होर्मुझ सामुद्रधुनीवर इराणकडून सुरू असलेल्या अडथळ्यांनंतर आता लाल समुद्र आणि बाब-अल मंडेब जलमार्ग ही जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी मोठा धोका बनत आहे. अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्याच्या प्रत्युत्तरात इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या तेलवाहतूक जहाजांवर नाकाबंदी लादली होती. या निर्णयामुळे जागतिक तेल बाजारात चढ-उतार वाढले आणि ऊर्जा पुरवठा विस्कळीत झाला. परंतु आता आणखी एक महत्वाचा सागरी मार्ग, लाल समुद्र, विशेषतः बाब-अल मंडेब, भारतासह जगभरातील व्यापारासाठी धोका निर्माण करत आहे, ज्यामुळे जागतिक व्यापारावर दुहेरी ताण येण्याची शक्यता आहे.
होर्मुझवर इराणची नाकाबंदी आणि जागतिक परिणाम
गेल्या काही महिन्यांपासून होर्मुझ सामुद्रधुनीत अडथळा निर्माण झाला आहे. या मार्गातून जगातील अंदाजे एक पंचमांश तेल आणि एक चतुर्थांश LNG वाहतूक होते. या जलमार्गावरील अडथळ्यामुळे तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या आणि जागतिक ऊर्जा पुरवठा संकटात आला. अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी लष्करी कारवाई थांबवण्याची तयारी दाखवली असली, तरी तेल पुरवठा अजूनही विस्कळीत आहे, ज्यामुळे बाजारपेठेतील ताण कायम आहे.
लाल समुद्राचा धोका: हुथी बंडखोरांची भूमिका
येमेनमधील इराण समर्थित हुथी बंडखोर लाल समुद्रातील जहाज वाहतुकीवर नवीन मोहीम राबवण्याच्या तयारीत आहेत. गेल्या काही वर्षांत त्यांनी 100 हून अधिक जहाजांवर हल्ला केला होता. आता बाब-अल मंडेब जलमार्गावरही त्यांनी लक्ष्य साधण्याची शक्यता दर्शवली आहे. या मार्गावर अडथळा निर्माण झाला तर जगातील प्रमुख तेल निर्याती, खास करून सौदी अरेबियाच्या पूर्व-पश्चिम पाईपलाइनमार्फत यान्बू बंदराकडे जाणारा तेलपुरवठा, गंभीर संकटात येईल.
Related News
कराजवरील भीषण हल्ल्यानंतर इराणचा इशारा; गल्फमध्ये ‘टिट फॉर टॅट’ची तयारी
डोनाल्ड ट्रम्प यांची नवी पोस्ट चर्चेत, युद्धविरामाची शक्यता उभी
इराणने भारतासाठी पाठवले कच्च तेल, पिंग शुन जहाज भारताकडे निघाले
हॉर्मुजची कोंडी कायम! 302 किमी रेल्वे रूट असूनही तेलपुरवठा का अडकला?
अमेरिकेत इराण युद्धाचा फटका: पेट्रोल-डिझेल दर गगनाला भिडले
इराणचा प्रिन्स सुलतान एअरबेसवर धक्कादायक हल्ला, अमेरिकन AWACS विमान नष्ट
इराणचा मोठा निर्णय! भारतासह 5 देशांनंतर ‘या’ सहाव्या मित्रासाठी उघडला होर्मुझ मार्ग; जगातील तेलवाहतुकीला दिलासा
इराणचा होर्मुझ टोल कायदा; भारतासह जगभरातील जहाजांना शुल्क द्यावे लागणार
इराण-यूएस युद्धात भारतासाठी दिलासा; होर्मुजमार्गावर 5 देशांच्या जहाजांना परवानगी!
मोठी बातमी! होर्मुज खाडीत तणाव शिगेला; इराणची थेट चेतावणी, जहाजांबाबत मोठा इशारा
Bab al-Mandeb Strait: ‘Gate of Tears’ आणि जागतिक व्यापारासाठी महत्व
बाब-अल मंडेब, ज्याला ‘गेट ऑफ टिअर्स’ म्हणूनही ओळखले जाते, लाल समुद्राला अडेनच्या आखाताशी जोडणारा अरुंद जलमार्ग आहे. हा मार्ग भारतासह आशिया-युरोप दरम्यानच्या कंटेनर वाहतुकीसाठी महत्त्वपूर्ण आहे. या मार्गावर अडथळा निर्माण झाल्यास तेलावरच नव्हे तर मालवाहतुकीवरही गंभीर परिणाम होतील, ज्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळीवर ताण येईल.
जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम
लाल समुद्रावरील अडथळ्यामुळे तेलाची किमती पुन्हा वाढण्याची शक्यता आहे. होर्मुझच्या अडथळ्यामुळे आधीच जागतिक बाजारात चढ-उतार झाले आहेत. आता बाब-अल मंडेबवर ताण निर्माण झाल्यास, भारतासह अनेक देशांना महाग मार्ग निवडून माल वाहतूक करावी लागेल, ज्यामुळे खर्च, वेळ, विमा खर्च आणि महागाई वाढेल.
भारतावर संभाव्य परिणाम
भारताचा युरोपसोबतचा व्यापार मुख्यतः लाल समुद्र आणि सुएझ कालव्यासारख्या जलमार्गावर अवलंबून आहे. बाब-अल मंडेबवर अडथळा आल्यास भारतीय व्यापाऱ्यांना आफ्रिकेतून माल पाठवावा लागेल, जो महाग आणि जास्त वेळखाऊ आहे. तेल पुरवठा कमी झाल्यास देशातील पेट्रोलियम किमती वाढतील, महागाई वाढेल, चालू खात्यातील तूट वाढेल आणि रुपयावर दबाव येईल.
उर्जा सुरक्षितता आणि व्यापाराची चिंता
पश्चिम आशियातील तणावामुळे जागतिक ऊर्जा प्रणाली असुरक्षित झाली आहे. होर्मुझ आणि बाब-अल मंडेब हे दोन महत्त्वाचे जलमार्ग आहेत, ज्यावर जागतिक तेलपुरवठा अवलंबून आहे. सौदी अरेबियाने लाला समुद्राकडे जाणाऱ्या तेल वाहतुकीसाठी पूर्व-पश्चिम पाईपलाइन तयार केली, परंतु हुथींच्या हस्तक्षेपामुळे हा मार्गही धोक्यात आला आहे.
जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठा या दोन्हींवर धोका निर्माण होत आहे. होर्मुझच्या अडथळ्यानंतर लाल समुद्र आणि बाब-अल मंडेब जलमार्ग भारतासह जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वपूर्ण ठरले आहेत. या संकटामुळे तेल आणि मालवाहतुकीवर ताण येईल, ज्यामुळे जागतिक बाजारात अस्थिरता वाढेल. भारताला आपल्या ऊर्जा सुरक्षा धोरणांवर विशेष लक्ष देणे आणि पर्यायी मार्गांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
