2 वर्षांपासून स्मशानभूमीची प्रतीक्षा! भर पावसात ताडपत्रीखाली अंत्यविधी; शहापुरातील उंभरई गावाची हृदयद्रावक अवस्था
ठाणे | शहापूर : महाराष्ट्राच्या ग्रामीण आणि आदिवासी भागांमध्ये विकासाच्या मोठमोठ्या घोषणा केल्या जात असताना आजही अनेक गावांमध्ये मूलभूत सुविधांचा अभाव असल्याचे चित्र समोर येत आहे. ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील उंभरई गावातील एक हृदयद्रावक घटना या व्यवस्थेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी ठरली आहे. गावात चक्क स्मशानभूमीच नसल्याने एका महिलेवर भर पावसात मैदानात अंत्यसंस्कार करण्याची वेळ ग्रामस्थांवर आली.
मंगळवारी शहापूर परिसरात मुसळधार पाऊस सुरू असताना उंभरई गावातील ग्रामपंचायत समितीच्या सदस्या जयाबाई महादू वाघ यांचे आजाराने निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर अंत्यसंस्कारासाठी गावात निश्चित आणि अधिकृत स्मशानभूमी उपलब्ध नसल्याचे पुन्हा एकदा समोर आले. त्यामुळे ग्रामस्थांना गावातील एका मैदानाचा आधार घ्यावा लागला.
अंत्यसंस्कार सुरू असतानाच अचानक पावसाचा जोर वाढला. त्यामुळे चिता पेटवणे आणि अंत्यविधीची प्रक्रिया पूर्ण करणे अत्यंत कठीण झाले. अशा परिस्थितीत ग्रामस्थांनी ताडपत्रीचा आधार घेतला. काही ग्रामस्थ ताडपत्री घेऊन चितेजवळ उभे राहिले आणि पावसाचे पाणी चितेवर पडू नये यासाठी प्रयत्न केले. पावसाच्या सरी, चिखल आणि प्रतिकूल परिस्थितीत अंत्यविधी पूर्ण करण्याची वेळ गावकऱ्यांवर आली.
या घटनेचा फोटो समोर आल्यानंतर उंभरई गावातील मूलभूत सुविधांचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर त्याचा अंत्यविधी सन्मानाने आणि योग्य ठिकाणी करता यावा, यासाठी स्मशानभूमी ही गावाची अत्यावश्यक गरज मानली जाते. मात्र उंभरई गावातील ग्रामस्थांना गेल्या दोन वर्षांपासून याच मूलभूत सुविधेसाठी प्रशासनाकडे पाठपुरावा करावा लागत असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
दोन वर्षांपासून मागणी, तरीही प्रश्न कायम
ग्रामस्थांच्या म्हणण्यानुसार, उंभरई गावात स्मशानभूमी उपलब्ध करून देण्याची मागणी मागील सुमारे दोन वर्षांपासून केली जात आहे. या काळात प्रशासनाकडे अनेकदा निवेदने आणि पाठपुरावा करण्यात आला. सुमारे दोन वर्षांपूर्वी शहापूरचे तत्कालीन तहसीलदार परमेश्वर काळुसे यांनी गावातील एका जागेची स्मशानभूमीसाठी पाहणी केली होती, अशी माहिती ग्रामस्थांनी दिली.
त्या वेळी स्मशानभूमीसाठी आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करून काम लवकरच सुरू केले जाईल, असे आश्वासन मिळाल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे. मात्र दोन वर्षांचा कालावधी उलटूनही प्रत्यक्षात स्मशानभूमीचे काम पूर्ण झालेले नाही. परिणामी गावात एखाद्याचा मृत्यू झाल्यानंतर अंत्यसंस्कार कुठे करायचे, हा प्रश्न पुन्हा पुन्हा उभा राहत आहे.
पावसाळ्यात परिस्थिती अधिक गंभीर
उंभरई गावातील ही समस्या केवळ स्मशानभूमीच्या अभावापुरती मर्यादित नाही. पावसाळ्यात अंत्यसंस्कारासाठी मोकळी जागा वापरणे अधिक धोकादायक आणि त्रासदायक ठरते. पावसामुळे मैदानात चिखल होतो. चिता पेटवताना अडचणी निर्माण होतात. त्यात मुसळधार पाऊस सुरू झाल्यास मृतदेहावर आणि चितेवर पाणी पडण्याची शक्यता निर्माण होते.
जयाबाई महादू वाघ यांच्या अंत्यसंस्कारावेळीही अशीच परिस्थिती निर्माण झाली. चिता पेटल्यानंतर पावसाचा जोर वाढल्याने ग्रामस्थांना ताडपत्री घेऊन उभे राहावे लागले. मृत व्यक्तीच्या अंतिम संस्काराच्या वेळी कुटुंबीय आणि नातेवाईकांना अशा परिस्थितीचा सामना करावा लागणे ही निश्चितच गंभीर बाब असल्याची भावना ग्रामस्थांकडून व्यक्त केली जात आहे.
आदिवासी वस्तीमध्ये मूलभूत सुविधांचा प्रश्न
उंभरई हे शहापूर तालुक्यातील आदिवासी वस्ती असलेले गाव आहे. शहापूर परिसरात अनेक आदिवासी व ग्रामीण वस्त्यांमध्ये आजही रस्ते, पाणी, वीज, आरोग्य सुविधा आणि इतर मूलभूत सुविधांचा प्रश्न कायम असल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे.
एकीकडे शहापूर परिसरातील विविध विकासकामांसाठी कोट्यवधी रुपयांच्या निधीची चर्चा होत असताना दुसरीकडे एका गावाला स्मशानभूमीसारख्या मूलभूत सुविधेसाठी दोन वर्षे प्रतीक्षा करावी लागत असल्याने प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
गावकऱ्यांच्या मते, स्मशानभूमी ही कोणत्याही गावासाठी ऐच्छिक सुविधा नसून ती मूलभूत गरज आहे. गावात एखाद्या नागरिकाचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याच्या पार्थिवावर सन्मानपूर्वक अंत्यसंस्कार करण्यासाठी योग्य जागा असणे आवश्यक आहे. मात्र उंभरई गावात अद्याप अशी सुविधा उपलब्ध नसल्याने प्रत्येक वेळी ग्रामस्थांसमोर मोठी अडचण उभी राहत आहे.
पक्क्या रस्त्यांसह इतर सुविधांचीही मागणी
ग्रामस्थांनी केवळ स्मशानभूमीची मागणी केलेली नाही, तर गावातील इतर मूलभूत प्रश्नांकडेही प्रशासनाने लक्ष द्यावे, अशी मागणी केली आहे. पक्के रस्ते, पाणी, वीज, आरोग्य सुविधा आणि इतर आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देण्याची मागणी करण्यात येत आहे.
विशेषतः पावसाळ्यात गावातील परिस्थिती अधिक बिकट होत असल्याने रस्ते आणि वाहतुकीचा प्रश्नही गंभीर बनतो. अशा परिस्थितीत एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास अंत्यविधीसाठी योग्य जागेचा अभाव ही ग्रामस्थांसाठी आणखी मोठी समस्या ठरते.
प्रशासन आता तरी जागे होणार का?
जयाबाई महादू वाघ यांच्या अंत्यसंस्कारावेळी समोर आलेले दृश्य हे केवळ एका कुटुंबाचे दुःख नसून गावातील मूलभूत सुविधांच्या अभावाचे चित्र असल्याची भावना व्यक्त होत आहे. मुसळधार पावसात ताडपत्री धरून अंत्यविधी पूर्ण करण्याची वेळ येणे ही बाब प्रशासन आणि लोकप्रतिनिधींसाठी निश्चितच गांभीर्याने घेण्याची गरज आहे.
गेल्या दोन वर्षांपासून स्मशानभूमीच्या मागणीसाठी पाठपुरावा करूनही अद्याप ठोस कार्यवाही झाली नसल्याचा ग्रामस्थांचा आरोप आहे. त्यामुळे प्रशासनाने या प्रकरणाची तातडीने दखल घेऊन स्मशानभूमीसाठी निश्चित जागा, आवश्यक निधी आणि पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून द्याव्यात, अशी मागणी जोर धरत आहे.
मृत्यूनंतर प्रत्येक व्यक्तीला सन्मानाने अंतिम निरोप मिळणे हा मानवी संवेदनांचा आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचा प्रश्न आहे. त्यामुळे उंभरई गावातील स्मशानभूमीचा प्रश्न केवळ विकासकाम म्हणून न पाहता मानवी सन्मानाशी संबंधित अत्यावश्यक सुविधा म्हणून पाहण्याची गरज आहे.
आता प्रशासन या हृदयद्रावक घटनेची दखल घेऊन उंभरई गावातील स्मशानभूमीचा प्रश्न किती लवकर मार्गी लावते, याकडे ग्रामस्थांचे लक्ष लागले आहे.
