US-Pakistan Deal : अमेरिकेचा पाकिस्तानला मोठा हात, भारताच्या सुरक्षेसाठी वाढला नवीन धोका
F-16 अपग्रेड, लष्करी सहकार्य आणि व्हाईट हाऊसमधील असीम मुनीर – अमेरिकेची ‘डबल गेम’ पुन्हा एकदा उघड
अमेरिका, पाकिस्तान आणि भारत या तिघांमधील धोरणात्मक समीकरणे कायमच गुंतागुंतीची राहिली आहेत. दक्षिण आशियातील सामरिक शक्तीसमतोल, दहशतवादविरोधी धोरणे आणि चीनचा वाढता प्रभाव यामुळे अमेरिकेला या दोन्ही देशांशी व्यवहार करताना “संतुलन” साधावे लागते—परंतु भारताच्या दृष्टीने अनेकदा हे संतुलन संशयास्पद ठरले आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळात हे समीकरण अधिकच बदलताना दिसत आहे. पहिल्या टर्ममध्ये दहशतवादाविरोधात भारताच्या बाजूने आवाज उठवणारे ट्रम्प आता पाकिस्तानच्या जवळ जात असल्याचे स्पष्ट संकेत दिसत आहेत.
पाकिस्तानचे स्वतःला ‘फिल्ड मार्शल’ म्हणवून घेणारे जनरल असीम मुनीर यांना व्हाईट हाऊसमध्ये खास लंचसाठी आमंत्रण देणे, त्यानंतर अमेरिकेने पाकिस्तानला मोठा लष्करी पाठिंबा जाहीर करणे—हे दोन्ही प्रकार भारतासाठी चिंताजनक मानले जात आहेत.
Related News
पुण्यात पोलिसांची मोठी कारवाई; संभाव्य खुनाचा कट फसवला
इस्लामाबाद हल्ला: 69 लोकांचा मृत्यू, 169 जखमी – रुग्णालयात आपातकालीन परिस्थिती
पाकिस्तानला 1 मोठा धक्का! मित्रदेश Turkey नेच केली पोलखोल, संरक्षण कराराला थेट नकार
5 कोटी दे, नाहीतर… गोल्डन मॅन सनी वाघचौरेला बिष्णोई गँगची जीवे मारण्याची धमकी
India vs Pakistan : UAE राष्ट्रपतींच्या भारत दौऱ्याने पाकिस्तानला बसला भयानक झटका – 5 महत्त्वाचे मुद्दे
संपूर्ण देश उद्ध्वस्त करू शकतो… ट्रम्पच्या धमकीने इराणसह जागतिक तणाव वाढला!
Russia Ukraine War 2026: धक्कादायक हल्ला! 293 ड्रोन व 18 मिसाईल्सने युक्रेन हादरला
Bijapur एनकाउंटर: पोलिसांच्या कारवाईत 12 माओवाद्यांचा नाश
2025: Railwayच्या काउंटरवर तत्काल तिकिट खरेदीसाठी नवे नियम, ओटीपी अनिवार्य
नववर्षाच्या पार्श्वभूमीवर Mumbaiत महापालिकेची कडक कारवाई; 59 ठिकाणी थेट कारवाई
अमेरिकेचा पाकिस्तानला 686 दशलक्ष डॉलर्सचा लष्करी सौदा – F-16 ताफा अपग्रेड करण्याचा निर्णय
‘द हिंदू’ने प्रसिद्ध केलेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेने पाकिस्तानकडे असलेल्या F-16 फायटर जेट ताफ्याचे टेक्नॉलॉजी अपग्रेड, म्हणजेच त्याच्या उपकरणे, सॉफ्टवेअर आणि लढाऊ क्षमता वाढविण्यासाठी मदत करण्यास प्राथमिक मंजुरी दिली आहे.
एकूण 686 मिलियन USD (सुमारे ₹५,७०० कोटींपेक्षा जास्त) किमतीच्या या सौद्यामुळे पाकिस्तानचे हवाई सामर्थ्य वाढणार आहे. अमेरिकेचा दावा आहे की “या करारामुळे प्रादेशिक लष्करी संतुलन बिघडणार नाही.”
मात्र वास्तव याच्या उलट आहे. कारण पाकिस्तानने यापूर्वीही अमेरिकेने दिलेली F-16 विमाने भारताविरुद्ध वापरली आहेत—तेही कराराचे नियम तोडून.
2019 : एअर स्ट्राइकनंतर भारतावर F-16 चा वापर – करारभंगाचं वास्तव
अमेरिका-पाकिस्तान करारानुसार F‑16 विमाने पाकिस्तान फक्त दहशतवादाविरोधी मोहीम करण्यासाठी वापरू शकतो.
तरीदेखील
2019 च्या बालाकोट एअर स्ट्राइकनंतर पाकिस्तानने F‑16 विमानं भारताविरुद्ध उडवली
भारताच्या विंग कमांडर अभिनंदन यांच्या मिशन्सदरम्यान ही विमानं ऑपरेशनल होती
आंतरराष्ट्रीय तपासणीत F‑16 चा वापर सिद्ध झाल्याचे अनेक विश्लेषणात नमूद झाले
यामुळे भारताने त्या वेळी अमेरिकेकडे तीव्र नाराजी व्यक्त केली होती.
आता पुन्हा त्याच F‑16 ताफ्यात टेक्नॉलॉजी अपग्रेड—हे भारतासाठी नक्कीच धोक्याची घंटा आहे.
ट्रम्प प्रशासनाची भूमिका – भारताची नाराजी, पाकिस्तानची लाट आणि बदललेली समीकरणं
पहिल्या टर्ममध्ये ट्रम्प भारताला काही प्रमाणात पाठिंबा देत होते. पण दुसऱ्या टर्ममध्ये त्यांचा सूर बदलला आहे.
कारणे अनेक:
1. भारताने ‘ऑपरेशन सिंदूर’चे श्रेय ट्रम्प प्रशासनाला न दिल्याचा राग
अमेरिका अपेक्षा करत होती की भारत या कारवाईचे श्रेय अमेरिकेच्या गुप्तचर सहकार्यालाही देईल.
पण भारताने हे स्पष्टपणे नाकारले.
त्यानंतरच ट्रम्प यांनी भारतावर “रशियन तेल खरेदी”च्या मुद्द्यावर 50% टॅरिफ लावला.
2. पाकिस्तानला पुन्हा महत्त्व देण्याची जुनाट अमेरिकन रणनीती
दक्षिण आशियातील लष्करी संतुलन डळमळीत ठेवणे ही अमेरिकेची जुनी पद्धत.
पाकिस्तानला मदत देऊन चीनला खुश ठेवणे.
पाकिस्तानकडून अफगाणिस्तानासंबंधी माहिती मिळवणे.
3. पाकिस्तानसाठी ट्रम्प प्रशासनाचे उघड समर्थन
असीम मुनीर यांना व्हाइट हाऊसमध्ये खास निमंत्रण.
लष्करी मदतीला अमेरिकेची मंजुरी.
पाकिस्तानला तांत्रिक आणि स्ट्रॅटेजिक सहाय्य वाढवण्याचे संकेत.
भारतासाठी वाढणारा धोका – तज्ञांचे मत
लष्कर तज्ञांच्या मते, या कराराचा भारतावर खालीलप्रमाणे परिणाम होऊ शकतो:
1. पाकिस्तानची आकाशातून हल्ला करण्याची क्षमता वाढेल
F‑16 हे आधीच भारतासाठी मोठे आव्हान आहे.
अपग्रेडनंतर ‘BVR मिसाइल्स’ची क्षमता अधिक प्रखर होऊ शकते.
2. सीमारेषेवरील एरियल तणाव वाढण्याची शक्यता
2019 हवाई संघर्षासारख्या परिस्थिती पुन्हा निर्माण होऊ शकतात.
3. चीन-पाकिस्तानी संयुक्त लष्करी रणनीतीला बळ
चीनला पाकिस्तानकडून मिळणारा “लाइव्ह डिफेन्स डेटा”.
भारताविरुद्ध ‘दोन आघाड्यांवरील दबाव धोरण’ अजून मजबूत होईल.
4. अमेरिकेवरील भारताचा विश्वास कमी होत जाण्याची शक्यता
Quad किंवा Indo-Pacific भागीदारीत भारत अधिक स्वतंत्र भूमिका निभावेल.
रशिया–भारत संबंध पुन्हा घट्ट होऊ शकतात.
अमेरिकेची स्पष्टीकरणे – पण भारत साशंक
अमेरिकन दूतावासाने असे स्पष्ट केले की “भारत आमचा मुख्य संरक्षण भागीदार आहे. F‑16 अपग्रेडमुळे प्रादेशिक संतुलन बिघडणार नाही.”
तथापि, भारताला हे स्पष्टीकरण समाधानकारक वाटत नाही. कारण पूर्वीही अमेरिकेने अशाच प्रकारे पाकिस्तानला मदत दिली आणि ती मदत भारताविरोधात वापरली गेली.
F‑16 विमानांचे धोरणात्मक महत्त्व – भारत का सतर्क?
F‑16 हे 4थ्या पिढीचे अत्याधुनिक फायटर जेट आहे. त्याच्या वैशिष्ट्यांमध्ये
BVR (Beyond Visual Range) क्षेपणास्त्रे
आधुनिक रडार प्रणाली
इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर क्षमता
उच्च चपळता
वेगवान टार्गेट लॉक
पाकिस्तानकडे असलेली ही विमाने भारतासाठी आधीच डोकेदुखी ठरली आहेत.
अपग्रेडनंतर त्यांची क्षमता आणखी वाढल्यास, भारताच्या वायूदलाला उत्तरेकडील आणि पश्चिमेकडील सीमेवर अधिक सतर्क राहावे लागणार आहे.
भारताची पुढील रणनीती—तज्ञांच्या सूचनांनुसार
1. राफेल आणि तेजस प्रकल्प अधिक वेगात
पाकिस्तानच्या F‑16 च्या विरोधात भारताचे राफेल हेच अचूक उत्तर.
2. S‑400 क्षेपणास्त्र प्रणाली भारतासाठी निर्णायक
पाकिस्तानच्या हवाई हल्ल्यांना रोखण्यासाठी S‑400 फार महत्त्वाचे.
3. अमेरिकेशी राजनैतिक चर्चा
कराराच्या अटींबाबत भारत स्पष्ट भूमिका मांडेल.
4. द्विपक्षीय संरक्षण करारांचे पुनर्मुल्यांकन
भारत अमेरिकेवर पूर्ण अवलंबून राहणार नाही.
पाकिस्तानचा डाव – भारतविरोधी ‘F‑16 कार्ड’ पुन्हा खेळण्याची तयारी
पाकिस्तान या कराराचा वापर खालील हेतूसाठी करू शकतो:
भारताला घाबरवण्यासाठी ‘साइकोलॉजिकल वॉरफेअर’
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्वतःला “दहशतवादाशी संघर्ष करणारा देश” दाखवणे
चीनसोबत लष्करी-राजकीय समीकरण मजबूत करणे
काश्मीर मुद्द्यावर आक्रमक भूमिका घेणे
पाकिस्तानला केव्हाही आर्थिक संकट असले, तरी लष्करावरील गुंतवणूक कधीही कमी होत नाही.
हा करारही त्याचाच एक भाग असल्याचे तज्ज्ञ स्पष्ट करतात.
अमेरिकेची ‘दुटप्पी’ भूमिका पुन्हा उघड – भारताने सावध राहणं अत्यावश्यक
अमेरिका नेहमीच दोन्ही बाजूंना खुश ठेवण्याचा प्रयत्न करत आली आहे. भारताला “महत्त्वाचा संरक्षण भागीदार” म्हटले जाते, पण त्याचवेळी पाकिस्तानच्या लष्कराला लाखो डॉलरची अपग्रेड मदत दिली जाते.
यामुळे भारताने आता अधिक सावध धोरण स्वीकारणे अत्यावश्यक आहे.
सीमावरील निरीक्षण वाढवणे
हवाई सुरक्षा सज्ज ठेवणे
राजनैतिक पातळीवर अमेरिकेवर दबाव वाढवणे
चीन-पाकिस्तान संयुक्त रणनीतीचे विश्लेषण करणे
दक्षिण आशियातील नवीन घडामोडींनी हे स्पष्ट केले आहे की अमेरिका-पाकिस्तान समीकरण भारतासाठी भविष्यात अधिक मोठे आव्हान ठरू शकते.
