रस्त्याच्या कडेला दिसणारी ‘तोदरी’ नेमकी काय? आयुर्वेदात बिया, पाने आणि फुलांचा पारंपरिक वापर; जाणून घ्या उपयोग
रस्त्याच्या कडेला, शेताच्या बांधावर किंवा मोकळ्या जागेत उगवणाऱ्या अनेक वनस्पतींकडे आपण सहजपणे तण किंवा गवत म्हणून पाहतो. मात्र, यातील काही वनस्पतींचा पारंपरिक आयुर्वेदिक उपचारपद्धतीत उपयोग केला जात असल्याचे आढळते. अशीच एक वनस्पती म्हणजे ‘तोदरी’. दिसायला साधी असली तरी तिच्या बिया, पाने आणि फुलांचा पारंपरिक औषधी वापर केला जात असल्याचे उल्लेख आढळतात.
तोदरीचा उल्लेख विविध पारंपरिक उपचारांमध्ये करण्यात येतो. काही ठिकाणी तिच्या बियांचा, तर काही ठिकाणी पाने किंवा फुलांचा उपयोग केला जातो. विशेषतः श्वसनाशी संबंधित त्रास, पचनाच्या तक्रारी, मूत्रविकार, अशक्तपणा तसेच सांधेदुखी यांसारख्या समस्यांसाठी तिचा पारंपरिक वापर सांगितला जातो. मात्र, या उपायांना आधुनिक वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय समजू नये.
तोदरी वनस्पती नेमकी कशी असते?
तोदरी ही साधारणपणे लहान आकाराची शाकीय वनस्पती असल्याचे वर्णन केले जाते. तिची पाने लांबट असून फुले लहान आणि पांढऱ्या रंगाची असतात. काही पारंपरिक संदर्भांमध्ये तोदरीच्या बियांचे पांढरे, लाल आणि पिवळे असे प्रकार सांगितले जातात. यामध्ये पिवळ्या बियांची तोदरी अधिक गुणकारी असल्याचे पारंपरिक मत काही ठिकाणी आढळते.
Related News
शेतकऱ्यांसाठी मोठी बातमी! तीन दिवसांत दुष्काळाची अधिसूचना; मुख्यमंत्री फडणवीसांची मोठी घोषणा
MPSC विद्यार्थ्यांसाठी फडणवीसांची मोठी घोषणा; जुन्या ऑब्जेक्टिव्ह पॅटर्नबाबत म्हणाले…
विधानपरिषदेच्या 5 जागांसाठी निवडणूक जाहीर; २३ ऑक्टोबरला मतदान, २७ ऑक्टोबरला निकाल
कांदा उत्पादकांना मोठा धक्का; बाजारभावात 800 रुपयांपर्यंत घसरण
40 नंतर महिलांनी नियमित करा हे 5 व्यायाम; शरीर राहील फिट आणि ॲक्टिव्ह
20 दिवसांत PF Claim चा निपटारा; पैसे उशिरा मिळाल्यास काय? EPFO चा नवा नियम जाणून घ्या
RBI New FD Rules : 1 ऑक्टोबरपासून FD चे नियम बदलणार; तुमच्या पैशांवर काय होणार परिणाम?
मोठी बातमी! महाराष्ट्रातील 5 शिक्षक-पदवीधर मतदारसंघांच्या निवडणुकीची घोषणा; 23 ऑक्टोबरला मतदान
पुण्यात 150 गणेश मंडळांना लक्ष्मी रस्त्यावर मिरवणुकीची परवानगी नाकारली; रवींद्र धंगेकर आक्रमक
व्हाइट हाऊसकडून CNN, MS NOW आणि POLITICO वर बंदी; ट्रम्प प्रशासनाविरोधात थेट कोर्टात धाव
Weather Update : देशावर पुन्हा पावसाचं संकट; महाराष्ट्रासाठीही IMDचा मोठा इशारा
इंग्रजीमध्ये या वनस्पतीला Pepper Grass असे संबोधले जाते. मात्र, स्थानिक नावांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असू शकतो. त्यामुळे केवळ नाव किंवा दिसण्यावरून एखादी वनस्पती तोदरी आहे, असे गृहीत धरून तिचे सेवन करणे टाळणे महत्त्वाचे आहे.
श्वसनाच्या समस्यांसाठी पारंपरिक वापर
आयुर्वेदिक आणि पारंपरिक उपचारपद्धतीत तोदरीच्या बियांचा वापर श्वसनाशी संबंधित काही तक्रारींसाठी केला जात असल्याचे उल्लेख आढळतात. विशेषतः श्वासनलिकेशी संबंधित त्रास किंवा सूज यासाठी बियांचा काढा वापरण्याची पारंपरिक पद्धत काही ठिकाणी सांगितली जाते.
मात्र, श्वास घेण्यास त्रास होणे, सतत खोकला, घरघर किंवा छातीत दुखणे अशी लक्षणे असल्यास घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
अतिसारासाठी पानांचा वापर?
पारंपरिक उपचारांमध्ये तोदरीच्या पानांचा उपयोग पचनाशी संबंधित तक्रारींसाठी केला जातो. अतिसार किंवा जुलाबाच्या वेळी तोदरीच्या पानांचा काढा घेण्याचा उल्लेख काही पारंपरिक पद्धतींमध्ये आढळतो.
मात्र, जुलाबामध्ये शरीरातील पाणी आणि क्षारांचे प्रमाण कमी होऊ शकते. त्यामुळे अशा परिस्थितीत ORS, पुरेसे द्रवपदार्थ आणि आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय उपचार अधिक महत्त्वाचे आहेत. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती किंवा जास्त प्रमाणात जुलाब होत असल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
मूत्रविकारांमध्ये उपयोगाचा पारंपरिक उल्लेख
लघवी करताना जळजळ होणे, वेदना होणे किंवा लघवीशी संबंधित इतर तक्रारींसाठीही तोदरीचा पारंपरिक वापर सांगितला जातो. काही ठिकाणी पानांचा काढा किंवा पानांची पूड वापरण्याचा उल्लेख आढळतो.
मात्र, लघवी करताना जळजळ होणे हे मूत्रमार्गाचा संसर्ग, मूत्रपिंडातील खडे किंवा इतर वैद्यकीय कारणांमुळेही होऊ शकते. त्यामुळे केवळ वनस्पतीचा वापर करून उपचार करण्याऐवजी कारण निश्चित करण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
अशक्तपणा आणि थकव्यासाठी तोदरी?
तोदरीची पूड दूध आणि खडीसाखरेसोबत घेण्याचा पारंपरिक उपाय काही ठिकाणी सांगितला जातो. यामुळे थकवा आणि अशक्तपणा कमी होण्यास मदत होते, असा दावा केला जातो.
मात्र, अशक्तपणा हा केवळ शरीरातील ताकद कमी झाल्यामुळे होत नाही. रक्तातील हिमोग्लोबिन कमी असणे, पोषणातील कमतरता, झोपेचा अभाव, संसर्ग किंवा इतर आरोग्यविषयक कारणांमुळेही अशक्तपणा जाणवू शकतो. त्यामुळे सतत थकवा जाणवत असल्यास वैद्यकीय तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.
सांधेदुखी आणि सूज कमी करण्यासाठी पारंपरिक वापर
सांधेदुखी आणि सूज यासाठी तोदरीच्या फुलांपासून तयार केलेले तेल बाहेरून लावून मालिश करण्याचा पारंपरिक उल्लेख आढळतो. तसेच पानांची पेस्ट सूज असलेल्या भागावर लावण्याची पद्धत काही ठिकाणी सांगितली जाते.
अशा बाह्य वापरामुळे काही लोकांना आराम मिळत असल्याचा अनुभव असू शकतो; मात्र याला सर्वांसाठी सिद्ध वैद्यकीय उपचार मानता येत नाही. त्वचेवर कोणतीही वनस्पती किंवा तिची पेस्ट लावण्यापूर्वी त्वचेची संवेदनशीलता लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
तोदरीचा वापर करताना ही काळजी घ्या
वनस्पती औषधी असल्याचे सांगितले जात असले तरी नैसर्गिक म्हणजे प्रत्येकासाठी सुरक्षित, असे मानणे योग्य नाही. चुकीची वनस्पती ओळखणे, चुकीच्या प्रमाणात सेवन करणे किंवा इतर औषधांसोबत तिचा वापर करणे यामुळे त्रास होऊ शकतो.
विशेषतः गर्भवती महिला, स्तनदा माता, लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक तसेच नियमित औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी कोणत्याही औषधी वनस्पतीचे सेवन करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पात्र आयुर्वेद तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
महत्त्वाची सूचना : या लेखातील माहिती ही उपलब्ध पारंपरिक संदर्भांवर आधारित प्राथमिक स्वरूपाची माहिती आहे. यातील कोणत्याही उपायाची वैद्यकीय परिणामकारकता किंवा सुरक्षितता याची हमी येथे दिलेली नाही. ही माहिती डॉक्टरांच्या उपचारांचा पर्याय नाही. कोणत्याही आरोग्यविषयक समस्येसाठी स्वतःहून वनस्पतीचे सेवन किंवा उपचार सुरू करण्यापूर्वी पात्र वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. या लेखाचा उद्देश अंधश्रद्धा पसरवणे नसून पारंपरिक वापराबाबत माहिती देणे हा आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/sofa-cleaning-tips/
