हरियाणातील गुरुग्राममध्ये IVF प्रक्रियेदरम्यान झालेल्या कथित मोठ्या चुकीमुळे जुळ्या बाळांचा त्यांच्या आई-वडिलांशी DNA जुळला नाही. भ्रूणांची अदलाबदल की जन्मानंतर बाळांची अदलाबदल? जाणून घ्या संपूर्ण प्रकरण.
IVF मध्ये नेमकं काय घडलं?
वैद्यकीय विज्ञानाने अपत्यप्राप्तीचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी IVF (In Vitro Fertilization) ही पद्धत लाखो जोडप्यांसाठी आशेचा किरण ठरली आहे. मात्र हरियाणातील गुरुग्राममध्ये समोर आलेल्या एका धक्कादायक घटनेने या आधुनिक उपचारपद्धतीच्या सुरक्षिततेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.
IVF च्या मदतीने जुळ्या बाळांना जन्म दिलेल्या एका दाम्पत्याला काही महिन्यांनंतर असा धक्का बसला, ज्याची त्यांनी कधी कल्पनाही केली नव्हती. DNA तपासणीत समोर आले की त्या दोन्ही बाळांचा त्यांच्या आई किंवा वडिलांशी कोणताही जैविक संबंध नाही.या अहवालामुळे संबंधित कुटुंब, वैद्यकीय क्षेत्र आणि कायदा यंत्रणा सर्वच हादरून गेली आहे.
Related News
CJP आता राजकारणात उतरणार? भाजपसह काँग्रेसचंही टेन्शन वाढणार; नेत्यांनी स्पष्टच सांगितलं!
नितीन गडकरींच्या अडचणीत वाढणार? E20 पेट्रोलविरोधात 4 ऑगस्टला थेट संसदेवर मोर्चा
काँग्रेसच्या बड्या नेत्याचा तडकाफडकी निर्णय; 2028 ची विधानसभा निवडणूक लढवणार नसल्याचं जाहीर
145 किमी वेगाच्या चक्रीवादळाचा चीनला तडाखा; लाखो लोकांचे स्थलांतर, हाय अलर्ट जारी
मोदींच्या निवासस्थानी घातपाताचा प्रयत्न? एकनाथ शिंदेंचा राहुल गांधींवर गंभीर आरोप, म्हणाले…
कच्च्या तेलाचा भाव पुन्हा 100 डॉलरच्या जवळ; भारतात पेट्रोल-डिझेल महागणार का?
धर्मेंद्र प्रधानांनी 15 दिवस आधीच राजीनामा द्यायला हवा होता; छगन भुजबळांचा मोठा दावा
ठाकरे बंधूंची ‘लंच डिप्लोमसी’; उद्धव ठाकरे ‘शिवतीर्थ’वर, दोन तास चर्चा… राज्याच्या राजकारणात काय घडतंय?
IND vs PAK: भारताने पुन्हा पाकिस्तानला चारीमुंड्या चीत केलं; फायनलमध्ये 3-1 ने धुवून काढत जिंकलं सुवर्णपदक
श्रीकांत शिंदे शिक्षणमंत्री होणार? सुनील तटकरेंनी शक्यता नाकारली नाही; म्हणाले, ‘निर्णय त्यांचा अधिकार’
अभिजीत दिपके यांचा फोटो पाहून विद्यार्थी चिंतेत; डोळे बंद, हाताला सलाईन… प्रकृतीबाबत मोठी अपडेट
37 दिवसांच्या आंदोलनानंतर अभिजीत दीपके भावूक; जंतर-मंतरवरील समर्थकांची मागितली माफी
आईचा भावनिक प्रश्न
DNA रिपोर्ट हातात आल्यानंतर आईने अत्यंत वेदनादायी प्रश्न उपस्थित केला.“मी या बाळांना नऊ महिने पोटात वाढवलं, त्यांना जन्म दिला, मग माझा DNA त्यांच्याशी जुळत कसा नाही?”या एका प्रश्नाने संपूर्ण प्रकरणाची गंभीरता स्पष्ट होते.
IVF द्वारे झाले होते जुळ्या मुलांचे जन्म
दाम्पत्याने नैसर्गिकरित्या अपत्य होत नसल्याने IVF उपचारांचा पर्याय निवडला होता.सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर महिलेला यशस्वीरित्या गर्भधारणा झाली आणि नंतर तिने निरोगी जुळ्या बाळांना जन्म दिला.काही महिने सर्व काही सुरळीत सुरू होते.
छोट्याशा तपासणीतून उघड झाले मोठे सत्य
काही महिन्यांनंतर मुलांना किरकोळ आरोग्य समस्या निर्माण झाली.डॉक्टरांनी नियमित तपासणीदरम्यान मुलांमध्ये काही वेगळी शारीरिक वैशिष्ट्ये पाहिली.यामुळे अधिक खात्री करण्यासाठी जनुकीय (DNA) चाचणी करण्याचा सल्ला देण्यात आला.हीच चाचणी संपूर्ण प्रकरणाला वेगळे वळण देणारी ठरली.
DNA रिपोर्टने उडवली खळबळ
जेव्हा DNA रिपोर्ट समोर आला तेव्हा डॉक्टरांसह पालकही हादरले.
तपासणीत असे स्पष्ट झाले की—
- बाळांचा आईशी DNA जुळत नाही.
- वडिलांशीही कोणताही जैविक संबंध नाही.
- दोन्ही बाळे पूर्णपणे वेगळ्या जनुकीय पार्श्वभूमीची आहेत.
यामुळे संपूर्ण IVF प्रक्रियेवर संशय निर्माण झाला.
आता समोर आहेत फक्त दोन शक्यता
तज्ज्ञांच्या मते या प्रकरणात दोन शक्यता असू शकतात.
1) IVF दरम्यान भ्रूणांची अदलाबदल
सर्वात गंभीर शक्यता म्हणजे प्रयोगशाळेत दुसऱ्या दाम्पत्याचा भ्रूण चुकीने संबंधित महिलेच्या गर्भाशयात प्रत्यारोपित करण्यात आला.जर असे झाले असेल तर ही अत्यंत मोठी वैद्यकीय निष्काळजीपणा मानली जाईल.
2) जन्मानंतर बाळांची अदलाबदल
दुसरी शक्यता म्हणजे प्रसूतीनंतर हॉस्पिटलमध्ये नवजात बाळांची अदलाबदल झाली असावी.यामुळे या जोडप्याची खरी जैविक मुले आज दुसऱ्याच कुटुंबाकडे असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
आई-वडिलांचा गंभीर आरोप
दाम्पत्याने संबंधित IVF केंद्राशी अनेक वेळा संपर्क साधला.
त्यांनी मागणी केली—
- उपचारांची संपूर्ण नोंद
- भ्रूण हस्तांतरणाचे रेकॉर्ड
- प्रयोगशाळेतील माहिती
- वैद्यकीय फाईल्स
मात्र त्यांना कोणतीही समाधानकारक माहिती मिळाली नसल्याचा आरोप त्यांनी केला आहे.
“आमची खरी मुलं कुठे आहेत?”
वडिलांनी माध्यमांशी बोलताना सांगितले की,”बाळांची शारीरिक वैशिष्ट्ये आमच्यापेक्षा पूर्णपणे वेगळी होती. आम्हाला सुरुवातीपासूनच काहीतरी चुकीचं असल्याची शंका होती.”आईनेही भावनिक शब्दांत विचारले—“आमची खरी मुलं आज कुठे आहेत?”
पोलिसांत तक्रार, न्यायालयात धाव
कुटुंबाने सुरुवातीला पोलिसांत FIR दाखल करण्याचा प्रयत्न केला.मात्र त्यांना अनेक महिने प्रतीक्षा करावी लागल्याचा आरोप करण्यात आला.यानंतर त्यांनी न्यायालयात याचिका दाखल केली.न्यायालयाने IVF केंद्रातील महत्त्वाची कागदपत्रे जप्त करण्याचे आदेश दिल्याचेही समोर आले आहे.
IVF मध्ये अशी चूक कशी होऊ शकते?
तज्ज्ञांच्या मते आधुनिक IVF प्रयोगशाळांमध्ये अत्यंत कडक सुरक्षा प्रणाली असते.
त्यामध्ये—
- इलेक्ट्रॉनिक बारकोडिंग
- प्रत्येक नमुन्याची स्वतंत्र ओळख
- दोन भ्रूणतज्ज्ञांची पडताळणी
- प्रत्येक टप्प्यावर नोंदी
या सर्व प्रक्रिया अनिवार्य असतात.
अशा परिस्थितीत अशी घटना घडणे अत्यंत दुर्मिळ मानले जाते.
कायद्याचे उल्लंघन?
कायदेतज्ज्ञांच्या मते, जर भ्रूणांची अदलाबदल झाली असल्याचे सिद्ध झाले तर ते Assisted Reproductive Technology (ART) कायद्याचे गंभीर उल्लंघन ठरू शकते.
यामध्ये संबंधित केंद्राविरोधात—
- मोठा दंड
- परवाना रद्द
- फौजदारी कारवाई
अशा कठोर शिक्षेची तरतूद असू शकते.
यापूर्वीही घडले आहेत असे प्रकार
भारतात यापूर्वीही काही IVF केंद्रांविरोधात अशाच प्रकारचे आरोप झाले आहेत.दिल्लीतील एका प्रकरणात DNA मिक्स-अपमुळे संबंधित क्लिनिकला मोठा दंडही ठोठावण्यात आला होता.यामुळे IVF प्रक्रियेमधील गुणवत्ता नियंत्रणाचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे.
IVF निवडताना काय काळजी घ्यावी?
तज्ज्ञ खालील गोष्टींची शिफारस करतात—
- अधिकृत नोंदणीकृत IVF केंद्राची निवड करा.
- सर्व वैद्यकीय कागदपत्रांच्या प्रती स्वतःकडे ठेवा.
- प्रत्येक प्रक्रियेची माहिती लिखित स्वरूपात घ्या.
- भ्रूण हस्तांतरणाच्या दिवशी आवश्यक पडताळणी करा.
- शंका आल्यास स्वतंत्र वैद्यकीय मत घ्या.
भारतात IVF ची वाढती लोकप्रियता
गेल्या काही वर्षांत भारतात IVF उपचारांची मागणी झपाट्याने वाढली आहे.उशिरा होणारे विवाह, वंध्यत्वाची वाढती समस्या आणि आधुनिक वैद्यकीय सुविधांमुळे हजारो जोडपी दरवर्षी IVF चा पर्याय स्वीकारत आहेत.मात्र या घटनेमुळे सुरक्षितता आणि गुणवत्ता नियंत्रण अधिक मजबूत करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.
तपासातून काय स्पष्ट होणार?
या प्रकरणाचा तपास पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम सत्य समोर येईल.जर भ्रूणांची अदलाबदल सिद्ध झाली तर हा भारतातील सर्वात मोठ्या IVF मिक्स-अप प्रकरणांपैकी एक ठरू शकतो.तर जन्मानंतर बाळांची अदलाबदल झाल्याचे सिद्ध झाल्यास संबंधित रुग्णालयाच्या कार्यपद्धतीवरही गंभीर प्रश्न निर्माण होतील.दोन्ही परिस्थितींमध्ये संबंधित कुटुंबाला न्याय मिळणे आणि भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी कठोर उपाययोजना होणे आवश्यक आहे.
गुरुग्राममधील हे प्रकरण केवळ एका कुटुंबाचे दु:ख नाही, तर आधुनिक प्रजनन तंत्रज्ञानाच्या विश्वासार्हतेची मोठी परीक्षा आहे. IVF ही लाखो जोडप्यांसाठी पालकत्वाची आशा असली तरी अशा कथित निष्काळजीपणामुळे संपूर्ण व्यवस्थेवर प्रश्न उपस्थित होतात. DNA चाचणीने उघड केलेल्या या धक्कादायक वास्तवामुळे भ्रूणांची सुरक्षितता, नोंद व्यवस्थापन आणि वैद्यकीय जबाबदारी यांचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित झाले आहे. तपासातून सत्य समोर आल्यानंतर दोषींवर कठोर कारवाई होणे आणि भविष्यात अशा चुका टाळण्यासाठी अधिक सक्षम सुरक्षा व्यवस्था उभारणे ही काळाची गरज आहे. प्रत्येक IVF केंद्राने पारदर्शकता आणि अचूकतेला सर्वोच्च प्राधान्य दिल्यासच रुग्णांचा विश्वास कायम राहू शकतो.
