नवीन आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीपासून, म्हणजेच 1 एप्रिल 2026 पासून, देशातील बँकिंग क्षेत्रात महत्त्वाचे बदल लागू झाले आहेत. HDFC Bank, Punjab National Bank आणि Bandhan Bank यांसारख्या प्रमुख बँकांनी ATM व्यवहार, रोख पैसे काढण्याच्या मर्यादा आणि शुल्क संरचनेत बदल केले आहेत. या नव्या नियमांचा थेट परिणाम ग्राहकांच्या खिशावर होणार असून, डिजिटल पेमेंटला चालना देणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
ATM व्यवहारांमध्ये सर्वात मोठा बदल म्हणजे UPI द्वारे होणाऱ्या व्यवहारांच्या गणनेत करण्यात आलेला बदल. HDFC Bank ने स्पष्ट केले आहे की, आता UPI वापरून ATM मधून काढलेले पैसेही मासिक मोफत व्यवहारांच्या मर्यादेत समाविष्ट केले जातील. यापूर्वी हे व्यवहार स्वतंत्र श्रेणीत मोजले जात होते. त्यामुळे आता ग्राहकांनी UPI द्वारे रोख रक्कम काढताना काळजी घेणे आवश्यक आहे, कारण हे व्यवहार मोफत मर्यादा लवकर संपवू शकतात.
तसेच, इतर बँकांच्या ATM मधून व्यवहार करण्यावरही मर्यादा कडक करण्यात आली आहे. मेट्रो शहरांमध्ये ग्राहकांना फक्त 3 मोफत व्यवहारांची परवानगी असेल, तर नॉन-मेट्रो शहरांमध्ये ही मर्यादा 5 व्यवहारांपर्यंत असेल. या मर्यादेपलीकडे प्रत्येक व्यवहारासाठी 23 रुपये शुल्क आकारले जाईल. त्यामुळे वारंवार ATM वापरणाऱ्या ग्राहकांना याचा आर्थिक फटका बसू शकतो.
Related News
RBI Orders : कोट्यवधी ग्राहकांसाठी महत्त्वाचे सुधारणा – 2026 च्या नियमांमुळे डिजिटल बँकिंग सुरक्षित!
बँक खात्यात मोठी रक्कम जमा केली तर?
नवीन नियमांमध्ये व्यवहार मोजण्याची पद्धतही बदलली आहे. बँकांच्या माहितीनुसार, संध्याकाळी 7:30 नंतर केलेले ATM व्यवहार पुढील दिवसाचे मानले जातील. विशेष म्हणजे, महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी 7:30 नंतर केलेले व्यवहार पुढील महिन्याच्या कोट्यात गणले जातील. यामुळे अनेक ग्राहकांना त्यांच्या व्यवहारांच्या मोजणीबाबत संभ्रम निर्माण होऊ शकतो.
दरम्यान, Punjab National Bank ने ATM मधून पैसे काढण्याच्या मर्यादेत मोठा बदल केला आहे. काही डेबिट कार्डसाठी दररोजची रोख रक्कम काढण्याची मर्यादा 1 लाख रुपयांवरून थेट 50 हजार रुपयांपर्यंत कमी करण्यात आली आहे. यामध्ये रुपे प्लॅटिनम, वुमन पॉवर, पलाश, बिझनेस प्लॅटिनम, तसेच मास्टरकार्ड आणि व्हिसा कार्ड्सचा समावेश आहे. या बदलामुळे मोठ्या व्यवहारांसाठी ग्राहकांना अधिक नियोजन करावे लागणार आहे.
त्याचप्रमाणे, Bandhan Bank ने देखील आपल्या ATM नियमांमध्ये बदल केले आहेत. बंधन बँकेच्या ATM मधून दरमहा 5 आर्थिक व्यवहार मोफत करता येतील, तर नॉन-फायनान्शियल व्यवहारांवर कोणतीही मर्यादा ठेवलेली नाही. मात्र, इतर बँकांच्या ATM मध्ये मेट्रो शहरांमध्ये 3 आणि नॉन-मेट्रो शहरांमध्ये 5 मोफत व्यवहारांची मर्यादा लागू करण्यात आली आहे.
मर्यादा ओलांडल्यानंतर ग्राहकांना अतिरिक्त शुल्क भरावे लागेल. आर्थिक व्यवहारांसाठी 23 रुपये प्रति व्यवहार, तर नॉन-फायनान्शियल व्यवहारांसाठी 10 रुपये प्रति व्यवहार आकारले जातील. याशिवाय, खात्यात पुरेशी रक्कम नसल्यास व्यवहार अयशस्वी झाल्यास 25 रुपयांचा दंडही आकारला जाईल. त्यामुळे ग्राहकांनी त्यांच्या खात्यातील शिल्लक तपासूनच व्यवहार करणे अधिक सुरक्षित ठरेल.
या सर्व बदलांबरोबरच डिजिटल बँकिंग क्षेत्रातही एक नवीन सुविधा सुरू करण्यात आली आहे. Jio Payments Bank ने QR कोड-आधारित रोख पैसे काढण्याची सुविधा सुरू केली आहे. या सुविधेमुळे ग्राहक ATM शिवायही बँकिंग करस्पॉन्डंटकडून QR कोड स्कॅन करून आणि UPI अॅपद्वारे व्यवहार मंजूर करून पैसे काढू शकतात. ही सुविधा ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील ग्राहकांसाठी विशेषतः उपयुक्त ठरणार आहे.
एकूणच, 1 एप्रिल 2026 पासून लागू झालेल्या या नवीन नियमांमुळे बँकिंग व्यवहार अधिक डिजिटल आणि नियंत्रित होण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत. मात्र, याचबरोबर ग्राहकांवर अतिरिक्त शुल्काचा बोजाही वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे ग्राहकांनी त्यांच्या ATM वापरावर नियंत्रण ठेवणे, व्यवहारांची संख्या लक्षात ठेवणे आणि शक्यतो डिजिटल पेमेंटचा अधिक वापर करणे आवश्यक आहे.
या बदलांमुळे बँकिंग क्षेत्रात पारदर्शकता वाढेल आणि बँकांचा खर्च कमी होईल, असा दावा बँकांकडून केला जात आहे. परंतु, सामान्य ग्राहकांसाठी हे नियम समजून घेणे आणि त्यानुसार व्यवहार करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.
