नेपाळच्या पुराचा भारतालाही धोका? ISROच्या उपग्रह छायाचित्रांत धक्कादायक माहिती; बिहार-उत्तर प्रदेशात सतर्कतेची गरज
Nepal Flood Update: Nepalमध्ये आलेल्या विनाशकारी पूर आणि अचानक निर्माण झालेल्या पुरस्थितीमागे केवळ मुसळधार पाऊस किंवा हिमस्खलन कारणीभूत नसून, पर्वतांवरून कोसळलेल्या मोठ्या प्रमाणातील ढिगाऱ्यांनी नदीचा प्रवाह अडवल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात ISRO आणि राष्ट्रीय दूरसंवेदन केंद्राच्या (NRSC) उपग्रह विश्लेषणातून नेपाळच्या रसुवा परिसरात नदीचा प्रवाह अडवल्याने दोन मोठ्या जलाशयांची निर्मिती झाल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
या परिस्थितीमुळे Nepalपुरता धोका मर्यादित नसून, या जलाशयांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पाणी साचल्याने ते फुटल्यास त्याचा परिणाम भारतातील सीमावर्ती भागांवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः बिहार आणि उत्तर प्रदेशातून वाहणाऱ्या नद्यांच्या पाणीपातळीवर याचा परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे नदीकाठच्या भागांमध्ये प्रशासनाला सतर्क राहण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
ISROच्या उपग्रह छायाचित्रांत काय दिसले?
ISROच्या राष्ट्रीय दूरसंवेदन केंद्राने नेपाळमधील पूरस्थिती आणि ढिगाऱ्यांच्या व्याप्तीचा अभ्यास करण्यासाठी Cartosat-3 MX आणि Resourcesat-2A या उपग्रहांकडून मिळालेल्या छायाचित्रांचे विश्लेषण केले. या उपग्रह छायाचित्रांमधून रसुवा जिल्ह्यातील लांगटांग-लिरुंग पर्वतरांगेच्या परिसरात मोठ्या प्रमाणात ढिगारा नदीच्या प्रवाहात जमा झाल्याचे आढळून आले.
Related News
39 कोटींचं टेंडर 160 कोटींवर कसं गेलं? नरेंद्र मेहतांचा प्रताप सरनाईकांवर गंभीर आरोप
Strait of Hormuz मध्ये सुपरटँकरला 2 माइन्सची धडक; क्षणात भडकली भीषण आग!
डोकेदुखीवर रामबाण उपाय? चिमूटभर मीठ जिभेवर ठेवा आणि पाणी प्या; जाणून घ्या सत्य
पिस्ता महागला? आता घरच्या घरीच तयार करा पिस्त्याचे रोप; जाणून घ्या सोपी पद्धत
महिन्याच्या शेवटी सोन्याचा भाव धडाम! 10 ग्रॅमसाठी ₹1.54 लाखांवर घसरण
मतदार यादीवर आक्षेप घेताच संजय राऊत थेट राज ठाकरेंच्या भेटीला; राजकीय वर्तुळात खळबळ!
संजय बंडू जाधवांवर संजय राऊत बरसले; “ठाकरेंचे होऊ शकले नाहीत, आता जरांगेंचे कसे होतील?”
Nepalच्या महापुरात गाळाखाली दडला कोट्यवधींचा खजिना! 50 कोटींचे सोने पोलिसांनी काढले बाहेर
मनोज जरांगेंचा मुंबईचा प्लॅन ठरला! 12 तारखेपूर्वी मुंबईत पोहोचण्याचे मराठा समाजाला आवाहन
तेजप्रताप यादव यांचा खळबळजनक दावा; “माझ्या जीवाला धोका, हत्या घडवण्याचा कट”
‘शिंदे गटाचे मंत्री-आमदार घाबरले Supreme Courtचिन अहिरांचं संजय राऊतांना मोजक्या शब्दांत प्रत्युत्तर
या ढिगाऱ्यांमुळे नदीचा नैसर्गिक प्रवाह काही काळासाठी अडवला गेला. परिणामी नदीच्या पाण्याचा प्रवाह थांबून मागील बाजूस मोठ्या प्रमाणात पाणी साचले आणि दोन मोठ्या जलाशयांची निर्मिती झाली.
उपग्रह विश्लेषणानुसार, यातील एका जलाशयाचे क्षेत्रफळ सुमारे १९ हेक्टर, तर दुसऱ्या जलाशयाचे क्षेत्रफळ सुमारे ११ हेक्टर असल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यापैकी एका जलाशयाची लांबी जवळपास ९४४ मीटर, म्हणजेच सुमारे एक किलोमीटर असल्याचे निरीक्षण करण्यात आले आहे.
हिमस्खलनानंतर नदीचा प्रवाह अडला
लांगटांग-लिरुंग पर्वतरांगेतील मोठ्या हिमस्खलनामुळे मोठ्या प्रमाणात बर्फ, माती आणि दगडांचा ढिगारा खाली आला. हा ढिगारा नदीच्या पात्रात जमा झाल्याने नदीच्या नैसर्गिक प्रवाहाला अडथळा निर्माण झाला.
अशा प्रकारे तयार झालेल्या जलाशयांना तात्पुरते नैसर्गिक जलाशय किंवा ‘डेब्रिस-डॅम’ म्हणता येते. या प्रकारच्या अडथळ्यामागे मोठ्या प्रमाणात पाणी साचते. अडथळा अचानक तुटल्यास साचलेले पाणी प्रचंड वेगाने खालील भागाकडे धावू शकते. त्यामुळे काही वेळातच मोठ्या प्रमाणावर अचानक पूरस्थिती निर्माण होण्याचा धोका असतो.
नेपाळमध्ये झालेल्या घटनेतही नदीचा प्रवाह अडल्याने पाणी साचले आणि त्यानंतर पाण्याच्या प्रवाहामुळे खालच्या भागात गंभीर पूरस्थिती निर्माण झाल्याचे उपग्रह विश्लेषणातून समोर आले आहे.
रसुवा ते नुवाकोटपर्यंत मोठा परिणाम
या आपत्तीचा परिणाम नेपाळमधील रसुवा ते नुवाकोट या भागात जाणवला. पुराच्या जोरदार प्रवाहामुळे रस्ते, पूल आणि इतर पायाभूत सुविधांचे मोठे नुकसान झाल्याची माहिती समोर आली आहे.
पूराच्या तडाख्यात त्रिशुली धरण आणि एका नवीन पुलालाही फटका बसल्याचे सांगण्यात येत आहे. नदीच्या प्रवाहात मोठ्या प्रमाणात ढिगारा आल्याने परिस्थिती आणखी बिकट झाली.
उपग्रह छायाचित्रांमधून लांगटांग परिसरापासून खालच्या भागापर्यंत पूराचे पाणी आणि ढिगाऱ्यांचा व्यापक परिणाम दिसून येतो. त्यामुळे या घटनेचा अभ्यास केवळ पूरग्रस्त भागापुरता मर्यादित न ठेवता नदीच्या संपूर्ण खोऱ्याच्या दृष्टीने करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे.
बिहार आणि उत्तर प्रदेशावर परिणाम होऊ शकतो?
Nepalमधील अनेक नद्या भारतात प्रवेश करून बिहार आणि उत्तर प्रदेशातून पुढे वाहतात. त्यामुळे नेपाळमधील डोंगराळ भागात मोठ्या प्रमाणात पाणी साचल्यास किंवा नैसर्गिकरीत्या तयार झालेला जलाशय अचानक फुटल्यास त्याचा परिणाम नदीच्या खालच्या प्रवाहावर होऊ शकतो.
विशेषतः कोसी आणि गंडक नदी प्रणालीशी संबंधित भागांमध्ये पाण्याच्या पातळीवर परिणाम होण्याची शक्यता लक्षात घेता प्रशासनाकडून परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरते.
मात्र, या जलाशयांमुळे निश्चितपणे बिहार किंवा उत्तर प्रदेशात मोठा पूर येणार आहे, असा निष्कर्ष सध्या काढणे योग्य ठरणार नाही. जलाशयांची सद्यस्थिती, त्यातील पाण्याचे प्रमाण, अडथळ्याची स्थिरता, हवामान आणि नदीतील प्रवाह यांसारख्या अनेक घटकांवर संभाव्य परिणाम अवलंबून असतो.
उपग्रह निरीक्षणामुळे आपत्ती व्यवस्थापनाला मदत
या संपूर्ण घटनेत ISROच्या उपग्रह तंत्रज्ञानाचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. दुर्गम आणि डोंगराळ भागात प्रत्यक्ष पाहणी करणे अनेकदा कठीण असते. अशा वेळी उपग्रह छायाचित्रांच्या माध्यमातून पूराचे पाणी, भूस्खलन, ढिगाऱ्यांची व्याप्ती आणि नदीच्या प्रवाहातील बदल यांचे निरीक्षण करता येते.
Nepalमधील परिस्थितीचा अभ्यास करून संभाव्य धोक्याच्या भागांची माहिती भारतातील संबंधित यंत्रणांना मिळणे हे आपत्ती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.
दरम्यान,Nepalमधील जलाशयांची स्थिती आणि त्यातून भारतातील नदीप्रवाहावर होणारा संभाव्य परिणाम यावर सातत्याने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. हवामान विभाग, जलसंपदा यंत्रणा आणि आपत्ती व्यवस्थापन विभागांनी समन्वयाने परिस्थितीचे निरीक्षण केल्यास संभाव्य धोका कमी करण्यासाठी वेळेवर उपाययोजना करता येऊ शकतात.
एकूणच, Nepalमधील पूरस्थितीने हिमालयीन प्रदेशातील नैसर्गिक आपत्तींचे वाढते गांभीर्य पुन्हा अधोरेखित केले आहे. ISROच्या उपग्रह छायाचित्रांमुळे नदीचा प्रवाह अडवणाऱ्या ढिगाऱ्यांची आणि तयार झालेल्या जलाशयांची माहिती समोर आली असून, आता या परिस्थितीचा भारतातील नदीखोऱ्यांवर होणारा संभाव्य परिणाम हा महत्त्वाचा विषय ठरणार आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/nepal-16/
