Gen Z आणि Gen Alpha कडे माहितीचा खजिना, पण ज्ञानाचा अभाव? CM देवेंद्र फडणवीसांचं मोठं विधान चर्चेत!
नागपूर : डिजिटल तंत्रज्ञान, इंटरनेट आणि सोशल मीडियाच्या झपाट्याने वाढलेल्या प्रभावामुळे आजच्या तरुण पिढीला जगभरातील माहिती काही सेकंदांत उपलब्ध होत आहे. मात्र, माहिती सहज मिळणे आणि त्या माहितीचे ज्ञानात रूपांतर होणे या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. याच मुद्द्यावर महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी महत्त्वपूर्ण भाष्य केले आहे. नागपुरात आयोजित प्राचार्यांच्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत बोलताना त्यांनी Gen Z आणि Gen Alpha या नव्या पिढ्यांकडे माहिती मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध असली, तरी तिचे ज्ञानात रूपांतर करण्याचे आव्हान असल्याचे मत मांडले. मुख्यमंत्र्यांच्या या विधानाची सध्या चर्चा होत आहे.
या परिषदेत मुख्यमंत्र्यांनी बदलत्या तंत्रज्ञानाच्या काळात शिक्षणव्यवस्थेची भूमिका, शिक्षकांची जबाबदारी आणि विद्यार्थ्यांना मिळणाऱ्या माहितीचा योग्य उपयोग करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. विशेषतः इंटरनेटच्या माध्यमातून माहिती सहज उपलब्ध होत असताना विद्यार्थ्यांमध्ये समज, विचारशक्ती आणि ज्ञान विकसित करण्यासाठी शिक्षकांनी प्रयत्न करणे आवश्यक असल्याचा संदेश त्यांनी दिला.
Related News
पुणे शिक्षक मतदारसंघात भाजपला मोठा धक्का बसणार? 3 कारणांमुळे निकालाची उत्सुकता शिगेला!
IND vs NZ 2nd टी२० : संकटात सापडलेल्या भारताला तिघांनी तारलं; न्यूझीलंडविरुद्ध सलग दुसरा विजय
पाकिस्तानात महागाईचा भीषण भडका! 12 किलो गॅस सिलिंडर 7,000 रुपयांवर; इराणची सीमा बंद करण्याचा मोठा फटका
ऐश्वर्या राय -आराध्याची 5 खास फॅमिली फोटोंमधील चर्चा! ब्लू लूकने जिंकली चाहत्यांची मनं
अर्शदीप सिंगचा धमाका! 38 विकेट घेत भुवनेश्वर कुमारचा विक्रम मोडला; भारतासाठी नवा इतिहास
मनोज जरांगेंच्या 500 कोटींच्या आरोपांवर बच्चू कडूंचा हल्लाबोल; महायुतीतील वाद चिघळण्याची शक्यता?
कोजागिरी पौर्णिमेला बनवा 1 नंबरचं मसाला दूध! 8 साहित्यांत तयार होईल चविष्ट आणि सुगंधी रेसिपी
रोहित पवारांचा नवा बॉम्ब! मतदारयादीतील 5 गंभीर चुका समोर, ज्ञानेश कुमार यांच्यावर थेट निशाणा
भाजपवर नसिरुद्दीन शाह यांचा घणाघात! ‘लोकांचं ब्रेनवॉश करायचं, त्यांना घाबरवायचं’; वक्तव्याची जोरदार चर्चा , 5 मोठे आरोप
तिलक वर्माचा ऐतिहासिक धमाका! 2026 मध्ये 26 झेल पकडत T20 क्रिकेटमध्ये रचला विश्वविक्रम
343 किमी रेंजची इलेक्ट्रिक बाइक लॉन्च; किंमत फक्त ₹2.65 लाख, फीचर्स जबरदस्त
Blinkit वर महागड्या आयफोनची तुफान विक्री! 5 मिनिटांत स्टॉक संपल्याने नेटकरी थक्क
Gen Z आणि Gen Alpha बद्दल फडणवीस नेमकं काय म्हणाले?
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आपल्या भाषणात सध्याच्या पिढ्यांचा उल्लेख करताना माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने वाढणाऱ्या प्रभावाकडे लक्ष वेधले.
“Gen Z आणि Gen Alpha हे इन्फॉर्मेशन एक्सप्लोजन आणि तंत्रज्ञानाच्या एक्सप्लोजनच्या काळात जन्मले आहेत. त्यांच्याकडे माहिती आहे; परंतु त्यांच्याकडे ज्ञान नाही,” असे विधान फडणवीस यांनी केले.
त्यांच्या या विधानातून माहितीच्या प्रचंड उपलब्धतेसोबतच विद्यार्थ्यांना त्या माहितीचा योग्य अर्थ समजून घेण्यास आणि तिचा उपयोग करण्यास सक्षम बनवण्याची गरज अधोरेखित होते.
आजच्या काळात इंटरनेट, स्मार्टफोन, सोशल मीडिया, ऑनलाइन व्हिडिओ आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांसारख्या तंत्रज्ञानामुळे विविध विषयांवरील माहिती सहज मिळू शकते. मात्र, उपलब्ध माहिती समजून घेणे, तिची सत्यता तपासणे, योग्य-अयोग्य यातील फरक ओळखणे आणि त्या माहितीच्या आधारे विचार करणे ही स्वतंत्र कौशल्ये आहेत. माहितीचे ज्ञानात रूपांतर होण्यासाठी या प्रक्रियांना महत्त्व आहे.
माहितीचा स्फोट; शिक्षण क्षेत्रासमोर नवे आव्हान
पूर्वी एखाद्या विषयाची माहिती मिळवण्यासाठी पुस्तके, ग्रंथालये, शिक्षक किंवा इतर पारंपरिक स्रोतांवर अवलंबून राहावे लागत होते. आता मात्र एका क्लिकवर विविध विषयांवरील माहिती उपलब्ध होते. विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक अभ्यासक्रमापासून विज्ञान, तंत्रज्ञान, इतिहास, भूगोल, राजकारण आणि जगभरातील घडामोडींपर्यंत अनेक विषयांचा परिचय इंटरनेटच्या माध्यमातून मिळू शकतो.
मात्र, माहितीची उपलब्धता वाढली म्हणजे विद्यार्थ्यांची समज आपोआप वाढतेच असे नाही. इंटरनेटवर मिळणारी प्रत्येक माहिती अचूक किंवा विश्वासार्ह असेलच, असेही नाही. अनेकदा अपूर्ण माहिती, दिशाभूल करणारे दावे आणि चुकीच्या संदर्भातील मजकूर विद्यार्थ्यांसमोर येऊ शकतो.
अशा परिस्थितीत विद्यार्थ्यांनी केवळ माहिती वाचणे किंवा पाठ करणे यापलीकडे जाऊन तिचे विश्लेषण करणे आवश्यक ठरते. एखादी गोष्ट का घडते, तिच्यामागील कारणे काय आहेत, तिचे परिणाम कोणते असू शकतात आणि मिळालेल्या माहितीचा प्रत्यक्ष जीवनात कसा उपयोग करता येईल, असे प्रश्न विचारण्याची सवय विद्यार्थ्यांमध्ये विकसित होणे महत्त्वाचे आहे.
मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या विधानातूनही माहितीच्या प्रचंड उपलब्धतेच्या काळात ज्ञाननिर्मितीचे महत्त्व समोर येते.
शिक्षकांची जबाबदारी अधिक महत्त्वाची
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी आपल्या भाषणात शिक्षकांच्या भूमिकेवर विशेष भर दिला. नव्या पिढीकडे उपलब्ध असलेली माहिती त्यांच्या ज्ञानात भर घालणारी कशी ठरेल, यासाठी शाळांमधील शिक्षकांची मोठी जबाबदारी असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
“या जनरेशनकडे असलेली माहिती त्यांच्या ज्ञानात भर टाकणारी कशी ठरेल,” हा मुद्दा त्यांनी मांडला.
शिक्षण क्षेत्रात शिक्षकांची भूमिका केवळ अभ्यासक्रम शिकवणे किंवा परीक्षेच्या दृष्टीने विद्यार्थ्यांची तयारी करून घेणे एवढ्यापुरती मर्यादित राहू नये. विद्यार्थ्यांना विषय समजावून सांगणे, त्यांच्यामध्ये प्रश्न विचारण्याची वृत्ती विकसित करणे, स्वतंत्र विचार करण्यास प्रोत्साहन देणे आणि मिळालेल्या माहितीचा योग्य वापर करण्यास शिकवणे, या गोष्टींनाही महत्त्व आहे.
उदाहरणार्थ, एखाद्या ऐतिहासिक घटनेबद्दल इंटरनेटवर माहिती वाचणे ही पहिली पायरी आहे. मात्र, त्या घटनेची पार्श्वभूमी समजून घेणे, तिच्यामागील कारणांचा अभ्यास करणे आणि तिचे परिणाम जाणून घेणे यामुळे विद्यार्थ्यांची समज अधिक व्यापक होऊ शकते.
त्याचप्रमाणे विज्ञानातील एखादे सूत्र पाठ करण्यापेक्षा ते कसे कार्य करते, त्याचा उपयोग कुठे होतो आणि प्रत्यक्ष जीवनात त्याचे महत्त्व काय आहे, हे समजून घेणे अधिक आवश्यक आहे. अशा पद्धतीने विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानात भर घालण्याची संधी शिक्षकांना मिळते.
Gen Z आणि Gen Alpha म्हणजे कोण?
Gen Z आणि Gen Alpha या संज्ञा वेगवेगळ्या पिढ्यांसाठी वापरल्या जातात. साधारणपणे १९९७ ते २०१२ या काळात जन्मलेल्या व्यक्तींना Gen Z म्हटले जाते. तर २०१० च्या आसपास जन्मलेल्या आणि त्यानंतरच्या काळातील मुलांना अनेक वर्गीकरणांमध्ये Gen Alpha या पिढीत समाविष्ट केले जाते. या दोन्ही पिढ्यांच्या कालमर्यादांमध्ये काही संदर्भांनुसार फरक आढळतो.
Gen Z ने इंटरनेट, स्मार्टफोन आणि सोशल मीडियाचा वाढता प्रभाव अनुभवला आहे. Gen Alpha ही पिढी लहानपणापासूनच डिजिटल उपकरणे, ऑनलाइन शिक्षण आणि तंत्रज्ञानाच्या अधिक व्यापक वापराच्या वातावरणात वाढत आहे.
या पिढ्यांना डिजिटल साधनांचा वापर करण्याची संधी मोठ्या प्रमाणात मिळत असली, तरी प्रत्येक व्यक्तीची माहिती समजून घेण्याची क्षमता, शैक्षणिक पार्श्वभूमी आणि शिकण्याची पद्धत वेगवेगळी असते. त्यामुळे संपूर्ण पिढीबद्दल एकच निष्कर्ष काढण्याऐवजी डिजिटल युगात शिक्षण कसे अधिक प्रभावी बनवता येईल, हा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो.
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी मांडलेल्या मुद्द्याच्या अनुषंगाने विद्यार्थ्यांना डिजिटल साधनांचा वापर केवळ माहिती मिळवण्यासाठी नव्हे, तर समज आणि ज्ञान वाढवण्यासाठी करता यावा, याकडे लक्ष देण्याची गरज अधोरेखित होते.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या काळात ज्ञानाचे महत्त्व
सध्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात AI मुळे माहिती मिळवणे, प्रश्नांची उत्तरे शोधणे, मजकूर तयार करणे आणि विविध विषय समजून घेणे अधिक सोपे होत आहे. विद्यार्थ्यांनाही या तंत्रज्ञानाचा अभ्यासासाठी उपयोग करता येऊ शकतो.
मात्र, AI किंवा इंटरनेटने दिलेले उत्तर अंतिम सत्य मानणे योग्य ठरत नाही. मिळालेल्या माहितीची पडताळणी करणे, तिचे इतर विश्वासार्ह स्रोतांशी तुलनात्मक परीक्षण करणे आणि स्वतःच्या समजुतीनुसार निष्कर्ष काढणे आवश्यक आहे.
यासाठी विद्यार्थ्यांमध्ये चिकित्सक विचारशक्ती, तर्कशक्ती, समस्या सोडवण्याची क्षमता आणि डिजिटल साक्षरता विकसित करणे महत्त्वाचे आहे. शिक्षक विद्यार्थ्यांना योग्य प्रश्न विचारण्यास, माहितीच्या स्रोतांची विश्वासार्हता तपासण्यास आणि विषयाचा सखोल अभ्यास करण्यास मदत करू शकतात.
यामुळे तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ सोयीसाठी न राहता तो शिक्षण अधिक परिणामकारक करण्याचे साधन ठरू शकतो.
