धक्कादायक रिपोर्ट! Flipkart, Nykaa च्या छुप्या ट्रिक्समुळे भारतीयांना 28,000 कोटींचा फटका
Flipkart, Nykaa वर शॉपिंग करताय? 28,000 कोटींच्या डिजिटल लुटीचा धक्कादायक खुलासा; 88% भारतीय ग्राहक फसवणुकीचे बळी
आजच्या डिजिटल युगात ऑनलाईन शॉपिंग हा भारतीयांच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. मोबाईलवरील काही क्लिकमध्ये घरबसल्या वस्तू मागविण्याची सुविधा मिळाल्याने लाखो ग्राहक पारंपरिक बाजारपेठांऐवजी ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मना प्राधान्य देत आहेत. मात्र या सोयीच्या बदल्यात ग्राहक नकळत मोठी किंमत मोजत असल्याचा धक्कादायक खुलासा एका नव्या अहवालातून समोर आला आहे.
डेटम इंटेलिजन्सने प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या अभ्यासानुसार, फ्लिपकार्ट, नायका आणि इतर अनेक डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर वापरल्या जाणाऱ्या ‘डार्क पॅटर्न्स’मुळे भारतीय ग्राहकांना दरवर्षी तब्बल 25,000 ते 28,000 कोटी रुपयांचा आर्थिक फटका बसत आहे. विशेष म्हणजे, देशातील सुमारे 88 टक्के ऑनलाईन ग्राहक या छुप्या फसवणुकीचे बळी ठरत आहेत.
Related News
दिल्ली हॉटेल अग्नितांडवात 6 जणांचा दुर्दैवी अंत; वडिलांसाठी थांबलेलं संपूर्ण अग्रवाल कुटुंब काळाच्या पडद्याआड
62 वर्षीय व्यावसायिकाला मोठा धक्का! फेसबुक क्रिप्टो स्कॅममध्ये 15 लाख रुपयांची भयंकर फसवणूक
Indian Railways 2026: 40 वर्षांनंतर रेल्वेची Powerful AI Reservation System, तिकीट बुकिंगमध्ये मोठी क्रांती
15 दिवसांपासून अप्पर सर्किट! ‘Melody’ ट्रेंडमुळे Parle Industries शेअरमध्ये जबरदस्त तेजी
AC Tips 2026: 1 मोठी चूक वाढवते वीज बिल, 5 प्रभावी उपायांनी AC राहील दीर्घकाळ सुरक्षित
5 भारतीय फळांवर थेट बंदी, आंब्यांच्या किमती गगनाला; व्यापाऱ्यांचा गंभीर इशारा, नेपाळचा भारताला मोठा धक्का!
मोठी बातमी! mAadhaar App होणार बंद, 4 सोप्या स्टेप्समध्ये डाउनलोड करा नवीन Aadhaar App
Air India Crash: 8 महिन्यांनंतर समोर आले धक्कादायक सत्य! एकमेव बचावलेला विश्वास कुमार रमेशने सांगितले विमानाच्या अंतिम 10 मिनिटांचे रहस्य
धडाकेबाज लॉन्च! 6500mAh बॅटरी आणि 90W फास्ट चार्जिंगसह Vivo V70 Lite 5G ची एंट्री
IMD चा मोठा इशारा! पुढील 96 तास मुसळधार पाऊस, वादळी वाऱ्यांचा तडाखा
राघव चड्ढा यांना मंत्रिपदाची संधी? मोदी सरकारच्या विस्ताराकडे देशाचे लक्ष
मोबाईलची बॅटरी झपाट्याने खराब होतेय? या 10 घातक चुका तातडीने थांबवा, नाहीतर मोठं नुकसान
Flipkart : काय आहेत डार्क पॅटर्न्स?
डार्क पॅटर्न्स म्हणजे अशा डिजिटल डिझाईन तंत्रांचा वापर ज्यामुळे ग्राहकांना त्यांच्या इच्छेविरुद्ध निर्णय घेण्यास भाग पाडले जाते. ग्राहकाला नकळत अधिक पैसे खर्च करावे लागावेत किंवा अनावश्यक सेवा स्वीकाराव्या लागाव्यात यासाठी या पद्धती तयार केल्या जातात.
अनेक वेळा ग्राहक एखादी वस्तू खरेदी करण्यासाठी कार्टमध्ये टाकतो, पण पेमेंटच्या अंतिम टप्प्यावर त्याला अतिरिक्त शुल्क, विमा, सदस्यत्व किंवा इतर सेवा जोडलेल्या दिसतात. काहीवेळा या गोष्टी आधीपासूनच निवडलेल्या असतात आणि ग्राहकाच्या लक्षात येत नाहीत.
सर्वेक्षणात काय आढळले?
2026 च्या पहिल्या तिमाहीत देशातील 50 शहरांमधील 2,500 हून अधिक ग्राहकांवर हे सर्वेक्षण करण्यात आले. या अभ्यासात ग्राहकांच्या ऑनलाईन खरेदीच्या सवयी, अनुभव आणि फसव्या ट्रिक्सबाबतची माहिती गोळा करण्यात आली.
अहवालानुसार, भारतात सध्या 30 कोटींहून अधिक ऑनलाईन ग्राहक आहेत. यापैकी बहुसंख्य ग्राहकांना खरेदीदरम्यान कोणत्या ना कोणत्या प्रकारच्या डार्क पॅटर्नचा सामना करावा लागला आहे.
प्रत्येक ग्राहकाचे दरमहा नुकसान
डेटम इंटेलिजन्सच्या मते, कार्टमध्ये आपोआप वस्तू जोडणे, शेवटच्या क्षणी अतिरिक्त शुल्क आकारणे, आकर्षक ऑफर्सच्या नावाखाली दिशाभूल करणे यामुळे प्रत्येक ग्राहक दरमहा सरासरी 78 ते 87 रुपये अतिरिक्त खर्च करतो.
ही रक्कम किरकोळ वाटू शकते. मात्र देशातील कोट्यवधी ग्राहकांच्या बाबतीत विचार केला असता हीच रक्कम हजारो कोटींमध्ये परिवर्तित होते. परिणामी भारतीय ग्राहकांच्या खिशातून दरवर्षी 28,000 कोटी रुपयांपर्यंतचा पैसा बाहेर जात असल्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
कोणत्या ट्रिक्सचा सर्वाधिक वापर होतो?
डार्क पॅटर्न्सचे अनेक प्रकार आढळून आले आहेत.
1. Hidden Charges
पेमेंटच्या शेवटच्या टप्प्यावर डिलिव्हरी फी, हँडलिंग चार्ज, प्लॅटफॉर्म फी किंवा इतर शुल्क जोडले जाते.
2. Auto Add-ons
ग्राहकाने निवड न करता विमा, प्रोटेक्शन प्लॅन किंवा इतर सेवा कार्टमध्ये जोडल्या जातात.
3. False Urgency
‘फक्त 2 वस्तू शिल्लक’, ‘ऑफर संपायला 5 मिनिटे’ अशा संदेशांद्वारे ग्राहकांवर तातडीचा दबाव निर्माण केला जातो.
4. Subscription Traps
मोफत ट्रायलच्या नावाखाली सदस्यत्व सुरू केले जाते आणि नंतर ग्राहकांच्या खात्यातून पैसे वजा होतात.
5. Forced Choices
एखादी सवलत मिळवण्यासाठी किंवा पुढील प्रक्रियेसाठी ग्राहकाला अनावश्यक पर्याय स्वीकारावा लागतो.
नायका सर्वात वाईट कामगिरी करणारे अॅप?
अहवालातील बी-इंडेक्सनुसार, डार्क पॅटर्न्स वापरण्यात नायका 99 गुणांसह सर्वात वर असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. म्हणजेच ग्राहकांवर प्रभाव टाकण्यासाठी आणि खरेदीचे निर्णय बदलण्यासाठी या प्लॅटफॉर्मवर अशा तंत्रांचा सर्वाधिक वापर होत असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, ई-कॉमर्स क्षेत्रात फ्लिपकार्टबाबत ग्राहकांचा अविश्वास सर्वाधिक असल्याचेही या अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.
विश्वासार्ह कंपन्यांमध्ये कोण आघाडीवर?
या अहवालात काही कंपन्यांनी तुलनेने चांगली कामगिरी केल्याचे दिसून आले. ग्राहकांचा विश्वास टिकवून ठेवण्यात अॅमेझॉन, ब्लिंकिट आणि मेकमायट्रिप या कंपन्या आघाडीवर असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
या प्लॅटफॉर्मवर पारदर्शक शुल्क संरचना, स्पष्ट माहिती आणि तुलनेने कमी दिशाभूल करणाऱ्या पद्धतींचा वापर होत असल्याचे ग्राहकांनी नोंदवले.
55,000 कोटींच्या व्यवसायावर संकट
ग्राहकांचा विश्वास कमी होत असल्याने संपूर्ण ई-कॉमर्स उद्योगालाच मोठा धोका निर्माण झाला आहे. अहवालानुसार, ग्राहकांच्या वाढत्या नाराजीमुळे सुमारे 55,000 कोटी रुपयांच्या संभाव्य व्यवसायावर परिणाम होऊ शकतो.
जर ग्राहकांचा विश्वास कमी होत राहिला तर अनेक प्लॅटफॉर्मना भविष्यात गंभीर आर्थिक परिणामांना सामोरे जावे लागू शकते.
सरकारी नियम असूनही फसवणूक कायम
केंद्रीय ग्राहक संरक्षण प्राधिकरणाने (CCPA) डार्क पॅटर्न्स रोखण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. ग्राहकांची दिशाभूल करणाऱ्या पद्धतींवर बंदी घालण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.
तरीही अहवालानुसार, सुमारे 69 टक्के ऑनलाईन प्लॅटफॉर्म अजूनही शेवटच्या टप्प्यावर अतिरिक्त शुल्क आकारत आहेत. तर डिजिटल पेमेंट वापरणाऱ्या 63 टक्के ग्राहकांना या छुप्या शुल्कांचा सामना करावा लागत आहे. 2024 मध्ये हा आकडा 52 टक्के होता. यावरून समस्या कमी होण्याऐवजी वाढत असल्याचे स्पष्ट होते.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
ऑनलाईन खरेदी करताना काही साध्या गोष्टी लक्षात ठेवल्यास फसवणूक टाळता येऊ शकते.
- पेमेंट करण्यापूर्वी अंतिम बिल तपासा.
- कार्टमध्ये अतिरिक्त वस्तू किंवा सेवा जोडल्या गेल्या आहेत का ते पाहा.
- मोफत ट्रायलच्या अटी काळजीपूर्वक वाचा.
- अनावश्यक सदस्यत्व त्वरित रद्द करा.
- आकर्षक ऑफर्सवर लगेच विश्वास ठेवू नका.
- ग्राहक संरक्षण यंत्रणेकडे तक्रार करण्याचा पर्याय वापरा.
ऑनलाईन शॉपिंगने ग्राहकांचे जीवन नक्कीच सोपे केले आहे. मात्र त्याचवेळी डार्क पॅटर्न्ससारख्या डिजिटल तंत्रांमुळे ग्राहकांच्या आर्थिक हिताला मोठा धोका निर्माण झाला आहे. डेटम इंटेलिजन्सच्या अहवालाने या समस्येची व्याप्ती पुन्हा एकदा अधोरेखित केली आहे. ग्राहकांनी जागरूक राहणे, कंपन्यांनी पारदर्शकता वाढवणे आणि सरकारने नियमांची कठोर अंमलबजावणी करणे ही काळाची गरज बनली आहे.
ऑनलाईन खरेदी करताना फक्त सवलत आणि ऑफर्सकडे न पाहता प्रत्येक शुल्क, प्रत्येक पर्याय आणि प्रत्येक क्लिक तपासणे आता अत्यंत आवश्यक झाले आहे. अन्यथा एका छोट्याशा निष्काळजीपणामुळे तुमच्या खिशातून नकळत हजारो रुपये निघून जाऊ शकतात.
read also : https://ajinkyabharat.com/the-most-powerful-total-solar-eclipse-of-6-minutes-23-seconds-on-august-2-2027/
