Indian Railways Rule 2026: आरक्षित रेल्वे प्रवासात किमान एका प्रवाशाकडे मूळ ओळखपत्र नसल्यास संपूर्ण गटाला दंड. नियम, दंड, वैध ID आणि प्रवाशांसाठी महत्त्वाच्या सूचना जाणून घ्या.
Indian Railways Rule : प्रवासापूर्वी वाचा! ओळखपत्राशिवाय रेल्वे प्रवास केल्यास मोठा दंड
भारतीय रेल्वेने प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि अनधिकृत प्रवासावर आळा घालण्यासाठी एक कडक आणि महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. रेल्वे बोर्डाने 4 फेब्रुवारी 2026 रोजी सर्व झोनल रेल्वेला आदेश जारी करत आरक्षित (Reserved) श्रेणीतील प्रवाशांसाठी ओळखपत्र बाळगणे सक्तीचे केले आहे. या Indian Railways Rule नुसार एका PNR वर प्रवास करणाऱ्या गटातील किमान एका प्रवाशाकडे मूळ (Original) ओळखपत्र असणे अनिवार्य आहे.
जर तिकीट तपासणीदरम्यान ओळखपत्र दाखवता आले नाही, तर कन्फर्म तिकीट असतानाही संपूर्ण गटाला ‘बिनतिकीट प्रवासी’ मानले जाईल आणि नियमांनुसार दंड आकारला जाईल.हा निर्णय देशभरातील आरक्षित तिकिटांवर प्रवास करणाऱ्या सर्व प्रवाशांना लागू होणार असून, टीटीईंना (Ticket Examiner) याची कठोर अंमलबजावणी करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
Related News
Railway Budget Expectations 2026: 7 मोठ्या शक्तिशाली घोषणा! ज्येष्ठ नागरिकांना दिलासा मिळणार का?
Indigo फ्लाइट कॅन्सलचा 1 मोठा परिणाम
5 वर्षाखालील मुलांसाठी Railway प्रवासात मोठा दिलासा, स्वतंत्र सीट नको असेल तर तिकीट नाही
Indian Railways Rule : ओळखपत्राशिवाय प्रवास महागात पडू शकतो; रेल्वेचा नवा नियम नेमका काय सांगतो?
भारतीय रेल्वेने प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देत आरक्षित श्रेणीतील प्रवासासाठी एक महत्त्वाचा आणि कडक Indian Railways Rule लागू केला आहे. या नियमानुसार रेल्वेने स्पष्ट केले आहे की, एका PNR वर प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांपैकी किमान एका प्रवाशाकडे मूळ (Original) फोटो ओळखपत्र असणे अनिवार्य आहे. तिकीट तपासणीदरम्यान ओळखपत्र सादर करता आले नाही, तर संपूर्ण गटाला बिनतिकीट प्रवासी मानले जाऊ शकते आणि त्यानुसार दंडात्मक कारवाई होऊ शकते.
रेल्वे प्रशासनाचा हा निर्णय अचानक वाटत असला तरी त्यामागे सुरक्षा, पारदर्शकता आणि अनधिकृत प्रवास रोखण्याचा मोठा उद्देश असल्याचे सांगितले जात आहे.
Indian Railways Rule का लागू करण्यात आला?
रेल्वे प्रशासनाच्या मते, या नव्या Indian Railways Rule मागील काही महत्त्वाची उद्दिष्टे आहेत. सर्वप्रथम, प्रवाशांची ओळख पडताळणी सुलभ करणे हा या नियमाचा मुख्य हेतू आहे. अनेकदा तिकिटे दुसऱ्यांच्या नावावर वापरणे, ट्रान्सफर करणे किंवा बनावट ओळख वापरून प्रवास करण्याच्या घटना समोर येतात. या प्रकारांना आळा घालण्यासाठी ओळखपत्र अनिवार्य करण्यात आले आहे.
तसेच दलालांकडून मोठ्या प्रमाणावर तिकिटांचा गैरवापर होतो. काही जण एकाच तिकिटावर वेगवेगळ्या व्यक्तींना प्रवास करू देतात. या पार्श्वभूमीवर रेल्वेने हा नियम लागू करून अनधिकृत प्रवासावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे.
सुरक्षा हा देखील अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. रेल्वे ही देशातील सर्वात मोठी वाहतूक व्यवस्था असल्याने संशयास्पद हालचालींवर लक्ष ठेवणे आवश्यक ठरते. ओळख पडताळणीमुळे गुन्हेगारी आणि संभाव्य धोके कमी करण्यास मदत होईल, असे रेल्वेचे मत आहे. परिणामी, खऱ्या प्रवाशांना अधिक सुरक्षित आणि सुलभ प्रवासाचा अनुभव मिळेल.
Indian Railways Rule: कोणाला लागू होणार हा नियम?
हा नियम देशभरातील सर्व आरक्षित तिकिटांवर प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना लागू आहे. यात स्लीपर क्लास, एसी क्लास (3AC, 2AC, 1AC), सेकंड सिटिंग (2S), फर्स्ट क्लास तसेच ई-तिकीट आणि PRS काउंटरवरून घेतलेली तिकिटे यांचा समावेश आहे.
याचा अर्थ असा की, आरक्षित डब्यात प्रवास करताना ओळखपत्र बाळगणे आता पर्याय नसून गरज बनली आहे. तिकीट तपासनीस (TTE/TC) यांना या नियमाची कठोर अंमलबजावणी करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
एका PNR वर गट प्रवास करत असाल तर…
कुटुंबासोबत किंवा मित्रांसोबत एकाच तिकिटावर प्रवास करत असाल, तर हा नियम विशेष लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. रेल्वेच्या निर्देशानुसार:
एका PNR वर प्रवास करणाऱ्या गटातील किमान एका सदस्याकडे वैध मूळ ओळखपत्र असावे.
ओळखपत्र नसल्यास संपूर्ण गटाला बिनतिकीट समजले जाऊ शकते.
जरी नियमात एका प्रवाशाचे ओळखपत्र पुरेसे म्हटले असले, तरी अडचणी टाळण्यासाठी प्रत्येक प्रवाशाने स्वतःचे ओळखपत्र बाळगणे अधिक सुरक्षित ठरते.
ओळखपत्र नसल्यास काय होईल?
तिकीट असूनही ओळखपत्र नसेल, तर परिस्थिती गंभीर होऊ शकते. रेल्वे नियमांनुसार:
ई-तिकीट अवैध ठरवले जाऊ शकते
प्रवासाचे पूर्ण भाडे पुन्हा आकारले जाऊ शकते
अतिरिक्त दंड भरावा लागू शकतो
आरक्षित सीट गमावण्याची शक्यता असते
काही प्रकरणांमध्ये पुढील स्टेशनवर उतरवले जाऊ शकते
ही कारवाई तिकीट तपासनीसांच्या निर्णयावर अवलंबून असते, त्यामुळे प्रवासापूर्वी आवश्यक कागदपत्रे तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
दंड किती असू शकतो?
उपलब्ध माहितीनुसार, दंडाची रक्कम प्रवासाच्या श्रेणीनुसार बदलू शकते.
AC क्लास: सुमारे ₹400 + प्रवासाचे भाडे
Sleeper: सुमारे ₹200 + भाडे
यामुळे छोट्या निष्काळजीपणामुळे मोठा आर्थिक फटका बसू शकतो.
कोणती ओळखपत्रे ग्राह्य धरली जातील?
रेल्वेने काही फोटो ओळखपत्रे वैध मानली आहेत. त्यात आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र, पासपोर्ट, ड्रायव्हिंग लायसन्स, PAN कार्ड, केंद्र किंवा राज्य सरकारचे फोटो ID, विद्यार्थी ओळखपत्र, फोटो असलेले बँक पासबुक आणि लॅमिनेटेड फोटो असलेले क्रेडिट कार्ड यांचा समावेश आहे.महत्त्वाची बाब म्हणजे ही सर्व ओळखपत्रे मूळ स्वरूपात दाखवणे आवश्यक आहे.
विशेष कोटा प्रवाशांसाठीही नियम लागू
ज्येष्ठ नागरिक, विद्यार्थी किंवा इतर सवलतीच्या कोट्यांतून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांनी त्यांच्या पात्रतेचा पुरावा सोबत ठेवणे आवश्यक आहे. अन्यथा सवलत नाकारली जाऊ शकते आणि पूर्ण भाडे भरावे लागू शकते.
सुरक्षा दृष्टीने मोठे पाऊल
रेल्वेच्या मते हा नियम केवळ दंड आकारण्यासाठी नाही. दहशतवाद आणि गुन्हेगारी रोखणे, संशयास्पद प्रवाशांवर नजर ठेवणे आणि बनावट बुकिंग थांबवणे या दृष्टीने ओळख पडताळणी अत्यंत महत्त्वाची आहे.यामुळे रेल्वे प्रवास अधिक सुरक्षित आणि व्यवस्थित होईल अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
तिकीट असूनही ‘बिनतिकीट’ ठरू शकता!
अनेक प्रवासी तिकीट घेतले म्हणजे सर्व काही झाले असे समजतात. मात्र नवीन Indian Railways Rule एक वेगळीच गोष्ट सांगतो:
✔ तिकीट + ओळखपत्र = वैध प्रवास
तिकीट – ओळखपत्र = बिनतिकीट प्रवास
म्हणूनच रेल्वेने प्रवाशांना प्रवासापूर्वी कागदपत्रे तपासण्याचा सल्ला दिला आहे.
प्रवाशांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
प्रवासापूर्वी ओळखपत्र बॅगेत ठेवा
शक्य असल्यास प्रत्येकाने स्वतःचे ID ठेवा
तिकीटवरील नाव आणि ओळखपत्र जुळते का ते तपासा
सवलतीच्या तिकिटांसाठी आवश्यक पुरावे ठेवा
TTE विचारल्यास तत्काळ ओळखपत्र दाखवा
नियम पाळल्यास दंड आणि त्रास दोन्ही टाळता येतील.भारतीय रेल्वेचा हा नवा Indian Railways Rule प्रवाशांसाठी इशारा आणि सुरक्षेची हमी दोन्ही देणारा आहे. रेल्वे प्रवास अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि शिस्तबद्ध करण्याच्या दिशेने हा एक महत्त्वाचा निर्णय मानला जात आहे.
तिकीट बुक केल्यावर तयारी पूर्ण होतेच असे नाही—ओळखपत्र बाळगणे आता तितकेच आवश्यक झाले आहे. त्यामुळे प्रवासात अडथळे टाळायचे असतील, तर एकच गोष्ट लक्षात ठेवा:
👉 “Ticket + Original ID = Safe Journey”
read also : https://ajinkyabharat.com/davos-wef-2026-adani-groups-66-billion-investment-plan-for-maharashtra/
