ABMCM History : भारत-चीन युद्धापासून मराठी चित्रपट महामंडळाच्या स्थापनेपर्यंतचा रंजक प्रवास
मराठी चित्रपटसृष्टी ही केवळ मनोरंजनाची दुनिया नसून, ती सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक घडामोडींनी समृद्ध अशी एक सशक्त परंपरा आहे. या परंपरेला संघटित स्वरूप देणारी आणि कलाकार, तंत्रज्ञ व निर्माते यांना एकत्र आणणारी महत्त्वाची संस्था म्हणजे अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळ (ABMCM).
आज ही संस्था पुन्हा एकदा चर्चेत आली आहे. तब्बल 10 वर्षांच्या दीर्घ कालावधीनंतर महामंडळाच्या निवडणुका जाहीर झाल्या असून, चित्रपटसृष्टीत राजकीय, सामाजिक आणि संघटनात्मक घडामोडींना वेग आला आहे. मात्र या चर्चांच्या मागे एक अत्यंत समृद्ध आणि संघर्षमय इतिहास दडलेला आहे.
Related News
“अत्यंत भावुक 8 अनसीन फोटो! रितेश देशमुखची हृदयस्पर्शी पोस्ट – वडिलांच्या वाढदिवशी अपूर्णतेची वेदना”
5 कारणांमुळे चर्चेत आलेला ‘अशोक खरात’ चित्रपट; दीपाली सय्यद यांच्या वक्तव्याने वाढली उत्सुकता
‘राजा शिवाजी’चा ऐतिहासिक धमाका! 24 दिवसांत 101 कोटींची विक्रमी कमाई, मराठी सिनेसृष्टी हादरली
72 मिलियन फॉलोअर्स असलेलं सलमान खानचं अकाउंट गायब , पापाराझी वादानंतर चाहत्यांमध्ये खळबळ
‘देऊळ बंद 2’ला प्रेक्षकांचा जबरदस्त प्रतिसाद, कमाईने मोडले रेकॉर्ड
‘वयाने फक्त 10 वर्षांनी लहान…’; रितेश देशमुखच्या आईची भूमिका करताना भाग्यश्री काय म्हणाली?
7 फ्लॅट्स गिफ्ट करणाऱ्या प्रविण तरडेंचं आलिशान घर पाहून थक्क व्हाल; व्हाईट थीम आणि चुलीने जिंकली मनं
Aishwarya Rai Cannes 2026: ऐश्वर्याचा रॉयल अवतार पाहून चाहते वेडे, व्हाईट लूकची जगभर चर्चा
Megha Ghadge : “दारू ऑफर केली अन् संताप अनावर झाला”, मेघा घाडगेचा 5 धक्कादायक खुलासांचा स्फोट
तब्बल 11 वर्षांनंतर ‘देऊळ बंद 2’ची ब्लॉकबस्टर एण्ट्री! पहिल्याच दिवशी महाराष्ट्रभर हाऊसफुल्ल शो
‘दृश्यम 3’च्या तगड्या एन्ट्रीमुळे ‘राजा शिवाजी’ला मोठा धक्का; 21 दिवसांत 89 कोटींची दमदार कमाई
मराठी चित्रपटसृष्टीची गरज आणि महामंडळाचा जन्म
1960 च्या दशकात महाराष्ट्रात मराठी चित्रपट उद्योग झपाट्याने वाढत होता. मात्र या वाढीसोबत अनेक समस्या देखील निर्माण होत होत्या—
- कलाकारांचे मानधनाचे प्रश्न
- तंत्रज्ञांचे हक्क
- निर्मात्यांमधील समन्वयाचा अभाव
- शासनाशी संवादाची कमतरता
- चित्रपट प्रदर्शन आणि वितरणातील अडचणी
या सर्व समस्यांवर एकत्रित तोडगा काढण्यासाठी एका मजबूत मध्यवर्ती संस्थेची आवश्यकता भासू लागली.त्याच काळात भारतात मोठ्या ऐतिहासिक घटना घडत होत्या. भारत-चीन युद्ध (1962) आणि त्यानंतर भारत-पाक युद्ध (1965) यामुळे संपूर्ण देशात तणावाचे वातावरण होते. या युद्धकाळात अनेक मराठी कलाकार आणि निर्माते सैनिकांच्या मनोरंजनासाठी पुढे आले.याच काळात चित्रपटसृष्टीतील लोकांनी एकत्र येऊन ठरवले की, केवळ तात्पुरती मदत नाही तर कायमस्वरूपी संघटना आवश्यक आहे.
1964 : पहिल्या चित्रपट परिषदेतील संकल्पना
1964 मध्ये झालेल्या पहिल्या मराठी चित्रपट परिषदेत एक ऐतिहासिक संकल्पना मांडली गेली— मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी एक मध्यवर्ती शिखर संस्था निर्माण करणेया परिषदेत अनेक दिग्गज कलाकार, दिग्दर्शक आणि निर्माते सहभागी झाले होते. त्यांनी मान्य केले की, मराठी चित्रपट उद्योगाला टिकवण्यासाठी आणि वाढवण्यासाठी एक अधिकृत महामंडळ गरजेचे आहे.
9 नोव्हेंबर 1966 : महामंडळाची अधिकृत स्थापना
अनेक बैठका, चर्चांनंतर अखेर 9 नोव्हेंबर 1966 रोजी “अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळ” अधिकृतपणे अस्तित्वात आले.
त्यानंतर काही महिन्यांनी 23 मार्च 1967 रोजी या संस्थेची रीतसर नोंदणी करण्यात आली.
ही केवळ एक संस्था नव्हती, तर मराठी चित्रपटसृष्टीच्या स्वाभिमानाचा आणि एकतेचा पाया ठरली.
कोल्हापूर : मराठी सिनेविश्वाचे पहिले केंद्र
आज मुंबई आणि पुणे मराठी चित्रपटांचे मुख्य केंद्र मानले जात असले तरी, इतिहास वेगळा आहे.
पूर्वी कोल्हापूर हे मराठी चित्रपटसृष्टीचे प्रमुख केंद्र होते.
- प्रभात फिल्म कंपनी
- नाट्य आणि चित्रपट चळवळ
- कलात्मक चित्रपट निर्मिती
या सर्व गोष्टी कोल्हापूरमध्ये फुलल्या.
महामंडळाच्या सुरुवातीच्या काळातही त्याचा कारभार कोल्हापूरमधूनच चालत असे.
पहिले अध्यक्ष : व्ही. शांताराम
मराठी चित्रपट महामंडळाचे पहिले अध्यक्ष म्हणून दिग्गज चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक व्ही. शांताराम यांची निवड झाली.त्यांचे योगदान मराठीच नव्हे तर भारतीय चित्रपटसृष्टीतही अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
त्यांच्या नेतृत्वाखाली महामंडळाने—
- कलाकारांचे प्रश्न शासनापर्यंत पोहोचवले
- चित्रपट धोरणांवर चर्चा सुरू केली
- मराठी सिनेमा अधिक संघटित केला
त्यामुळे महामंडळाला सुरुवातीपासूनच मजबूत दिशा मिळाली. उपाध्यक्ष आणि दिग्गज नेतृत्व
महामंडळाच्या प्रारंभिक काळात अनेक महान व्यक्तिमत्त्वांनी नेतृत्वाची धुरा सांभाळली—
- बाबूराव पेंढारकर
- भालजी पेंढारकर
- ग. दि. माडगुळकर
हे सर्वजण मराठी सिनेमा आणि साहित्य क्षेत्रातील दिग्गज होते. त्यांच्या योगदानामुळे महामंडळ केवळ संस्थात्मक न राहता सांस्कृतिक चळवळ बनले.
महामंडळाचा सुवर्णकाळ आणि विस्तार
1960-80 चा काळ हा मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी सुवर्णकाळ मानला जातो.
या काळात महामंडळाने अनेक महत्त्वाची भूमिका बजावली—
- चित्रपट निर्मात्यांना एकत्र आणणे
- वितरण प्रणाली सुधारण्याचे प्रयत्न
- कलाकारांसाठी व्यासपीठ निर्माण करणे
- सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन
याच काळात मराठी चित्रपटसृष्टीने सामाजिक विषयांवर आधारित अनेक महत्त्वाचे चित्रपट दिले.
आधुनिक काळातील बदल आणि वाद
गेल्या काही वर्षांत ABMCM अनेक कारणांनी चर्चेत राहिले आहे.
- निवडणुकांतील वाद
- आरोप-प्रत्यारोप
- अंतर्गत गटबाजी
- कलाकारांमधील मतभेद
माजी अध्यक्ष मेघराज भोसले, विजय पाटकर यांच्यातील वाद असो किंवा अभिनेत्री नीलम शिर्के आणि वर्षा उसगावकर यांच्यातील निवडणूक संघर्ष—हे सर्व प्रसंग संस्थेच्या राजकीय स्वरूपाकडे निर्देश करतात.
आजची परिस्थिती : 10 वर्षांनंतर निवडणूक
सध्या तब्बल 10 वर्षांनंतर महामंडळाच्या निवडणुका जाहीर झाल्या आहेत.
चित्रपटसृष्टीत पुन्हा एकदा मोठ्या घडामोडी सुरू आहेत—
- नवीन नेतृत्वाची चुरस
- जुने आणि नवे गट
- कलाकारांचे मतभेद
- उद्योगाच्या भविष्यासाठी चर्चा
या निवडणुका केवळ पदांसाठी नसून, मराठी चित्रपटसृष्टीच्या दिशेसाठी निर्णायक ठरणार आहेत.
महामंडळाचे महत्त्व आजही का आहे?
आज OTT, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि जागतिक स्पर्धेमुळे चित्रपट उद्योग बदलला आहे. तरीही महामंडळाचे महत्त्व कमी झालेले नाही.
कारण—
- कलाकारांचे हक्क
- उद्योगातील समन्वय
- सरकारशी संवाद
- मराठी सिनेमा संरक्षण
या सर्व गोष्टींसाठी एक मजबूत संघटना आवश्यक आहे.अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळाचा इतिहास हा केवळ संस्थेचा इतिहास नाही, तर मराठी सिनेमा, संस्कृती आणि कलाकारांच्या संघर्षाचा इतिहास आहे.भारत-चीन आणि भारत-पाक युद्धाच्या काळात सुरू झालेली एक सामाजिक गरज आज एका मोठ्या सांस्कृतिक संस्थेत रूपांतरित झाली आहे.
व्ही. शांताराम यांच्यासारख्या दिग्गजांच्या नेतृत्वापासून ते आजच्या राजकीय आणि संघटनात्मक संघर्षांपर्यंत, हा प्रवास अत्यंत रंजक, संघर्षमय आणि प्रेरणादायी आहे.आजही ही संस्था मराठी चित्रपटसृष्टीच्या भविष्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे—फक्त गरज आहे ती एकतेची आणि पारदर्शक नेतृत्वाची.
read also : https://ajinkyabharat.com/explosive-revelation-saif-ali-khans-inspirational-interview/
