पद्मश्री ते राष्ट्रीय पुरस्कार; नर्गिस दत्त यांच्या 5 ऐतिहासिक विक्रमांनी बदलला भारतीय सिनेमाचा चेहरामोहरा
मुंबई : हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात काही कलाकार अशी असतात, ज्यांचे नाव घेताच संपूर्ण एक युग डोळ्यासमोर उभे राहते. अशाच दिग्गज कलाकारांमध्ये अभिनेत्री नर्गिस दत्त यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. अभिनयातील सहजता, भावनांची ताकद आणि सामाजिक जाण यामुळे नर्गिस यांनी केवळ अभिनेत्री म्हणून नव्हे तर भारतीय संस्कृतीचे प्रतिनिधित्व करणारी व्यक्ती म्हणूनही ओळख निर्माण केली.
१ जून १९२९ रोजी जन्मलेल्या नर्गिस दत्त यांची जयंती आज देशभरात स्मरणात ठेवली जात आहे. जवळपास तीन दशकांच्या कारकिर्दीत त्यांनी अनेक गाजलेले चित्रपट दिले. त्यांच्या अभिनयामुळे भारतीय चित्रपटसृष्टीला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळाली. विशेष म्हणजे त्यांच्या नावावर असे अनेक विक्रम आहेत, जे आजही भारतीय सिनेमाच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी लिहिले गेले आहेत.
Related News
लावणीवरील अश्लीलतेच्या आरोपांना राधा पाटीलचे 4 धडाकेबाज खुलासे; ‘मी एकटीनेच बदल का करावा?’
Bobby Deol Alcohol Addiction: अपयशामुळे लागलं दारूचं व्यसन, पत्नी तान्याने सांभाळलं आयुष्य; 7 धक्कादायक खुलासे
देऊळ बंद 2 ची ऐतिहासिक कमाई! अवघ्या 11 दिवसांत 50 कोटींचा टप्पा पार, बॉक्स ऑफिसवर धडाकेबाज वादळ
धुणीभांडी ते कॅबिनेट मंत्री: कलिता माझी यांचा थक्क करणारा प्रवास ;13 मंत्र्यांना मिळाली संधी
7 धक्कादायक खुलासे! ‘जब वी मेट’मुळे बॉबी देओलची मोठी फसवणूक, इतकी वर्षे मनात कायम राहिली खंत
8 वर्षांचा संघर्ष वाया? UPSC मध्ये अपयशानंतर तरुणीची भावनिक कहाणी व्हायरल, लाखो जण झाले प्रेरित
IPS मोक्षदा पाटील यांचा प्रेरणादायी प्रवास: यशाची 3 प्रभावी रहस्ये, महिलांसाठी ठरल्या शक्तिशाली आदर्श
सुमन कल्याणपूर यांना अखेरचा निरोप! 7 दशकं संगीतविश्व गाजवणाऱ्या महान गायिकेवर आज शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार
धक्कादायक आरोप! थलपती विजय यांच्यामुळे बाळ गमावलं? अभिनेत्री ज्युलीचे 5 गंभीर दावे, राजकारणात खळबळ
11 वर्षांचं नातं तुटलं! Pooja Bhatt ने सांगितलं धक्कादायक घटस्फोटाचं कारण, मुलांबाबतही केला मोठा खुलासा
मराठी सिनेसृष्टीत मोठा चमत्कार! ‘देऊळ बंद 2’ने 10 दिवसांत कमावले 38 कोटी, ‘पावनखिंड’ला टाकले मागे
10 वर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर दुहेरी आनंद! दिव्यांका त्रिपाठीच्या एका गोड कृतीने जिंकली लाखो चाहत्यांची मनं
बालकलाकार म्हणून सुरू झालेला प्रवास
नर्गिस दत्त यांचा जन्म कलकत्ता येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव फातिमा रशीद होते. त्यांची आई जद्दनबाई या प्रसिद्ध गायिका आणि चित्रपट निर्मात्या होत्या. त्यामुळे नर्गिस यांना लहानपणापासूनच कलाक्षेत्राचे वातावरण लाभले.वयाच्या अवघ्या पाचव्या वर्षी त्यांनी ‘तलाश-ए-हक’ या चित्रपटातून बालकलाकार म्हणून पदार्पण केले. त्यानंतर हळूहळू त्यांनी चित्रपटसृष्टीत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. अभिनयातील नैसर्गिकता आणि पडद्यावरची प्रभावी उपस्थिती यामुळे त्या लवकरच प्रेक्षकांच्या मनात घर करून बसल्या.
1. पद्मश्री पुरस्कार मिळवणाऱ्या पहिल्या अभिनेत्री
भारतीय चित्रपटसृष्टीतील महिलांच्या योगदानाला अधिकृत मान्यता मिळवून देण्यात नर्गिस दत्त यांचा मोठा वाटा आहे. भारत सरकारने १९५८ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले.या सन्मानाची विशेष बाब म्हणजे पद्मश्री मिळवणाऱ्या त्या देशातील पहिल्या चित्रपट अभिनेत्री ठरल्या. त्या काळात चित्रपट क्षेत्राकडे समाजात मिश्र नजरेने पाहिले जात होते. मात्र नर्गिस यांना मिळालेल्या या सन्मानामुळे चित्रपटसृष्टीतील महिला कलाकारांच्या कामाला नवे महत्त्व प्राप्त झाले.
2. ऑस्करच्या अंतिम फेरीपर्यंत पोहोचणारी पहिली भारतीय अभिनेत्री
१९५७ मध्ये प्रदर्शित झालेला ‘मदर इंडिया’ हा चित्रपट भारतीय सिनेमाचा मैलाचा दगड मानला जातो. दिग्दर्शक मेहबूब खान यांनी साकारलेल्या या चित्रपटात नर्गिस यांनी ‘राधा’ची भूमिका केली होती.एका संघर्षशील भारतीय आईची कथा त्यांनी इतक्या प्रभावीपणे साकारली की हा चित्रपट जगभरात चर्चेचा विषय ठरला. ‘मदर इंडिया’ हा ऑस्करसाठी नामांकन मिळवणारा भारताचा पहिला चित्रपट ठरला.या चित्रपटामुळे नर्गिस यांचे नाव आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पोहोचले. भारतीय अभिनेत्री जागतिक स्तरावरही प्रभाव टाकू शकते, हे त्यांनी सिद्ध करून दाखवले.
3. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळवणाऱ्या पहिल्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री
‘रात और दिन’ हा नर्गिस यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात महत्त्वाच्या चित्रपटांपैकी एक मानला जातो. या चित्रपटात त्यांनी मानसिक आजाराने ग्रस्त असलेल्या महिलेची भूमिका साकारली होती.त्या काळात अशा प्रकारच्या गुंतागुंतीच्या भूमिका स्वीकारणे आणि प्रभावीपणे सादर करणे अत्यंत कठीण मानले जात होते. मात्र नर्गिस यांनी आपल्या अभिनयाने प्रेक्षक आणि समीक्षक दोघांनाही प्रभावित केले.१९६८ मध्ये पहिल्यांदा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार देण्यात आला आणि हा मान मिळवणाऱ्या पहिल्या अभिनेत्री नर्गिस ठरल्या. हा सन्मान त्यांच्या अभिनय क्षमतेची सर्वोच्च पावती मानला जातो.
4. आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात पुरस्कार जिंकणारी पहिली भारतीय अभिनेत्री
भारतीय अभिनेत्री म्हणून जागतिक स्तरावर सर्वप्रथम प्रभाव निर्माण करणाऱ्या कलाकारांमध्ये नर्गिस यांचा समावेश होतो.‘मदर इंडिया’मधील दमदार अभिनयासाठी त्यांना कार्लोवी व्हॅरी आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. हा पुरस्कार मिळवणाऱ्या त्या पहिल्या भारतीय अभिनेत्री ठरल्या.या यशामुळे भारतीय चित्रपटसृष्टीला जागतिक चित्रपटविश्वात नवी ओळख मिळाली. भारतीय कलाकारही आंतरराष्ट्रीय दर्जाचा अभिनय करू शकतात, हे नर्गिस यांनी सिद्ध केले.
5. राज्यसभेवर नियुक्त होणाऱ्या पहिल्या अभिनेत्री
चित्रपटसृष्टीबरोबरच नर्गिस दत्त यांचे सामाजिक कार्यही तितकेच उल्लेखनीय होते. त्यांनी दिव्यांग मुलांच्या कल्याणासाठी मोठ्या प्रमाणावर काम केले.‘द स्पास्टिक्स सोसायटी ऑफ इंडिया’ या संस्थेशी जोडून त्यांनी अनेक सामाजिक उपक्रम राबवले. त्यांच्या या कार्याची दखल घेत भारत सरकारने त्यांची राज्यसभेवर नियुक्ती केली.राष्ट्रपती नियुक्त सदस्य म्हणून राज्यसभेत जाणाऱ्या त्या पहिल्या अभिनेत्री ठरल्या. त्यामुळे कला, समाजसेवा आणि राजकारण या तिन्ही क्षेत्रांत प्रभाव टाकणाऱ्या त्या दुर्मिळ व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक बनल्या.
सुनील दत्त आणि नर्गिस यांची प्रेमकहाणी
‘मदर इंडिया’च्या चित्रीकरणादरम्यान सुनील दत्त आणि नर्गिस यांच्यात जवळीक वाढली. एका अपघाताच्या वेळी सुनील दत्त यांनी नर्गिस यांचा जीव वाचवला होता. त्यानंतर दोघांमधील मैत्रीचे रूपांतर प्रेमात झाले.१९५८ मध्ये त्यांनी विवाह केला. विवाहानंतर नर्गिस यांनी चित्रपटसृष्टीपासून काही प्रमाणात दूर राहून कुटुंब आणि सामाजिक कार्यावर लक्ष केंद्रित केले.
समाजकार्यातील योगदान
नर्गिस दत्त यांनी अनेक सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला. विशेषतः दिव्यांग मुलांच्या शिक्षण आणि पुनर्वसनासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले.त्यांच्या सामाजिक जाणिवेमुळेच त्यांना केवळ अभिनेत्री म्हणून नव्हे तर समाजसेविका म्हणूनही आदर मिळाला.
अखेरचा प्रवास
१९८१ मध्ये नर्गिस दत्त यांना कर्करोगाचे निदान झाले. उपचार सुरू असतानाच त्यांची प्रकृती खालावत गेली. ३ मे १९८१ रोजी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.विशेष म्हणजे त्यांचे निधन त्यांच्या मुलगा संजय दत्तच्या पहिल्या चित्रपट ‘रॉकी’च्या प्रदर्शनाच्या काही दिवस आधी झाले होते. ही घटना दत्त कुटुंबासाठी अत्यंत भावनिक ठरली.
आजही जिवंत असलेला वारसा
नर्गिस दत्त यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ एका अभिनेत्रीपुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी भारतीय चित्रपटसृष्टीला जागतिक ओळख मिळवून दिली, महिला कलाकारांसाठी नवे मार्ग खुले केले आणि समाजकार्यातून आदर्श निर्माण केला.पद्मश्री पुरस्कार मिळवणाऱ्या पहिल्या अभिनेत्रीपासून ते राष्ट्रीय पुरस्कार जिंकणाऱ्या पहिल्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीपर्यंत त्यांचा प्रवास प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या नावावर असलेले हे पाच ऐतिहासिक विक्रम आजही भारतीय सिनेमासाठी अभिमानाची बाब आहेत.आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त भारतीय सिनेमा आणि रसिक प्रेक्षक या महान अभिनेत्रीला कृतज्ञतापूर्वक अभिवादन करत आहेत.
read also : https://ajinkyabharat.com/uncha-havoc-wadhala-great-strike-jalsatha-25-82-percent/
