2300 कोटींचा ‘मास्टरस्ट्रोक’! पाकिस्तानला पाण्याचा एक थेंबही नाही? भारताच्या महत्त्वाकांक्षी नदीजोड प्रकल्पामुळे खळबळ
नवी दिल्ली : भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील संबंध गेल्या काही वर्षांपासून तणावपूर्ण राहिले आहेत. विशेषतः जम्मू-काश्मीरमधील दहशतवादी घटनांनंतर दोन्ही देशांमधील राजनैतिक आणि सामरिक मतभेद अधिक तीव्र झाले आहेत. अशा परिस्थितीत भारताने जलसंपत्ती व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने एक महत्त्वाकांक्षी पाऊल उचलल्याची चर्चा सुरू झाली आहे. केंद्र सरकारने सुमारे 2300 कोटी रुपयांच्या नदीजोड प्रकल्पाला गती देण्याचा निर्णय घेतल्याने पाकिस्तानमध्येही या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, हा प्रकल्प हिमाचल प्रदेशातील लाहौल-स्पिती परिसरात राबवला जाणार असून, चिनाब नदीतील अतिरिक्त पाणी बियास नदीच्या खोऱ्यात वळवण्याची योजना आहे. या प्रकल्पामुळे भारतातील जलसंपत्तीचा अधिक प्रभावी वापर होण्यास मदत होणार असल्याचा दावा करण्यात येत आहे.
1 ऑगस्टपासून कामाला सुरुवात
केंद्र सरकारच्या नियोजनानुसार या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाच्या कामाला 1 ऑगस्टपासून सुरुवात होण्याची शक्यता आहे. हा प्रकल्प 31 जुलै 2029 पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे. प्रकल्पासाठी आवश्यक तांत्रिक आणि प्रशासकीय प्रक्रियांना वेग देण्यात आला असून संबंधित विभागांकडून अंतिम तयारी सुरू आहे.
Related News
पुण्यातून विक्रम काकडे यांनाच राष्ट्रवादीची उमेदवारी, जळगावात राजकीय खळबळ; 4 तासांच्या जोरदार माथापच्चीनंतर अखेर निर्णय!
फायनलनंतर गुजरात टायटन्सच्या बसला भीषण आग; 1 तास अंधारात रस्त्यावर अडकले खेळाडू
पुणे स्टेशनवरून 1 वर्षाच्या मुलीचे अपहरण; 65 CCTV फुटेजमुळे उलगडला थरारक गुन्हा
सुमन कल्याणपूर यांना अखेरचा निरोप! 7 दशकं संगीतविश्व गाजवणाऱ्या महान गायिकेवर आज शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार
US-Iran Conflict : शांततेच्या चर्चांदरम्यान अमेरिकेचा धक्कादायक हवाई हल्ला, ट्रम्प यांच्या 5 मोठ्या रणनीती उघड
लाडकी बहीण योजनेतून 81 लाख महिलांची नावे वगळली? रोहित पवारांचा धक्कादायक दावा;
धक्कादायक आरोप! थलपती विजय यांच्यामुळे बाळ गमावलं? अभिनेत्री ज्युलीचे 5 गंभीर दावे, राजकारणात खळबळ
मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवेवर मृत्यूचा सापळा; कंटेनर-ट्रकच्या भीषण धडकेत 2 जणांचा अंत
5 धक्कादायक खुलासे! अभिषेक बॅनर्जी हल्ला प्रकरणात अटक आरोपींचे TMCशी कनेक्शन उघड
धक्कादायक! धनंजय देशमुखांवर खुनाच्या प्रयत्नाचा गुन्हा; FIR मधील 5 गंभीर आरोपांनी बीड हादरलं
PM Surya Ghar Yojana : 40 लाख कुटुंबांचा मोठा लाभ; 300 युनिटपर्यंत मोफत वीज मिळवण्याची सुवर्णसंधी
TMC खासदार अभिषेक बॅनर्जी यांच्यावर हल्ला; कपडे फाडले, अंडी फेकली, हेल्मेट घालून बाहेर काढले – 5 मोठे खुलासे
जलतज्ज्ञांच्या मते, पश्चिमेकडील नद्यांमधील मोठ्या प्रमाणातील पाणी भारताकडून पूर्णपणे वापरले जात नाही आणि ते पुढे पाकिस्तानच्या दिशेने वाहून जाते. त्यामुळे उपलब्ध जलसंपत्तीचा देशांतर्गत वापर वाढवण्यासाठी अशा प्रकारच्या प्रकल्पांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
काय आहे चिनाब-बियास लिंक प्रकल्प?
एनएचपीसीच्या प्रस्तावानुसार, हिमाचल प्रदेशातील लाहौल खोऱ्यात चिनाब नदीवर सुमारे 19 मीटर उंचीचा बंधारा उभारण्यात येणार आहे. यासोबतच जवळपास 8.7 किलोमीटर लांबीचा जलवाहतूक बोगदा तयार केला जाईल. या माध्यमातून चिनाब नदीतील अतिरिक्त पाणी बियास नदीच्या खोऱ्यात वळवले जाणार आहे.
या प्रकल्पामुळे केवळ जलसंधारणच नव्हे तर सिंचन, पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा आणि भविष्यातील जलसुरक्षा यांना देखील मदत मिळेल, असा दावा संबंधित यंत्रणांकडून केला जात आहे.
जलविद्युत निर्मितीचीही मोठी संधी
या नदीजोड प्रकल्पाचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे जलविद्युत निर्मिती. प्रकल्पाच्या दुसऱ्या टप्प्यात वीज निर्मितीसाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा उभारल्या जाऊ शकतात. त्यामुळे स्वच्छ ऊर्जेच्या निर्मितीत वाढ होण्यास मदत होईल.
भारताने अक्षय आणि पर्यावरणपूरक ऊर्जा निर्मितीवर भर दिला असून अशा प्रकल्पांमुळे ऊर्जा सुरक्षेलाही चालना मिळू शकते. विशेषतः हिमालयीन प्रदेशातील नद्यांच्या क्षमतेचा वापर करून मोठ्या प्रमाणात जलविद्युत निर्मिती करण्याचे धोरण केंद्र सरकारने स्वीकारले आहे.
राजस्थानलाही होणार फायदा?
तज्ज्ञांच्या मते, चिनाब-बियास लिंक प्रकल्पामुळे भविष्यात राजस्थानसारख्या पाणीटंचाईग्रस्त भागांनाही लाभ मिळू शकतो. अतिरिक्त जलस्रोतांचे पुनर्वाटप केल्यास सिंचन क्षेत्र वाढवणे, भूजलावरील अवलंबित्व कमी करणे आणि शेती उत्पादनक्षमता वाढवणे शक्य होईल.
राजस्थानमध्ये अनेक भागांमध्ये पाण्याची कमतरता कायम असून, दीर्घकालीन जलव्यवस्थापनासाठी अशा प्रकल्पांना महत्त्वाचे मानले जात आहे.
सिंधू जल कराराच्या पार्श्वभूमीवर वाढले महत्त्व
भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात 1960 मध्ये सिंधू जल करार झाला होता. या करारानुसार दोन्ही देशांमध्ये काही नद्यांच्या वापराबाबत नियम निश्चित करण्यात आले आहेत. अलीकडच्या काळात या कराराबाबत अनेकदा चर्चा झाली असून, सुरक्षा आणि सामरिक प्रश्नांमुळे त्याचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित झाले आहे.
याच पार्श्वभूमीवर भारताकडून आपल्या वाट्याच्या जलसंपत्तीचा अधिकाधिक वापर करण्यासाठी विविध प्रकल्पांना प्राधान्य दिले जात आहे. चिनाब-बियास नदीजोड प्रकल्प त्यातील एक महत्त्वाचा भाग मानला जात आहे.
तज्ज्ञ काय म्हणतात?
भारतातील वाढती लोकसंख्या, हवामान बदलाचे परिणाम आणि पाण्याची वाढती मागणी लक्षात घेता जलसंपत्तीचे वैज्ञानिक व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे ठरत आहे. जलतज्ज्ञांच्या मते, पाणी साठवणूक क्षमता वाढवणे, नदीजोड प्रकल्प राबवणे आणि जलविद्युत निर्मितीला प्रोत्साहन देणे ही काळाची गरज आहे. यामुळे केवळ पाण्याचा कार्यक्षम वापरच होणार नाही, तर सिंचन, पिण्याचे पाणी आणि ऊर्जा निर्मितीसाठीही दीर्घकालीन उपाय उपलब्ध होतील. विशेषतः दुष्काळग्रस्त भागांमध्ये पाणी पोहोचवण्यासाठी अशा प्रकल्पांची मोठी भूमिका असू शकते. योग्य नियोजन आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे देशाच्या जलसुरक्षेला बळकटी मिळण्यास मदत होईल.
तसेच, पावसाच्या बदलत्या पॅटर्नमुळे आणि हवामान बदलाच्या परिणामांमुळे भविष्यात पाण्याचे महत्त्व आणखी वाढणार आहे. त्यामुळे जलसंपत्तीचा प्रत्येक थेंब प्रभावीपणे वापरणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
2300 कोटी रुपयांच्या चिनाब-बियास नदीजोड प्रकल्पामुळे भारताच्या जलव्यवस्थापनाला नवी दिशा मिळण्याची शक्यता आहे. जलसुरक्षा, सिंचन, ऊर्जा निर्मिती आणि पायाभूत विकास या सर्व क्षेत्रांसाठी हा प्रकल्प महत्त्वाचा ठरू शकतो. मात्र, “पाकिस्तानला एक थेंबही पाणी मिळणार नाही” अशा दाव्यांकडे सावधगिरीने पाहण्याची गरज आहे, कारण प्रत्यक्ष परिणाम हे प्रकल्पाची अंमलबजावणी, उपलब्ध जलप्रवाह आणि लागू असलेल्या आंतरराष्ट्रीय करारांवर अवलंबून असतील. सध्या मात्र या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची देशभरात जोरदार चर्चा सुरू आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/rohit-pawars-shocking-claim-of-81-lakh-women-missing-out-on-ladki-bahine-yojana/
