मेघालयमध्ये मृत्यूची खाण!
अवैध कोळसा खाणीत भीषण स्फोट, 18 मजुरांचा मृत्यू; अनेक अजूनही अडकले असण्याची भीती
मेघालयच्या ईस्ट जयंतिया हिल्स जिल्ह्यातील एका अवैध कोळसा खाणीत गुरुवारी झालेल्या भीषण स्फोटाने संपूर्ण देश हादरून गेला आहे. या दुर्घटनेत आतापर्यंत 18 मजुरांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला असून, अजूनही अनेक मजूर खाणीत अडकले असण्याची शक्यता प्रशासनाने व्यक्त केली आहे. स्फोट इतका भीषण होता की खाणीत काम करणाऱ्या मजुरांना बाहेर पडण्याची संधीही मिळाली नाही. या घटनेनंतर खाण परिसरात भीती, शोक आणि संतापाचे वातावरण पसरले आहे.
क्षणात होत्याचं नव्हतं झालं
गुरुवारी सकाळच्या सुमारास ईस्ट जयंतिया हिल्स जिल्ह्यातील दुर्गम भागात असलेल्या या कोळसा खाणीत अचानक जोरदार स्फोट झाला. प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितले की, स्फोटाचा आवाज अनेक किलोमीटरपर्यंत ऐकू आला. काही क्षणांतच संपूर्ण खाण धुराने आणि मलब्याने भरून गेली. आत काम करणारे मजूर घाबरून बाहेर येण्याचा प्रयत्न करत असतानाच खाणीचा काही भाग कोसळल्याने अनेक जण आत अडकले.
स्फोटानंतर परिसरात एकच गोंधळ उडाला. स्थानिक नागरिकांनी तातडीने पोलिस आणि प्रशासनाला माहिती दिली. मात्र, खाण दुर्गम आणि डोंगराळ भागात असल्याने बचाव पथकांना घटनास्थळी पोहोचण्यासाठी मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला.
आतापर्यंत 18 मृतदेह बाहेर, शोधमोहीम सुरूच
प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, आतापर्यंत 18 मजुरांचे मृतदेह बाहेर काढण्यात आले आहेत. मृतांमध्ये बहुतांश मजूर हे स्थलांतरित असल्याची प्राथमिक माहिती आहे. काही मजूर शेजारच्या राज्यांमधून उदरनिर्वाहासाठी येथे कामाला आले होते. अजूनही काही मजूर मलब्याखाली अडकले असण्याची भीती असून, बचाव आणि शोधमोहीम युद्धपातळीवर सुरू आहे.
एनडीआरएफ, एसडीआरएफ आणि स्थानिक बचाव पथकांच्या मदतीने खाणीत अडकलेल्या मजुरांना बाहेर काढण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र, खाणीत पाणी साचलेले असणे, अरुंद बोगदे आणि मलब्याचा मोठा साठा यामुळे कामात अडथळे येत आहेत.
अवैध खननच ठरले मृत्यूचं कारण?
या दुर्घटनेनंतर पुन्हा एकदा मेघालयमधील अवैध कोळसा खननाचा गंभीर प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. प्राथमिक तपासात ही खाण अवैधरीत्या चालवली जात असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. खाणीत कोणत्याही प्रकारची सुरक्षितता साधने, आपत्कालीन व्यवस्था किंवा मान्यताप्राप्त परवानगी नसल्याचे समोर आले आहे.
पोलिसांनी या प्रकरणी भारतीय न्याय संहिता, खान व खनिज विकास आणि विनियमन अधिनियम 1957 तसेच विस्फोटक पदार्थ अधिनियम अंतर्गत गुन्हा दाखल केला आहे. खाण मालक आणि संबंधित कंत्राटदारांचा शोध सुरू असून, दोषींवर कठोर कारवाई करण्याचे आश्वासन देण्यात आले आहे.
पंतप्रधान, राष्ट्रपतींसह राजकीय नेत्यांकडून शोक व्यक्त
या भीषण दुर्घटनेवर देशभरातून तीव्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या घटनेवर तीव्र शोक व्यक्त करताना, पंतप्रधान राष्ट्रीय मदत निधीतून मृतांच्या कुटुंबियांना प्रत्येकी 2 लाख रुपये आणि जखमींना 50 हजार रुपये मदत जाहीर केली आहे.
राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनीही दुर्घटनेबद्दल दुःख व्यक्त करत मृतांच्या कुटुंबियांप्रती संवेदना व्यक्त केल्या आहेत.
मेघालयचे मुख्यमंत्री कॉनराड संगमा यांनी या प्रकरणाची उच्चस्तरीय चौकशी जाहीर केली असून, दोषींना कोणत्याही परिस्थितीत सोडले जाणार नाही, असे स्पष्ट केले आहे.
विरोधकांचा सरकारवर हल्लाबोल
या घटनेनंतर विरोधी पक्षांनी सरकारवर जोरदार टीका केली आहे. समाजवादी पार्टीचे नेते अखिलेश यादव आणि काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधी यांनी अवैध खनन रोखण्यात प्रशासन अपयशी ठरल्याचा आरोप केला आहे. पीडित कुटुंबांना योग्य आणि दीर्घकालीन मदत देण्याची मागणीही त्यांनी केली आहे.
केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी मुख्यमंत्री संगमा यांच्याशी फोनवर चर्चा करून केंद्र सरकारकडून सर्वतोपरी मदतीचे आश्वासन दिले आहे.
मृतांच्या कुटुंबीयांसाठी मदतीची घोषणा
राज्य सरकारनेही मृतांच्या कुटुंबीयांना प्रत्येकी 3 लाख रुपयांची आर्थिक मदत जाहीर केली आहे. प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, ही मदत तातडीची असून भविष्यात आणखी मदतीचा विचार केला जाईल.
पुन्हा एकदा उपस्थित प्रश्न
मेघालय ही घटना म्हणजे केवळ एक अपघात नसून, प्रशासनाच्या दुर्लक्षाचे आणि अवैध खननाच्या साखळीचे भीषण परिणाम असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. याआधीही मेघालयमध्ये अशा प्रकारच्या दुर्घटना घडल्या आहेत. मात्र, तरीही अवैध खनन थांबवण्यात प्रशासनाला यश आलेले नाही.
सरकारने वैज्ञानिक आणि सुरक्षित खनन धोरण राबवण्याचे आश्वासन दिले असले, तरी प्रत्यक्षात त्याची अंमलबजावणी होणार का, हा मोठा प्रश्न आहे. या दुर्घटनेनंतर तरी अवैध खनन रोखण्यासाठी कठोर निर्णय घेतले जातात की नाही, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.
मेघालयमधील ही दुर्घटना केवळ 18 कुटुंबांचे आयुष्य उद्ध्वस्त करणारी नाही, तर देशातील खाण सुरक्षिततेच्या व्यवस्थेवरही गंभीर प्रश्न उपस्थित करणारी आहे. मृतांच्या आत्म्यास शांती लाभो आणि अशा घटना पुन्हा घडू नयेत, यासाठी ठोस आणि कठोर पावले उचलली जाणे हीच खरी श्रद्धांजली ठरेल.
