21 दिवस अन्न-पाण्याशिवाय राहिल्यास शरीरात कोणते बदल होतात? वजन किती कमी झाल्यावर मृत्यूचा धोका वाढतो? दीर्घकाळ उपोषणादरम्यान शरीर कसं काम करतं, जाणून घ्या तज्ज्ञांचे मत.
21 दिवस अन्न-पाण्याशिवाय राहिल्यास काय होईल? धक्कादायक सत्य! वजन किती कमी झाल्यावर मृत्यूचा धोका वाढतो?
Weight Loss News: दीर्घकाळ अन्नाशिवाय राहिल्यास शरीरावर नेमका काय परिणाम होतो? अचानक वजन कमी झालं म्हणजे मृत्यूचा धोका वाढतो का? अन्न-पाण्याचा त्याग केल्यानंतर शरीर ऊर्जा कुठून मिळवतं? अशा अनेक प्रश्नांची चर्चा सध्या सुरू आहे. तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकाळ उपोषण किंवा उपासमारीमुळे शरीरात अनेक गंभीर जैविक बदल होतात. सुरुवातीला शरीर स्वतःला वाचवण्यासाठी चरबीचा वापर करतं, मात्र त्यानंतर स्नायूंचं विघटन सुरू होतं. हीच अवस्था दीर्घकाळ राहिली तर जीवाला धोका निर्माण होऊ शकतो.
उपाशी राहिल्यानंतर शरीरात काय घडतं?
शेवटचं अन्न खाल्ल्यानंतर पहिल्या काही तासांत शरीर रक्तातील ग्लुकोजचा वापर करतं. त्यानंतर यकृत आणि स्नायूंमध्ये साठवलेलं ग्लायकोजन ऊर्जा म्हणून वापरलं जातं. साधारण २४ ते ४८ तासांनंतर हा साठा संपतो.
Related News
धक्कादायक खुलासा! करण वाहीची गर्लफ्रेंड एकाच वेळी 7 मुलांना डेट करत होती; 40 व्या वर्षीही सिंगल आयुष्य
घरीच बनवा 5 शुगर फ्री लाडू; चवदार, पौष्टिक आणि आरोग्यासाठीही फायदेशीर
CJP आंदोलनात मोठा ट्विस्ट; अभिजीत दीपके उपोषणातून बाहेर, शिष्टमंडळ नड्डांच्या भेटीला
7 धक्कादायक इशारे! भेसळयुक्त अन्नामुळे कॅन्सरचा धोका वाढतोय? श्रेयस तळपदे म्हणाले- आता जागे होण्याची वेळ आली
CJP Protest: संसदेकडे निघताना गीतांजली आंग्मो म्हणाल्या, ‘शिक्षणासाठीचा हा निर्णायक लढा’
‘झुरळं फार जास्त खंबीर निघाली’; संजय राऊतांचा सरकारवर घणाघात, सोनम वांगचुक आंदोलनावरून टीका
मी आजच उपोषण मागे घेईन, पण…; सोनम वांगचुक यांच्या 3 अटींनी सरकारची वाढवली धडधड
हार्ट अटॅक Vs पॅनिक अटॅक: 7 महत्त्वाचे फरक, धोकादायक लक्षणे आणि डॉक्टरांचा मोठा इशारा
सोनम वांगचुक : 3 मोठे आदेश! हायकोर्टाचा धक्कादायक निर्णय; खासगी रुग्णालयाची मागणी फेटाळली
धक्कादायक किस्सा! भाऊ कदमच्या 1 प्रश्नामुळे राहुल देशपांडे संतापले? कुशल बद्रिकेनं सांगितला ‘चला हवा येऊ द्या’मधील भन्नाट प्रसंग
पावसाळ्यात सर्दी-खोकल्याने त्रस्त? खेकड्याच्या रसाचे जाणून घ्या संभाव्य फायदे
तुमचे आतडे मजबूत असल्याची ५ शक्तिशाली लक्षणं! ‘हे’ 5 सुपरफूड खाल्ल्यास पचनसंस्था होईल जबरदस्त मजबूत
यानंतर शरीर ऊर्जा मिळवण्यासाठी चरबी जाळण्यास सुरुवात करतं. चरबीपासून तयार होणाऱ्या केटोन्सचा वापर मेंदूसह काही अवयव ऊर्जा म्हणून करतात. त्यामुळे सुरुवातीच्या काळात शरीर स्वतःला काही प्रमाणात सांभाळू शकतं.
चरबी संपल्यानंतर स्नायूंची होते झीज
फक्त चरबीवर शरीर कायम चालू शकत नाही. मेंदू आणि लाल रक्तपेशींना ग्लुकोजची आवश्यकता असते. त्यामुळे शरीर स्नायूंमधील प्रथिनांचं विघटन करून त्यापासून ग्लुकोज तयार करण्यास सुरुवात करतं.
यामुळे हात-पायांचे स्नायू कमकुवत होतात. त्याचबरोबर हृदय, श्वसन आणि इतर महत्त्वाच्या अवयवांचे स्नायूदेखील झिजू लागतात. ही अवस्था दीर्घकाळ टिकल्यास शरीराची कार्यक्षमता झपाट्याने कमी होऊ शकते.
हृदयावर होतो गंभीर परिणाम
दीर्घकाळ उपाशी राहिल्याने हृदयाच्या स्नायूंवरही परिणाम होतो. इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडल्यास हृदयाचे ठोके अनियमित होऊ शकतात. शरीरात पाण्याची कमतरता निर्माण झाल्यास रक्तदाब कमी होतो आणि चक्कर येणे, अशक्तपणा, बेशुद्ध पडणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते, अत्यंत गंभीर परिस्थितीत हृदयाची कार्यक्षमता कमी होऊन जीवाला धोका निर्माण होऊ शकतो.
पाणी न मिळाल्यास धोका अधिक
अन्नाशिवाय शरीर काही काळ तग धरू शकतं, मात्र पाण्याशिवाय परिस्थिती अधिक गंभीर होते. शरीरातील पाण्याचं प्रमाण कमी झाल्यास मूत्रपिंडांवर ताण येतो. रक्तदाब घटतो, शरीराचं तापमान नियंत्रित ठेवणं कठीण होतं आणि अनेक अवयवांचं कार्य बिघडू शकतं.
म्हणूनच डॉक्टर निर्जलीकरणाला अत्यंत गंभीर स्थिती मानतात.
अचानक वजन कमी होणं धोकादायक कधी?
सामान्य डाएट किंवा व्यायामामुळे हळूहळू वजन कमी होणं आणि उपासमारीमुळे वजन कमी होणं यात मोठा फरक आहे.
डॉक्टरांच्या मते, एखाद्या व्यक्तीचं एकूण शरीरवजन ४० ते ५० टक्क्यांनी कमी होणं अत्यंत धोकादायक ठरू शकतं. अशा वेळी शरीरातील चरबीच नव्हे तर स्नायू, प्रथिने आणि आवश्यक पोषकद्रव्यांचाही मोठ्या प्रमाणावर ऱ्हास झालेला असतो.
किती दिवस अन्नाशिवाय जगता येऊ शकतं?
याचं एकच ठरलेलं उत्तर नाही. प्रत्येक व्यक्तीचं वय, वजन, आरोग्य, शरीरातील चरबी, पाण्याचं प्रमाण आणि वैद्यकीय स्थिती वेगळी असते.
तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार,
- शरीरात पुरेशी चरबी असल्यास काही आठवडे शरीर ऊर्जा मिळवू शकतं.
- काही प्रमाणात कॅलरीज आणि प्रथिने मिळत राहिल्यास जगण्याचा कालावधी वाढू शकतो.
- पूर्णपणे अन्न बंद झाल्यास साधारण ८ ते १२ आठवड्यांनंतर जीवाला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो.
- पाण्याचाही पूर्ण अभाव असल्यास धोका खूप लवकर वाढू शकतो.
वजन कमी होणं नेहमीच चांगलं नसतं
वजन कमी करणं आरोग्यासाठी फायदेशीर असू शकतं, मात्र ते योग्य आहार आणि नियमित व्यायामाद्वारे असावं. अचानक वजन झपाट्याने कमी होणं अनेक आजारांचं लक्षण असू शकतं. यामध्ये कुपोषण, कर्करोग, क्षयरोग, मधुमेह, थायरॉईडचे विकार, पचनसंस्थेचे आजार किंवा मानसिक ताण यांचा समावेश होतो.
जर कोणत्याही प्रयत्नांशिवाय काही महिन्यांत लक्षणीय वजन कमी होत असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणं आवश्यक आहे.
उपोषणादरम्यान डॉक्टर का ठेवतात सतत लक्ष?
दीर्घकाळ उपोषण करणाऱ्या व्यक्तींची नियमित तपासणी केली जाते. यामध्ये खालील बाबींवर विशेष लक्ष दिलं जातं.
- रक्तदाब
- रक्तातील साखर
- नाडीचा वेग
- ऑक्सिजन सॅच्युरेशन
- शरीरातील पाण्याचं प्रमाण
- इलेक्ट्रोलाइट्स
- मूत्रपिंड आणि यकृताचं कार्य
या तपासण्यांमुळे शरीराची स्थिती गंभीर होत असल्यास वेळेवर उपचार करता येतात.
तज्ज्ञांचा सल्ला
वजन कमी करण्यासाठी दीर्घकाळ उपाशी राहणं किंवा अत्यंत कठोर डाएट करणं टाळावं. संतुलित आहार, पुरेसं पाणी, नियमित व्यायाम आणि वैद्यकीय सल्ल्यानुसार वजन कमी करणं हा सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे.
(Disclaimer)
ही माहिती विविध वैद्यकीय अहवाल आणि सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध वैज्ञानिक माहितीनुसार तयार करण्यात आली आहे. याचा उद्देश केवळ जनजागृती असून ती वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. कोणतीही आरोग्यविषयक समस्या असल्यास तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
