नेपाळमध्ये पावसाचा एक थेंबही नाही, तरी महाप्रलय; ग्लेशियर कोसळल्याने फ्लॅश फ्लड? संशोधकांनी सांगितले कारण
Nepal Flash Flood Reason: नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात २६ ऑगस्ट रोजी अचानक आलेल्या भीषण फ्लॅश फ्लडने मोठ्या प्रमाणात हाहाकार माजवला आहे. विशेष म्हणजे या भागात त्या वेळी पावसाचा थेंबही पडत नसल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे एवढा प्रचंड पूर आला कसा, असा प्रश्न उपस्थित झाला आहे. सुरुवातीला या घटनेमागे भूकंपाचा हात असल्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र, आता उपग्रह छायाचित्रे आणि प्राथमिक भूवैज्ञानिक निरीक्षणांवरून ग्लेशियरचा मोठा भाग तुटून खाली कोसळल्याची शक्यता समोर आली आहे.
या दुर्घटनेत मोठ्या प्रमाणात जीवित आणि वित्तहानी झाली असून, शेकडो लोक बेपत्ता असल्याची माहिती आहे. बेपत्ता नागरिकांमध्ये १३३ भारतीयांचा समावेश असल्याचे सांगितले जात आहे. पूरग्रस्त भागात अडकलेल्या नागरिकांना बाहेर काढण्यासाठी नेपाळमध्ये मोठ्या प्रमाणावर बचावकार्य सुरू आहे. भारताकडूनही मदतकार्याला सहकार्य केले जात आहे.
रसुवा जिल्ह्यात अचानक आला महाप्रचंड पूर
नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात अचानक पाणी, बर्फ, दगड आणि मातीचा प्रचंड प्रवाह आला. काही वेळातच या प्रवाहाने नदीचे पात्र आणि आसपासचा परिसर व्यापला. सामान्य फ्लॅश फ्लडपेक्षा या घटनेची तीव्रता अधिक असल्याचे प्राथमिक निरीक्षणातून समोर येत आहे.
Related News
सर्वसामान्यांना मोठा झटका! अंड्यांचे दर 20-25 रुपयांपर्यंत जाणार? नेमकं कारण काय?
Nepal Floods: अवघ्या काही सेकंदात घर वाहून गेलं, पुराच्या तडाख्यातून 24 वर्षीय विवेक थरारकपणे बचावला
‘आता तुझी पाळी आहे, तयारीत राहा’; अभिजीत दिपकेंची कुणाला थेट वॉर्निंग?
तरुण वयातच सांधेदुखीचा त्रास? ‘या’ 5 सवयींमुळे पाय होताहेत वेळेआधी म्हातारे!
नेपाळमध्ये महापुराचा हाहाकार! अख्खं मार्केट वाहून गेलं, पाण्यातून फक्त मृतदेहच येत होते; प्रत्यक्षदर्शीने सांगितलं भयंकर वास्तव
28 ऑगस्टला चंद्रग्रहण; रक्षाबंधनाच्या दिवशी नेमकं काय घडणार? भारतासाठी मोठी अपडेट
नेपाळच्या जलप्रलयात महाराष्ट्राचे 80 मानसरोवर पर्यटक अडकले; चौघांशीच संपर्क, गिरीश महाजनांचं मोठं आवाहन
अंकित बलियान हत्या: इन्स्टावर ‘मर्डर मार दे सडक के ऊपर’ गाणं टाकलं, 2 तासांतच गोळ्यांनी घात!
Khelo India: खेळाडूंसाठी देशभरात टॅलेंट हंट! PM मोदींची मोठी घोषणा; 2036 ऑलिम्पिकसाठी खास तयारी
नेपाळमध्ये जलप्रलय, भारत धावला मदतीला; C-17 विमानातून ३७.५ टन मदत रवाना
साखर, डाळ, अंड्यांनंतर आता चिकनही महागणार? श्रावण संपताच खिशाला बसणार मोठा फटका!
चेकबुक वापरणाऱ्यांसाठी मोठी बातमी! 31 डिसेंबरनंतर जुने चेकबुक होणार बाद? जाणून घ्या नवा नियम
विशेष म्हणजे पूर येण्याच्या वेळी परिसरात मुसळधार पाऊस झाल्याचे पुरावे दिसत नाहीत. त्यामुळे या महापुराचे मूळ कारण शोधण्यासाठी संशोधकांकडून विविध शक्यतांचा अभ्यास करण्यात येत आहे. त्यामध्ये ग्लेशियर कोसळण्याची शक्यता सर्वाधिक चर्चेत आहे.
५,२०० मीटर उंचीवरून बर्फाचा मोठा भाग कोसळला?
उपग्रह छायाचित्रांच्या प्राथमिक विश्लेषणानुसार, ग्लेशियरचा खालचा भाग सुमारे ५,२०० मीटर उंचीवरून तुटला आणि जवळपास १,२०० मीटर खाली खोऱ्यात कोसळला, अशी शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
इतक्या मोठ्या उंचीवरून बर्फाचा विशाल भाग खाली कोसळताना त्याच्या मार्गातील खडक, माती आणि इतर मलबाही त्याच्यासोबत वाहून गेला असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे काही क्षणांतच मोठ्या प्रमाणात पाणी आणि मलबा नदीच्या दिशेने धावला.
या प्रकाराला ग्लेशियर कोलॅप्स किंवा आइस-रॉक अव्हलांच असे संबोधले जाते. अशा घटनेत बर्फाचा मोठा भाग अचानक तुटून खाली येतो आणि त्यासोबत प्रचंड प्रमाणात दगड-माती वाहून येते. परिणामी नदीत अचानक पाण्याची पातळी वाढून विनाशकारी फ्लॅश फ्लड निर्माण होऊ शकते.
ग्लेशियर कोलॅप्स म्हणजे नेमकं काय?
ग्लेशियर म्हणजे पर्वतांवर हजारो वर्षांच्या कालावधीत साचलेला बर्फाचा विशाल थर. हा बर्फ पूर्णपणे स्थिर नसतो. तो अत्यंत संथ गतीने खालच्या दिशेने सरकत असतो. तापमानातील वाढ, बर्फ वितळणे, पाऊस, खडकांची अस्थिरता किंवा भूकंपीय हालचाली यांसारख्या कारणांमुळे ग्लेशियरचा काही भाग कमकुवत होऊ शकतो.
ग्लेशियरचा मोठा भाग अचानक तुटल्यास तो प्रचंड वेगाने खाली कोसळतो. या प्रक्रियेत बर्फासोबत खडक, माती आणि मलबा मोठ्या प्रमाणात खाली येतो. त्यामुळे खोऱ्यातील नदी किंवा जलप्रवाहात अचानक प्रचंड प्रवाह निर्माण होऊ शकतो.
यालाच ग्लेशियर कोलॅप्सशी संबंधित फ्लॅश फ्लड किंवा आइस-रॉक अव्हलांचनंतरचा मलबा प्रवाह असे म्हटले जाते.
या घटनेत भूकंपाची किती भूमिका?
२६ ऑगस्ट रोजी घटना घडल्यानंतर सुरुवातीला भूकंप हा संभाव्य कारण म्हणून पाहिला जात होता. हिमालयीन प्रदेश भूकंपीयदृष्ट्या संवेदनशील असल्यामुळे ही शक्यता स्वाभाविकपणे तपासण्यात आली.
मात्र, अमेरिकन भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण अर्थात USGS च्या प्राथमिक निरीक्षणानुसार, नोंदवलेली भूकंपीय हालचाल ही प्रत्यक्ष भूकंपामुळे झाली असेलच असे नाही. ग्लेशियर, खडक आणि बर्फाचा मोठा भाग अचानक कोसळल्यामुळे निर्माण झालेली ऊर्जा तसेच त्यानंतरचा मलब्याचा तीव्र प्रवाह यामुळेही सिस्मिक सिग्नल निर्माण होऊ शकतो.
नेपाळचे भूवैज्ञानिक प्रकाश पोखरेल यांनीही सुरुवातीच्या संकेतांमध्ये भूकंपाला संभाव्य ट्रिगर मानले गेले होते, मात्र भूकंपामुळेच ही दुर्घटना घडली हे अद्याप निश्चित झालेले नाही, असे स्पष्ट केले आहे.
हवामान बदलामुळे ग्लेशियर अधिक अस्थिर होत आहेत?
हिमालयातील ग्लेशियरवर हवामान बदलाचा परिणाम हा वैज्ञानिकांसाठी महत्त्वाचा अभ्यासाचा विषय आहे. वाढते तापमान, बर्फ वितळण्याचा वेग आणि पर्वतीय भागातील बदल यामुळे काही ग्लेशियर अधिक अस्थिर होऊ शकतात. मात्र, रसुवा येथील या विशिष्ट दुर्घटनेचे अंतिम कारण निश्चित करण्यासाठी अधिक वैज्ञानिक तपास आणि सविस्तर उपग्रह विश्लेषण आवश्यक आहे.
त्यामुळे सध्या ग्लेशियरचा मोठा भाग कोसळून त्यातून निर्माण झालेला बर्फ-दगड-मलब्याचा प्रवाह ही फ्लॅश फ्लडची प्रमुख संभाव्य कारणमीमांसा मानली जात आहे. भूकंप हा त्यामागील ट्रिगर होता की नाही, याबाबत अद्याप अंतिम निष्कर्ष समोर आलेला नाही.
बचावकार्याला वेग
या विनाशकारी पुरानंतर नेपाळमध्ये बचाव आणि मदतकार्याला वेग देण्यात आला आहे. पुराच्या प्रवाहामुळे रस्ते, पूल आणि इतर पायाभूत सुविधांचे मोठे नुकसान झाल्याने बचाव पथकांसमोरही अनेक अडचणी निर्माण झाल्या आहेत.
पुरामुळे १३३ भारतीय नागरिकांसह ७५० हून अधिक लोक बेपत्ता असल्याचे प्राथमिक वृत्त आहे. त्यामुळे भारतीय नागरिकांच्या शोधासाठीही प्रयत्न सुरू आहेत. परिस्थिती अत्यंत गंभीर असून, बेपत्ता नागरिकांचा नेमका आकडा आणि मृतांची संख्या बचावकार्य पुढे सरकल्यानंतर स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, या घटनेने हिमालयीन भागातील ग्लेशियर, हवामान बदल आणि अचानक येणाऱ्या नैसर्गिक आपत्तींच्या धोक्याकडे पुन्हा एकदा लक्ष वेधले आहे. पाऊस नसतानाही केवळ पर्वतावरील बर्फ आणि खडकांचा प्रचंड भाग कोसळल्याने काही मिनिटांत महाप्रलयासारखी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते, हे रसुवा दुर्घटनेने दाखवून दिले आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/nepal-flood-2/
