
पाण्याच्या बाटलीसोबतच कारमध्ये ठेवलेल्या इतर वस्तू देखील तितक्याच धोकादायक ठरू शकतात. उदाहरणार्थ, चष्मा किंवा सनग्लासेस. या वस्तूंच्या काचा सूर्यप्रकाश एका बिंदूवर केंद्रित करू शकतात. डॅशबोर्डवर ठेवलेला चष्मा किंवा लेन्समुळे त्या ठिकाणी उष्णता वाढते आणि प्लास्टिक वितळण्याची किंवा आग लागण्याची शक्यता निर्माण होते.
इलेक्ट्रॉनिक गॅजेट्सही उन्हाळ्यात कारमध्ये ठेवणं टाळावं. मोबाईल फोन, पॉवर बँक, लॅपटॉप यांसारख्या उपकरणांमध्ये लिथियम-आयन बॅटरी असतात. या बॅटरी जास्त तापमान सहन करू शकत नाहीत. उष्णतेमुळे त्या फुगू शकतात, बिघडू शकतात आणि काही वेळा स्फोटही होऊ शकतो. विशेषतः डॅशबोर्डवर ठेवलेली उपकरणं थेट सूर्यप्रकाशात येत असल्याने त्यांचा धोका अधिक वाढतो.
सॅनिटायझर आणि परफ्यूमसारख्या वस्तूंचा धोका देखील दुर्लक्षित करता येणार नाही. सॅनिटायझरमध्ये अल्कोहोल असतं, जे अत्यंत ज्वलनशील आहे. उष्णतेमुळे त्याचं बाष्पीभवन वेगाने होतं आणि योग्य परिस्थितीत आग लागण्याची शक्यता निर्माण होते. त्याचप्रमाणे डिओडोरंट किंवा एअर फ्रेशनरच्या कॅनमध्ये दाब असतो. तापमान वाढल्यास या कॅनचा स्फोट होऊ शकतो, ज्यामुळे कारमध्ये मोठं नुकसान होऊ शकतं.
याशिवाय, लायटर, मॅचबॉक्स, बॅटरीवर चालणारी खेळणी, औषधे आणि अगदी काही खाद्यपदार्थ देखील उष्णतेमुळे खराब होऊ शकतात किंवा धोकादायक ठरू शकतात. त्यामुळे कारमध्ये कोणतीही वस्तू ठेवताना तिचा उष्णतेवर कसा परिणाम होईल, याचा विचार करणं अत्यावश्यक आहे.
उन्हाळ्यात सुरक्षिततेसाठी काही सोप्या उपायांचा अवलंब केल्यास अशा धोक्यांपासून बचाव करता येऊ शकतो. सर्वप्रथम, कार पार्क करताना शक्यतो सावलीत उभी करावी. थेट सूर्यप्रकाश टाळल्यास कारमधील तापमान मोठ्या प्रमाणात कमी राहू शकतं. याशिवाय, कारच्या काचा थोड्या उघड्या ठेवण्याने आतल्या हवेचा प्रवाह राहतो आणि तापमान वाढण्याचा वेग कमी होतो.
कारमध्ये सनशेडचा वापर करणे हा देखील एक प्रभावी उपाय आहे. डॅशबोर्डवर आणि विंडशील्डवर सनशेड लावल्यास सूर्यप्रकाश थेट आत येत नाही. त्यामुळे कारमधील तापमान नियंत्रणात राहतं. तसेच, नियमितपणे कारमध्ये ठेवलेल्या वस्तूंची तपासणी करणे आवश्यक आहे. अनावश्यक वस्तू कारमध्ये ठेवू नयेत आणि प्रवासानंतर त्या बाहेर काढाव्यात.
अनेक वेळा आपण घाईत कारमध्ये वस्तू विसरतो, पण हीच छोटी चूक मोठ्या अपघाताला कारणीभूत ठरू शकते. विशेषतः लहान मुलं किंवा पाळीव प्राणी कारमध्ये सोडणे तर अत्यंत धोकादायक आहे. काही मिनिटांतच कारमधील तापमान वाढून जीवितहानी होऊ शकते. त्यामुळे या बाबतीत विशेष जागरूकता आवश्यक आहे.
वाहनांच्या सुरक्षिततेबाबत जागरूकता वाढवणे ही काळाची गरज आहे. सोशल मीडियावर किंवा बातम्यांमधून अशा घटनांची माहिती मिळत असली तरी प्रत्यक्षात अनेकजण याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र, प्रत्येक वाहनधारकाने स्वतःची आणि आपल्या वाहनाची जबाबदारी ओळखून योग्य ती खबरदारी घेतली पाहिजे.
उन्हाळ्यातील उष्णता ही केवळ अस्वस्थता निर्माण करणारी गोष्ट नाही, तर ती गंभीर धोके निर्माण करू शकते. कारमध्ये ठेवलेल्या साध्या वस्तूंमुळेही मोठे अपघात होऊ शकतात. त्यामुळे पाण्याची बाटली असो किंवा इतर कोणतीही वस्तू, ती कारमध्ये ठेवताना दोनदा विचार करणं आवश्यक आहे.
शेवटी, सुरक्षितता ही आपल्या हातात असते. थोडीशी काळजी, योग्य सवयी आणि जागरूकता यामुळे आपण मोठ्या संकटांना टाळू शकतो. उन्हाळ्यात कारचा वापर करताना या सर्व बाबी लक्षात ठेवल्यास केवळ वाहनच नव्हे, तर स्वतःचे आणि आपल्या कुटुंबियांचेही संरक्षण करता येईल.
