पृथ्वीपासून 49 प्रकाशवर्ष दूर असलेल्या LHS 1140b ग्रहावर वातावरण आणि द्रवरूप पाण्याचे संकेत आढळल्याचा वैज्ञानिकांचा दावा. हा ग्रह ‘पृथ्वी 2.0’ ठरू शकतो का? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती.
49 प्रकाशवर्षांवर ‘पृथ्वी 2.0’चा मोठा शोध! LHS 1140b वर पाण्याचे संकेत; जीवनाच्या आशा वाढल्या
विश्वात पृथ्वीव्यतिरिक्त आणखी कुठे जीवन अस्तित्वात असू शकते का, हा प्रश्न अनेक दशकांपासून वैज्ञानिकांसह सामान्य लोकांनाही सतावत आला आहे. आता या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याच्या दिशेने खगोलशास्त्रज्ञांनी मोठे पाऊल टाकले आहे. पृथ्वीपासून सुमारे 49 प्रकाशवर्ष दूर असलेल्या LHS 1140b या खडकाळ ग्रहावर वातावरण (Atmosphere) असल्याचे ठोस संकेत मिळाले असून, तेथे द्रवरूप पाणी असण्याची शक्यता वैज्ञानिकांनी व्यक्त केली आहे. त्यामुळे हा ग्रह भविष्यातील ‘पृथ्वी 2.0’ म्हणून चर्चेत आला आहे.
हा शोध आधुनिक खगोलशास्त्रातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. आतापर्यंत सूर्यमालेबाहेरील अनेक ग्रहांचा शोध लागला असला तरी पृथ्वीसारख्या खडकाळ ग्रहावर वातावरण आणि पाण्याचे संकेत मिळणे ही अत्यंत दुर्मिळ घटना आहे.
Related News
CJP Protest Pune 2026: पुण्यात शेकडो विद्यार्थ्यांचा संतप्त एल्गार! जिल्हाधिकारी कार्यालयासमोर जोरदार आंदोलन; जाणून घ्या 10 मोठे मुद्दे
पुणे Crime News: 1 वर्ष महाविद्यालयीन तरुणीवर चौघांकडून कथित लैंगिक अत्याचार; धक्कादायक प्रकरणात 4 आरोपी अटक, संतापाची लाट
5 मोठे कायदेशीर मुद्दे : अंतरिम स्थगिती म्हणजे अंतिम विजय नाही; बाळापूर नगर परिषद प्रकरणाचा संपूर्ण खुलासा
ITR Filing 2026: एफडीच्या व्याजाची माहिती लपवली तर येऊ शकते आयकर विभागाची नोटीस
Polytechnic Admission 2026: 50% पेक्षा अधिक प्रवेश निश्चित, CAP Round-2 सुरू; IT, Computer, Civil ला मोठी मागणी
शेअर बाजारात ‘ब्लॅक मंडे’! सेन्सेक्स 700 अंकांनी कोसळला; गुंतवणूकदारांचे कोट्यवधींचे नुकसान
विद्यार्थ्यांचे 3 शहरांत तीव्र आंदोलन; धर्मेंद्र प्रधानांच्या राजीनाम्याची मागणी, मुंबई-पुणे-नागपुरात घोषणाबाजी
फ्रिजमध्ये ठेवूनही मिरच्या खराब होतात? फक्त 5 टिप्स वापरा; 2-3 आठवडे राहतील ताज्या
मोठी बातमी! CJPच्या संसद मोर्चामुळे दिल्ली मेट्रो विस्कळीत; राजीव चौकसह 5 स्थानके बंद
दिल्लीत संसद मार्चचा तणाव! जे. पी. नड्डा यांची CJP सोबत गुप्त बैठक, 3 मोठ्या मागण्या समोर
10 मिनिटांत शरीर थंड करणारा जपानचा क्रांतिकारी Human Fridge; उष्णतेवर प्रभावी उपाय की भविष्याचे तंत्रज्ञान?
7 मोठ्या चुका! विजय मल्ल्याचं अब्जावधींचं साम्राज्य कसं कोसळलं? ‘किंग ऑफ गुड टाइम्स’ ते ‘किंग ऑफ बॅड टाइम्स’चा धक्कादायक प्रवास
काय आहे LHS 1140b?
LHS 1140b हा ग्रह 2017 मध्ये प्रथम शोधण्यात आला होता. मात्र त्यावेळी त्यावर वातावरण असल्याचा ठोस पुरावा उपलब्ध नव्हता. आता आधुनिक निरीक्षण तंत्रज्ञान आणि विशेषतः James Webb Space Telescope च्या मदतीने या ग्रहावरील वातावरणाची पुष्टी मिळाल्याचा दावा संशोधकांनी केला आहे.
हा ग्रह पृथ्वीपेक्षा आकाराने आणि वजनाने मोठा आहे.
- वजन पृथ्वीपेक्षा सुमारे 5.6 पट जास्त
- व्यास पृथ्वीपेक्षा सुमारे 70 टक्के मोठा
- खडकाळ ग्रह (Rocky Planet)
- पृथ्वीपासून सुमारे 49 प्रकाशवर्ष दूर
वातावरण का महत्त्वाचे?
कोणत्याही ग्रहावर जीवनासाठी सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे वातावरण. वातावरणामुळे ग्रहावरील तापमान संतुलित राहते. तसेच धोकादायक अंतराळीय किरणांपासून संरक्षण मिळते आणि पाणी टिकून राहण्यास मदत होते.
LHS 1140b वर वातावरण असल्याचे संकेत मिळाल्यामुळे वैज्ञानिकांचा विश्वास अधिक दृढ झाला आहे की तेथे द्रवरूप पाणी अस्तित्वात असू शकते.
पाण्याचे संकेत का महत्त्वाचे?
पृथ्वीवरील प्रत्येक जीवासाठी पाणी आवश्यक आहे. त्यामुळे जिथे पाणी असते, तिथे जीवनाची शक्यता वैज्ञानिक सर्वप्रथम तपासतात.
LHS 1140b हा ग्रह आपल्या ताऱ्याच्या Habitable Zone मध्ये आहे. या भागात तापमान इतके संतुलित असते की पाणी बर्फ न होता किंवा पूर्णपणे वाफ न बनता द्रवरूपात राहू शकते.
वैज्ञानिकांच्या मते, या ग्रहावर पृथ्वीपेक्षा अधिक प्रमाणात पाणी असण्याची शक्यता आहे. काही संशोधकांच्या मते हा ग्रह मोठ्या महासागरांनी व्यापलेला असू शकतो. मात्र याबाबत अजून निश्चित निष्कर्ष आलेला नाही.
कोणत्या ताऱ्याभोवती फिरतो हा ग्रह?
LHS 1140b हा ग्रह Cetus (सायटस) तारकासमूहातील एका Red Dwarf म्हणजेच लाल बटू ताऱ्याभोवती फिरतो.
हा तारा आपल्या सूर्यापेक्षा आकाराने लहान असून तुलनेने शांत आहे. त्यामुळे त्याच्याकडून होणाऱ्या तीव्र सौर वादळांचा धोका कमी असल्याचे संशोधक सांगतात. यामुळे ग्रहावरील वातावरण अधिक काळ स्थिर राहण्याची शक्यता वाढते.
‘पृथ्वी 2.0’ म्हणणे योग्य आहे का?
वैज्ञानिकांच्या मते, LHS 1140b हा पृथ्वीसारखा असला तरी त्याला थेट ‘पृथ्वी 2.0’ म्हणणे अद्याप घाईचे ठरेल.
कारणे:
- वातावरण असल्याचे संकेत मिळाले आहेत.
- द्रवरूप पाण्याची शक्यता आहे.
- राहण्यायोग्य क्षेत्रात ग्रह आहे.
- मात्र जीवसृष्टीचा कोणताही थेट पुरावा उपलब्ध नाही.
- ग्रहावरील रासायनिक घटकांचे संशोधन अद्याप सुरू आहे.
James Webb Telescope ची महत्त्वाची भूमिका
अमेरिकेची अवकाश संस्था NASA, युरोपियन स्पेस एजन्सी (ESA) आणि कॅनेडियन स्पेस एजन्सी यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून विकसित करण्यात आलेल्या James Webb Space Telescope मुळे अनेक महत्त्वाचे शोध लागत आहेत.
याच दुर्बिणीच्या मदतीने LHS 1140b च्या वातावरणाचा अभ्यास करण्यात आला. आगामी काळात याच दुर्बिणीद्वारे पुढील बाबींचा अभ्यास होणार आहे.
- वातावरणातील वायूंची रचना
- पाण्याचे प्रमाण
- मिथेन किंवा कार्बन डायऑक्साइडचे अस्तित्व
- महासागर आहेत का?
- जीवनासाठी आवश्यक रासायनिक घटक
वैज्ञानिक काय म्हणतात?
या संशोधनाशी संबंधित वैज्ञानिकांच्या मते, हा शोध खगोलजीवशास्त्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.याआधी मुख्यतः वायूने बनलेल्या विशाल ग्रहांवर वातावरणाचा अभ्यास करण्यात आला होता. मात्र पृथ्वीसारख्या खडकाळ ग्रहावर वातावरणाचा अभ्यास करण्याची संधी प्रथमच मिळत आहे.त्यामुळे भविष्यात विश्वात जीवनाचा शोध अधिक वेगाने घेणे शक्य होईल.
भविष्यात मानव येथे राहू शकेल का?
सध्या तरी या प्रश्नाचे उत्तर ‘नाही’ असेच आहे.49 प्रकाशवर्षांचे अंतर म्हणजे सध्याच्या तंत्रज्ञानानुसार हजारो वर्षांचा प्रवास. त्यामुळे या ग्रहावर मानवाला पाठविणे किंवा वसाहत निर्माण करणे सध्या अशक्य आहे.तथापि भविष्यातील अवकाश संशोधनासाठी हा ग्रह अत्यंत महत्त्वाचा ठरू शकतो.
अजून काय शोधायचे बाकी?
वैज्ञानिक पुढील काही वर्षांत या ग्रहाचा अधिक सखोल अभ्यास करणार आहेत.
त्यामध्ये विशेषतः पुढील प्रश्नांची उत्तरे शोधली जाणार आहेत.
- पाणी महासागरांच्या स्वरूपात आहे का?
- ग्रहावर ढग आहेत का?
- वातावरणात ऑक्सिजन आहे का?
- सूक्ष्मजीव अस्तित्वात असण्याची शक्यता किती?
- जीवनासाठी आवश्यक जैविक रेणू आहेत का?
LHS 1140b वरील वातावरण आणि पाण्याचे संकेत हा आधुनिक विज्ञानातील अत्यंत आशादायक शोध मानला जात आहे. अद्याप या ग्रहावर जीवन असल्याचा कोणताही थेट पुरावा मिळालेला नसला, तरी वैज्ञानिकांच्या मते हा ग्रह भविष्यातील संशोधनासाठी सर्वात महत्त्वाच्या उमेदवारांपैकी एक आहे.
विश्वात आपण एकटे आहोत का, या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याच्या दिशेने LHS 1140b हा ग्रह एक नवी आशा निर्माण करत आहे. पुढील काही वर्षांत James Webb Space Telescope आणि इतर आधुनिक उपकरणांमधून मिळणारी माहिती या रहस्यमय ग्रहाचे आणखी अनेक गूढ उलगडू शकते.
