Cheque Book बदलण्याची गरज? १ जानेवारी २०२७ पासून काय बदलणार, RBI च्या नव्या नियमाचा ग्राहकांवर काय परिणाम?
Cheque Book : बँक खात्यातून मोठ्या रकमेचे व्यवहार करण्यासाठी आजही अनेक ग्राहक चेकचा वापर करतात. मात्र, चेकच्या माध्यमातून होणारे व्यवहार अधिक सुरक्षित आणि वेगवान करण्यासाठी बँकिंग व्यवस्थेत काही महत्त्वाचे बदल करण्यात येत असल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यामुळे अनेक बँक ग्राहकांना आपल्या जुन्या चेकबुकबाबत काळजी वाटू लागली आहे. विशेषतः १ जानेवारी २०२७ पासून चेकवर अल्फा-न्यूमरिक कोड असणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
यामुळे ग्राहकांनी आपल्या बँकेकडून मिळालेल्या सूचनांकडे दुर्लक्ष न करता आपल्या चेकबुकची वैधता आणि नवीन चेकबुकची आवश्यकता तपासणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. काही बँकांनी ग्राहकांना ई-मेल आणि एसएमएसच्या माध्यमातून नवीन चेकबुक घेण्यासंदर्भात सूचना देण्यास सुरुवात केली आहे.
१ जानेवारी २०२७ पासून Cheque Book मध्ये काय बदलणार?
नव्या व्यवस्थेनुसार चेकच्या ओळख आणि पडताळणी प्रक्रियेला अधिक सुरक्षित करण्यासाठी अल्फा-न्यूमरिक कोड वापरण्यावर भर दिला जात आहे. अल्फा-न्यूमरिक म्हणजे अक्षरे आणि अंक यांचा एकत्रित वापर.
Related News
‘माझ्यावर गोळीबार झाला, लाठीचार्ज झाला’; Devendra Fadnavis नी सांगितला रामजन्मभूमी आंदोलनाचा थरारक अनुभव
मुख्यमंत्र्यांचा Gen Z सोबत संवाद; Devendra Fadnavis नी सांगितला लाल चौकात तिरंगा फडकवण्याचा थरारक किस्सा
IND vs SL: आऊट होताच यशस्वी जयस्वाल भडकला; श्रीलंकन खेळाडूशी भर मैदानात बाचाबाची, Video Viral
Bangladesh ने जुनी परंपरा मोडली; भारताने थेट सुनावलं, जयशंकर नेमकं काय म्हणाले?
Sugar Price Hike : साखरेचा भाव थेट 75 रुपयांवर; शेतकऱ्यांना होणार फायदा, कृषीमंत्री भरणेंनी सांगितलं कारण
Kangana Vs Taapsee: कंगना तापसीवर पुन्हा भडकली; ‘स्वस्त कॉपी’ म्हणत थेट आई-वडिलांनाच सुनावलं
Earthquake : जपानला भूकंपाचा जोरदार धक्का! 23 जण जखमी, टोकियोत वीज गुल; ट्रेन सेवांवरही परिणाम
अभिजीत दिपके, आदित्य ठाकरे यांचे फोटो व्यासपीठावर लावा; फडणवीसांच्या जेन झेड कार्यक्रमावर राऊतांचा खोचक टोला
Baramati हादरलं! १२ वर्षीय मुलगी रात्रीपासून बेपत्ता, सकाळी घराजवळ सापडला मृतदेह
मोठी बातमी! Donald Trump यांच्या आर्मीमध्ये मोठा बदल? डॅन ड्रिस्कॉल वर्षअखेर पद सोडणार?
‘लॉरेन्स बिश्नोई गँग’च्या नावाने नाशिकच्या व्यावसायिकाला धमकी; मागितली तब्बल 2 कोटींची खंडणी
खवड्या डोंगरावर एकाच कुटुंबातील तिघांचा मृत्यू; कुणालच्या आईचे जुने व्हिडीओ समोर, घरातील वादाची चर्चा
या कोडमुळे प्रत्येक चेकची ओळख अधिक अचूकपणे करता येते. चेकच्या पडताळणी प्रक्रियेतही याचा फायदा होऊ शकतो. त्यामुळे बनावट चेक, चेकमध्ये फेरफार किंवा चुकीच्या पद्धतीने पेमेंट करण्याचा धोका कमी करण्याच्या दृष्टीने ही व्यवस्था महत्त्वाची मानली जात आहे.
मात्र, सर्व जुन्या चेकबुकसाठी एकसारखा नियम लागू आहे असे गृहीत धरू नये. कोणते जुने चेक स्वीकारले जातील किंवा कोणते चेकबुक बदलणे आवश्यक आहे, याबाबत संबंधित बँकेची अधिकृत सूचना तपासणे ग्राहकांसाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे.
३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत Cheque Book बदलण्याचा सल्ला
काही बँकांनी ग्राहकांना ३१ डिसेंबर २०२६ पूर्वी नवीन चेकबुक घेण्याचा सल्ला दिला आहे. विशेषतः मोठ्या रकमेचे चेक देणाऱ्या ग्राहकांनी याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे.
उदाहरणार्थ, बँक ऑफ इंडियाने आपल्या ग्राहकांना ३१ डिसेंबर २०२६ नंतर ५० हजार रुपये किंवा त्याहून अधिक रकमेचे जुने चेक, ज्यावर आवश्यक नवीन अल्फा-न्यूमरिक कोड नसेल, ते स्वीकारले जाणार नाहीत, अशी सूचना दिल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
त्यामुळे बँक ऑफ इंडियाच्या ग्राहकांनी नवीन चेकबुकसाठी वेळेत अर्ज करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. अन्य सार्वजनिक आणि खासगी क्षेत्रातील बँकांकडूनही त्यांच्या ग्राहकांना नवीन चेकबुकसंदर्भात सूचना दिल्या जाऊ शकतात.
जुनं Cheque Book लगेच रद्द होणार का?
या नियमामुळे अनेक ग्राहकांच्या मनात एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे—जुने चेकबुक लगेच रद्द होणार का?
याचे उत्तर संबंधित बँकेच्या नियमांवर अवलंबून असेल. त्यामुळे सोशल मीडिया किंवा अनधिकृत मेसेजवर विश्वास ठेवण्याऐवजी आपल्या बँकेकडून आलेला ई-मेल, एसएमएस, मोबाइल बँकिंग अॅप किंवा अधिकृत वेबसाइटवरील सूचना तपासणे आवश्यक आहे.
विशेषतः मोठ्या रकमेचा व्यवहार चेकद्वारे करायचा असल्यास चेकबुक नवीन नियमांनुसार वैध आहे की नाही, हे आधी तपासावे. अन्यथा पेमेंटच्या वेळी अडचण निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
नवीन Cheque Book साठी किती शुल्क द्यावे लागेल?
नवीन Cheque Book साठी आकारले जाणारे शुल्क बँक, खात्याचा प्रकार आणि चेकच्या पानांच्या संख्येनुसार वेगवेगळे असू शकते.
उदाहरणार्थ, बँक ऑफ इंडियाच्या काही बचत खात्यांमध्ये ठराविक चेक पाने वर्षाला मोफत उपलब्ध असतात. त्यानंतर अतिरिक्त चेक पानांसाठी शुल्क आकारले जाऊ शकते.
मात्र, प्रत्येक बँकेचे शुल्क वेगळे असल्याने ग्राहकांनी आपल्या बँकेची सध्याची शुल्करचना तपासणे गरजेचे आहे. नवीन चेकबुक घेण्यापूर्वी आपल्या खात्यावर त्यासाठी कोणते शुल्क लागू होईल, याची माहिती घेता येईल.
चेक क्लिअरिंग प्रक्रिया आणखी वेगवान होणार
चेकबुकमधील बदलामागे चेक व्यवहार अधिक सुरक्षित करण्यासोबतच चेक क्लिअरिंगची प्रक्रिया वेगवान करण्याचाही उद्देश आहे.
चेक ट्रंकेशन सिस्टीम म्हणजेच CTS अंतर्गत प्रत्यक्ष कागदी चेक एका शाखेतून दुसऱ्या शाखेत पाठवण्याऐवजी त्याची इलेक्ट्रॉनिक प्रत तयार करून संबंधित बँकेकडे पाठवली जाते.
यामुळे कागदी चेकच्या प्रत्यक्ष वाहतुकीची गरज कमी होते. चेकची डिजिटल प्रत इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने पाठवल्यामुळे क्लिअरिंग प्रक्रिया जलद होण्यास मदत होते.
चेक ट्रंकेशन सिस्टीम म्हणजे काय?
चेक ट्रंकेशन सिस्टीममध्ये ग्राहकाने दिलेला कागदी चेक संबंधित बँकेकडे जमा केल्यानंतर त्याची इलेक्ट्रॉनिक प्रत तयार केली जाते. ही प्रत डिजिटल पद्धतीने चेकचे पेमेंट करणाऱ्या बँकेकडे पाठवली जाते.
यामुळे चेक एका शहरातून दुसऱ्या शहरात किंवा एका शाखेतून दुसऱ्या शाखेत प्रत्यक्ष पाठवण्याची प्रक्रिया कमी होते. परिणामी वेळ वाचतो आणि चेक क्लिअरिंग अधिक कार्यक्षम करण्यास मदत होते.
या व्यवस्थेमुळे चेक व्यवहारांमध्ये सुरक्षितता वाढवणे, फसवणुकीचा धोका कमी करणे आणि पेमेंट प्रक्रिया जलद करणे शक्य होते.
अल्फा-न्यूमरिक कोड म्हणजे नेमकं काय?
अल्फा-न्यूमरिक कोडमध्ये अक्षरे आणि अंक यांचा वापर केला जातो. चेकच्या ओळख आणि पडताळणी प्रक्रियेत अशा कोडचा उपयोग होऊ शकतो.
यामुळे चेकची सत्यता तपासणे अधिक सोपे होऊ शकते. तसेच चेकमध्ये छेडछाड, बनावट चेक किंवा चुकीच्या पद्धतीने पेमेंट करण्याचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
ग्राहकांनी आता काय करावे?
नव्या नियमांमुळे ग्राहकांनी घाबरण्याची गरज नाही; मात्र सावध राहणे आवश्यक आहे. आपल्या बँकेकडून नवीन चेकबुक घेण्यासंदर्भात संदेश आला आहे का, हे तपासा.
ग्राहकांनी या गोष्टी कराव्यात :
- आपल्या बँकेकडून आलेला ई-मेल किंवा एसएमएस तपासा.
- मोबाइल बँकिंग अॅपमध्ये नवीन चेकबुकसंदर्भातील सूचना आहेत का ते पाहा.
- जुने चेकबुक कोणत्या तारखेपर्यंत स्वीकारले जाणार आहे, याची खात्री करा.
- मोठ्या रकमेचा चेक देण्यापूर्वी तो वैध आहे की नाही, हे तपासा.
- नवीन चेकबुकची गरज असल्यास वेळेत अर्ज करा.
- नवीन Cheque Book साठी लागू असलेले शुल्क बँकेकडून जाणून घ्या.
- कोणत्याही संशयास्पद लिंकवर क्लिक करून चेकबुकसाठी अर्ज करू नका.
चेक व्यवहार अधिक सुरक्षित आणि वेगवान करण्याच्या उद्देशाने बँकिंग क्षेत्रात सातत्याने तांत्रिक बदल केले जात आहेत. अल्फा-न्यूमरिक कोडचा वापर आणि इलेक्ट्रॉनिक चेक क्लिअरिंग यामुळे चेक व्यवहारांची पडताळणी आणि प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होण्यास मदत होऊ शकते.
मात्र, जुनं चेकबुक सर्वच बँकांमध्ये एकाच दिवशी सरसकट रद्द होणार आहे, असा निष्कर्ष काढण्यापूर्वी आपल्या बँकेची अधिकृत सूचना तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विशेषतः ३१ डिसेंबर २०२६ ही अंतिम मुदत नमूद केलेल्या बँकांच्या ग्राहकांनी वेळेत नवीन चेकबुक घेतल्यास भविष्यातील पेमेंटमध्ये अडचणी टाळता येऊ शकतात.
