UPI च्या मोठ्या व्यवहारांवर चार्ज लागणार? पैसे पाठवताना शुल्क कसे टाळाल? जाणून घ्या संपूर्ण नियम
UPI : डिजिटल पेमेंटचा वापर गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. चहाच्या टपरीपासून मोठ्या दुकानांपर्यंत आणि मित्र-नातेवाईकांना पैसे पाठवण्यापासून ऑनलाइन खरेदीपर्यंत आज मोठ्या प्रमाणावर UPI (Unified Payments Interface) चा वापर केला जातो. त्यामुळे UPI व्यवहारांवर शुल्क आकारले जाणार असल्याच्या बातम्यांमुळे सर्वसामान्य नागरिक आणि व्यापाऱ्यांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे.
UPI व्यवहारांवर भविष्यात शुल्क लागणार असल्याच्या चर्चांदरम्यान केंद्र सरकारच्या नियमांबाबत सोशल मीडियावर विविध दावे केले जात आहेत. मात्र, UPI वापरणाऱ्या ग्राहकांसाठी नेमके कोणते व्यवहार मोफत आहेत आणि शुल्काचा प्रश्न कुठे निर्माण होऊ शकतो, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
UPI व्यवहारांवर नेमका नियम काय?
पेमेंट अँड सेटलमेंट सिस्टीम्स अॅक्ट, 2007 मधील कलम 10A अंतर्गत केंद्र सरकारने डिजिटल पेमेंटशी संबंधित शुल्काबाबत तरतुदी केल्या आहेत. या नियमांचा उद्देश निर्धारित डिजिटल पेमेंट पद्धतींवर ग्राहक किंवा व्यापाऱ्यांवर अतिरिक्त शुल्काचा भार पडू नये, हा आहे.
Related News
उद्धव ठाकरेंच्या आंदोलनाला फडणवीसांचं प्रत्युत्तर; ‘आम्ही करून दाखवलं, पुढेही करून दाखवू’
Flipkart Big Billion Days 2026 ची तारीख जाहीर; 9 ऑक्टोबरपासून ऑफर्सचा पाऊस!
अखेर पाकिस्तानकडून भारताच्या ताकदीची कबुली! ‘दिल्लीच्या संरक्षण क्षमतेचा आम्ही सन्मान करतो’
UPI पेमेंटवर आता शुल्क? 15 ऑक्टोबरपासून काय बदलणार, ग्राहकांवर किती परिणाम होणार?
EPFO ची मोठी भेट! PF वेतन मर्यादा 15 हजारांवरून 25 हजार, कोट्यवधी कर्मचाऱ्यांना फायदा
Cigarette Price Hike: सिगारेटच्या दरात मोठी वाढ; कोणता ब्रँड किती रुपयांना मिळणार?
लाडकी बहीण योजनेवरून सुप्रिया सुळे आक्रमक; 5 हजार कोटींच्या रकमेवर सरकारला थेट सवाल
सोन्याच्या खाणीत भीषण दुर्घटना; खाण कोसळून 60 जणांचा मृत्यू, अनेक बेपत्ता
भारताला ज्याची भीती तेच घडले? अमेरिकेचा मोठा निर्णय; भारतासह चीनवर टॅरिफचे संकट
राष्ट्रवादीचं मेगा प्लॅनिंग! सुनेत्रा पवारांचं होणार ‘रिलाँचिंग’; ‘आपल्या वहिनी आहेत ना!’ कॅम्पेनची चर्चा
Disha Salian प्रकरणावर आदित्य ठाकरेंची पहिली प्रतिक्रिया; म्हणाले, ‘मी त्यांना कधीही भेटलेलो नाही’
सौदीच्या F-15 वर हुतींचा हल्ला? मारिबमध्ये फायटर जेट पाडल्याचा दावा
त्यामुळे UPI म्हणजेच प्रत्येक व्यवहारावर ग्राहकाच्या खात्यातून स्वतंत्रपणे शुल्क कापले जाईल, असा सरसकट अर्थ काढणे योग्य नाही. विशेषतः दैनंदिन वापरातील सामान्य UPI व्यवहारांसाठी ग्राहकांनी कोणते नियम लागू आहेत, हे पाहणे आवश्यक आहे.
मित्र किंवा नातेवाईकांना पैसे पाठवत असाल तर?
तुम्ही एखाद्या मित्राला, कुटुंबातील सदस्याला किंवा परिचित व्यक्तीला UPI द्वारे पैसे पाठवत असाल, तर हा Person-to-Person (P2P) व्यवहार असतो.
उदाहरणार्थ, मित्राने तुमच्याकडून 500 रुपये घेतले आणि तुम्ही ते त्याच्या UPI ID किंवा बँक खात्यावर पाठवले, तर अशा व्यवहारासाठी ग्राहकाकडून स्वतंत्र UPI ट्रान्झॅक्शन चार्ज आकारला जात नाही.
यासाठी Google Pay, PhonePe, Paytm किंवा बँकेचे UPI अॅप यापैकी कोणतेही अॅप वापरता येते. मात्र, कोणत्याही अॅपची स्वतंत्र सेवा, वॉलेट किंवा इतर उत्पादनाशी संबंधित शुल्क असल्यास त्याचे नियम वेगळे असू शकतात.
2,000 रुपयांपर्यंतच्या व्यवहारांबाबत काय?
लहान व्यापारी आणि ग्राहकांसाठी 2,000 रुपयांपर्यंतच्या डिजिटल व्यवहारांना विशेष महत्त्व आहे. दुकानदार, फळविक्रेता, भाजीविक्रेता, हॉटेल किंवा इतर छोट्या व्यवसायांकडे UPI QR कोड स्कॅन करून पेमेंट करणे हा आता दैनंदिन व्यवहाराचा भाग झाला आहे.
2,000 रुपयांपर्यंतच्या पात्र UPI आणि RuPay डेबिट कार्ड व्यवहारांसाठी ग्राहकाकडून अतिरिक्त शुल्क आकारण्याचा प्रश्न सामान्यतः निर्माण होत नाही. त्यामुळे रोजच्या छोट्या खरेदीसाठी UPI वापरणाऱ्या ग्राहकांना या बाबतीत घाबरण्याचे कारण नाही.
मग मोठ्या UPI व्यवहारांवर चार्ज लागतो का?
याच मुद्द्यावर सर्वाधिक गैरसमज निर्माण झाले आहेत. UPI व्यवहाराची रक्कम 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त झाली म्हणजे ग्राहकाच्या खात्यातून आपोआप UPI शुल्क कापले जाईल, असे नाही.
विशेषतः व्यक्तीने दुसऱ्या व्यक्तीला पैसे पाठवणे आणि व्यापाऱ्याला पेमेंट करणे या दोन गोष्टी वेगळ्या आहेत. व्यापारी व्यवहारांमध्ये पेमेंटच्या पद्धतीनुसार इंटरचेंज किंवा व्यापारी पातळीवरील शुल्काची रचना असू शकते. मात्र, याचा अर्थ प्रत्येक ग्राहकाच्या UPI व्यवहारावर थेट शुल्क आकारले जाईल, असा होत नाही.
त्यामुळे सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या “आता 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त UPI पेमेंटवर ग्राहकांकडून चार्ज घेतला जाणार” अशा सरसकट दाव्यांवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी अधिकृत नियम तपासणे आवश्यक आहे.
बचत खात्याशी थेट UPI लिंक ठेवणे
UPI वापरताना ग्राहकांनी आपल्या बँक खात्याशी थेट जोडलेले UPI वापरणे हा सर्वात सामान्य पर्याय आहे. UPI अॅपमध्ये बँक खाते लिंक केल्यानंतर ग्राहक थेट त्या खात्यातून पैसे पाठवू किंवा प्राप्त करू शकतो.
याउलट काही डिजिटल वॉलेट किंवा Prepaid Payment Instruments (PPI) वापरताना त्यांच्या स्वतंत्र नियमांनुसार शुल्क लागू होऊ शकते. त्यामुळे पेमेंट करण्यापूर्वी कोणत्या माध्यमातून पैसे जात आहेत, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे.
RuPay डेबिट कार्डचा पर्यायही उपलब्ध
RuPay नेटवर्कवरील डेबिट कार्ड व्यवहारांबाबतही सरकारने शुल्कासंदर्भात विशेष तरतुदी केल्या आहेत. पात्र RuPay डेबिट कार्डचा वापर करून POS मशीन किंवा ऑनलाइन व्यापाऱ्याकडे पेमेंट करताना ग्राहकाकडून अतिरिक्त शुल्क आकारले जाऊ नये, अशी व्यवस्था आहे.
यामुळे ग्राहकांसाठी UPI सोबत RuPay डेबिट कार्ड हाही डिजिटल पेमेंटचा पर्याय उपलब्ध आहे.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
UPI व्यवहार करताना काही साध्या गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
- पेमेंट करण्यापूर्वी रक्कम आणि प्राप्तकर्त्याचे नाव तपासा.
- UPI PIN कोणालाही सांगू नका.
- पैसे प्राप्त करण्यासाठी UPI PIN टाकण्याची गरज नसते.
- अनोळखी व्यक्तीने पाठवलेल्या लिंकवर क्लिक करू नका.
- कोणतेही शुल्क दाखवले जात असल्यास व्यवहार पूर्ण करण्यापूर्वी त्याची माहिती तपासा.
- सोशल मीडियावरील UPI शुल्कासंबंधी दावे अधिकृत सरकारी किंवा बँकिंग स्रोतांवर तपासा.
थोडक्यात काय समजून घ्यायचे?
UPI वर शुल्क आकारण्याबाबत निर्माण झालेल्या चर्चेमुळे ग्राहकांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला असला तरी 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त रक्कम पाठवली की ग्राहकाकडून आपोआप शुल्क कापले जाईल, असा सरसकट नियम नाही. व्यक्ती-व्यक्ती UPI व्यवहार, व्यापारी व्यवहार, PPI/वॉलेट व्यवहार आणि RuPay कार्ड व्यवहार यांचे नियम वेगवेगळे असू शकतात.
त्यामुळे UPI वापरणे बंद करण्याची किंवा प्रत्येक मोठ्या व्यवहारावर चार्ज लागेल अशी भीती बाळगण्यापेक्षा, व्यवहाराचा प्रकार आणि वापरलेले पेमेंट माध्यम समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. डिजिटल पेमेंट करताना अधिकृत नियम आणि आपल्या बँकेच्या अटी तपासल्यास अनावश्यक शुल्क किंवा गैरसमज टाळता येऊ शकतात.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/cigarette-price-hike/
